Ε. Βενιζέλος/Π. Πικραμμένος/Ι. Σαρμάς..., Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975, 2026
Στον παρόντα τόμο επιχειρείται η ανασκόπηση, επαναξιολόγηση και σύνθεση όλης της συνταγματικής ύλης, ακριβέστερα όλης της συνταγματικής πεντηκονταετίας και του κεκτημένου της, που δεν αποσιωπά, αλλά ενσωματώνει την αλληλουχία των κρίσεων, των αμφισβητήσεων, των ερμηνευτικών συγκρούσεων, των τριβών που προκαλούνται από τη διασταύρωση του εθνικού Συντάγματος με το Δίκαιο της ΕΕ και το Διεθνές Δίκαιο, ενώπιον αφενός μεν των εθνικών δικαστηρίων, αφετέρου δε του ΕΔΔΑ και του ΔΕΕ.
Στο έργο αυτό συγκεντρώνονται τα πρακτικά του επιστημονικού Συνεδρίου με θέμα «Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975», το οποίο διεξήχθη στο Ζάππειο Μέγαρο στις 10 και 11 Ιουνίου 2025, ακριβώς πενήντα χρόνια μετά τη θέση σε ισχύ του Συντάγματος του 1975, και συνδιοργανώθηκε από τον Κύκλο Ιδεών, υπό την αιγίδα της Βουλής, σε συνεργασία με τη διαΝέοσις και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.
Σύσσωμη η ελληνική επιστημονική κοινότητα, μαζί με σημαντικούς συμμετέχοντες από την Ισπανία και την Πορτογαλία, χώρες που βίωσαν παρόμοιες ιστορικές εμπειρίες μετάβασης, αξιολογεί από κάθε δυνατή όψη τη θέσπιση, τις αναθεωρήσεις, τις άτυπες μεταβολές, τη νομοθετική και νομολογιακή εφαρμογή, και τις ερμηνευτικές δοκιμασίες του μεταδικτατορικού/μεταπολιτευτικού Συντάγματος του 1975.
Πληροφορίες έκδοσης
Πίνακας περιεχομένων +-
Περιεχόμενα
Πρόλογος
Ευάγγελος Βενιζέλος, Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΑΠΘ, π. Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών
Χαιρετισμός στην έναρξη του συνεδρίου, «Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975», στο Ζάππειο Μέγαρο [10.6.2025]
Εισαγωγική ενότητα:
Η συνταγματική μετάβαση στη Νότια Ευρώπη
Προεδρεύουν:
Παναγιώτης Πικραμμένος,
Πρόεδρος του ΣτΕ ε.τ., πρώην υπηρεσιακός Πρωθυπουργός
Ιωάννης Σαρμάς,
Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ε.τ., πρώην υπηρεσιακός Πρωθυπουργός
Παναγιώτης Πικραμμένος, Πρόεδρος του ΣτΕ ε.τ., πρώην υπηρεσιακός Πρωθυπουργός
Μετάβαση στην Δημοκρατία
Ιωάννης Σαρμάς, Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ε.τ., πρώην υπηρεσιακός Πρωθυπουργός
Η ελληνική μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία, 24 Ιουλίου 1974 – 11 Ιουνίου
Ana Maria Guerra Martins, Full Professor of Lisbon University, Faculty of Law, Judge of the European Court of Human Rights, Former Judge of the Portuguese Constitutional Court
The Constitutional Transition in Southern Europe. Some Introductory Remarks
Maribel González Pascual, Professor of Constitutional Law. Universitat Pompeu Fabra
The price of Spain’s successful democratic transition: constitutional deadlock and populist weaponisation of the constitutionalism
Catarina Santos Botelho, Professor of Law at Universidade Católica Portuguesa
Portugal’s Journey to Democracy after 1974: The Story of a Perfectly Imperfect Constitution
Antoni Abat i Ninet, Universitat Autònoma de Barcelona
Metapolitefsi and Beyond: Comparing Southern European Transitions, Constitutional Promise, and Contemporary Philosophical Reflections
Α
Η συνταγματική στιγμή της Μεταπολίτευσης:
Τα καταγωγικά βάρη και οι βασικοί σκοποί του Συντάγματος του
Προεδρεύουν:
Μιχάλης Σταθόπουλος,
Ακαδημαϊκός, Ομότιμος Καθηγητής Αστικού Δικαίου, ΕΚΠΑ,
πρώην υπουργός Δικαιοσύνης
Κωνσταντίνος Τσουκαλάς,
Ακαδημαϊκός, Ομότιμος Καθηγητής, ΕΚΠΑ
Μιχάλης Σταθόπουλος, Ακαδημαϊκός, Ομότιμος Καθηγητής Αστικού Δικαίου, ΕΚΠΑ, πρώην υπουργός Δικαιοσύνης
Η συνταγματική στιγμή της μεταπολίτευσης: Τα καταγωγικά βάρη και οι βασικοί σκοποί του Συντάγματος του
Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Ακαδημαϊκός, Ομότιμος Καθηγητής, ΕΚΠΑ
Νίκος Αλιβιζάτος, Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΕΚΠΑ
Σύνταγμα 1975: Μια σοβούσα αντιπαράθεση
Αντώνιος Κουρουτάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, Πανεπιστήμιο ΙΕ, Μαδρίτη, Ισπανία
Η Αρχή της Εναλλαγής της Εξουσίας και η Αξιολόγηση του Συντάγματος: Μια Κρίσιμη Προσέγγιση
Κώστας Μποτόπουλος, Συνταγματολόγος, πρ. Ευρωβουλευτής
Πηγές και ιδιαιτερότητες του Συντάγματος του
Νίκος Παπασπύρου, Αναπλ. Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου και Διευθυντής του Εργαστηρίου Συνταγματικών Ερευνών στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ
Η φυσιογνωμία της Ελληνικής Δημοκρατίας στο Σύνταγμα του
Νίκος Παπαχρήστος, Δ.Ν., Δικηγόρος
Οι συνταγματικές αποφάσεις της Μεταπολίτευσης μεταξύ μνήμης και λήθης
Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Καθηγητής, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, ΕΚΠΑ· γενικός γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία
Β
Οι αναθεωρητικές τομές της μεταπολιτευτικής περιόδου:
1986, 2001, 2008, 2019 και η μετεξέλιξη του Συντάγματος του
Προεδρεύουν:
Προκόπης Παυλόπουλος,
πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός,
Επίτιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ
Φίλιππος Σπυρόπουλος,
Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ
Προκόπης Παυλόπουλος, πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκός, Επίτιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής
Οι στρεβλώσεις των κανόνων αναθεώρησης του Συντάγματος υπονομεύουν νομοτελειακώς την θεσπισμένη αυστηρότητά του
Φίλιππος Σπυρόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ
Απόστολος Βλαχογιάννης, Διδάκτωρ Νομικής
Η συναίνεση στην αναθεωρητική διαδικασία: Νομική δέσμευση ή ηθικοπολιτική παραίνεση;
Παναγιώτης Α. Δουδωνής, Βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Λέκτορας του Κολλεγίου Oriel του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης
Το Bildungsroman του Συντάγματος
Παναγιώτης Μαντζούφας, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στην Νομική Σχολή του ΑΠΘ
Η εγγυητική τομή της αναθεώρησης του 2001 απέναντι στις σύγχρονες διακινδυνεύσεις και οι διατάξεις που απαιτούν αναθεώρηση
Κυριάκος Π. Παπανικολάου, Λέκτωρ Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΔΠΘ.
Από «αναθεώρηση» σε αναθεώρηση: Η τομή του 1975 και η ανατομή του
Αλκμήνη Φωτιάδου, Διδάκτωρ Νομικής
Το αναθεωρητικό προφίλ του Συντάγματος (1975/1986/2001/2008/2019)
Βασιλική Χρήστου, Επίκουρη Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή ΕΚΠΑ
Οι θεσμικές τομές της αναθεώρησης του
Γ
Από το μονοπώλιο της υπεροχής του εθνικού συντάγματος
στον πολυεπίπεδο συνταγματισμό και το «επαυξημένο Σύνταγμα»
Προεδρεύουν:
Βασίλης Σκουρής,
Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΑΠΘ, πρώην Πρόεδρος του ΔΕΕ
Τζούλια Ηλιοπούλου-Στράγγα,
Ομότιμη Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, ΕΚΠΑ
Βασίλης Σκουρής, Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΑΠΘ, πρώην Πρόεδρος του ΔΕΕ
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Τζούλια Ηλιοπούλου-Στράγγα, Ομότιμη Καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Κωνσταντίνα Γεωργάκη, Δ.Ν., Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Επίκουρη Καθηγήτρια Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου, Νομική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Η λειτουργία του επαυξημένου Συντάγματος στο πλαίσιο επίτευξης δημοσιονομικής πειθαρχίας
Αντώνης Μεταξάς, Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
Εθνικό Σύνταγμα και συνταγματοποίηση της ενωσιακής έννομης τάξης
Λίνα Παπαδοπούλου, Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Έδρα Jean Monnet, Νομική Σχολή ΑΠΘ
Το άρθρο 28 Σ ως εξουσιοδότηση για τη «δημιουργική αυτοκαταστροφή» του Συντάγματος
Ευγενία Πρεβεδούρου, Καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΑΠΘ
Η λειτουργία της συνταγματικής ταυτότητας στο πλαίσιο του επαυξημένου Συντάγματος
Νικόλαος Ι. Σημαντήρας, Επίκουρος Καθηγητής της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ
Ερμηνεία του Συντάγματος σε συνθήκες πολυεπίπεδου συνταγματισμού
Χαράλαμπος Τσιλιώτης, Αν. Καθηγητής Συνταγματικού και Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Το άρθρο 28 του Συντάγματος 1975 ως «πύλη» για την ένταξη και την συμμετοχή της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση
Δ
Η καμπύλη της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα 1974-2025:
Η σχέση συντάγματος και πολιτικής πραγματικότητας
Προεδρεύουν:
Κώστας Μαυριάς,
Ομότιμος Καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής των Ελλήνων
Γιάννης Δρόσος,
Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΕΚΠΑ
Κώστας Μαυριάς, Ομότιμος Καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής των Ελλήνων
Συμπεράσματα και προοπτικές
Γιάννης Δρόσος, Ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής Αθηνών
Εισαγωγικές και καταληκτικές παρατηρήσεις
Χαράλαμπος Ανθόπουλος, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου, ΕΑΠ
Ο προεδρικός θεσμός στο Σύνταγμα του
Θεοδώρα Δ. Αντωνίου, Ομότιμη Καθηγήτρια Νομικής Σχολής Αθηνών
Η κρίση του κοινοβουλευτισμού κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων
Σπύρος Βλαχόπουλος, Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ
Πρόεδρος της Δημοκρατίας: Η αποδυνάμωση ενός σημαντικού πολιτειακού θεσμού και η ανάγκη για έξοδο από τη συνταγματική ακινησία
Ιφιγένεια Καμτσίδου, Ομότιμη Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ
Το φάντασμα της πολιτικής ευθύνης της κυβέρνησης ανάμεσα στους συνταγματικούς κανόνες και την πολιτική πραγματικότητα
Απόστολος Παπατόλιας, Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου (Πανεπιστήμιο Paris X), πρώην Σύμβουλος ΑΣΕΠ και πρώην Νομάρχης
Ο πρωθυπουργοκεντρισμός μεταξύ Συντάγματος και πολιτικής πραγματικότητας
Πηνελόπη Φουντεδάκη, Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο.
1974-2025: Σύνταγμα και πολιτική πραγματικότητα
Ε
Το ελληνικό Σύνταγμα στα συμφραζόμενα του ευρωπαϊκού συνταγματισμού
Προεδρεύουν:
Πέτρος Παραράς,
Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΔΠΘ, Αντιπρόεδρος ΣτE ε.τ.
Θεόδωρος Φορτσάκης,
Ομότιμος Καθηγητής, πρ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, Αντ. Μέλος της Ακαδημίας της Γαλλίας (Institut de France)
Πέτρος Ι. Παραράς, Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΔΠΘ, Αντιπρόεδρος ΣτE ε.τ.
Η λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστών και τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια
Θεόδωρος Π. Φορτσάκης, Ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής Αθηνών, Πρ. Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Αντ. Μέλος της Aκαδημίας Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών της Γαλλίας (Institut de France)
Η Δημοκρατία μας σε παρακμή – Ανάγκη συνολικής αναθεώρησης
Αχιλλεύς Κ. Αιμιλιανίδης, Πρόεδρος Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, Καθηγητής και Κοσμήτορας Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Λευκωσίας
Το ελληνικό Σύνταγμα στα συμφραζόμενα του ευρωπαϊκού συνταγματισμού. Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Παύλος Ελευθεριάδης, Καθηγητής Νομικής στο NYU Abu Dhabi και την Νομική Σχολή του New York University, Senior Research Fellow στο Mansfield College, Oxford
Πως απέτυχε το Σύνταγμα του
Νέδα Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου, Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου, Πάντειον Πανεπιστήμιο
Ελληνικό Σύνταγμα και ευρωπαϊκός συνταγματισμός: μία σχέση σύνθετη και μεταβλητής γεωμετρίας
Αθανάσιος Ράντος, Γενικός Εισαγγελέας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, Πρόεδρος του ΣτΕ ε.τ.
Κώστας Στρατηλάτης, Επίκουρος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή ΑΠΘ
Η συνταγματική υποδοχή της ευρωπαϊκής συντακτικής εξουσίας: Μία πρόταση
ΣΤ
Η καμπύλη του κράτους δικαίου στην Ελλάδα 1974-2025:
Η σχέση Συντάγματος και νομολογίας
Προεδρεύουν:
Μιχάλης Πικραμένος,
Πρόεδρος του ΣτΕ, Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΑΠΘ
Ιωάννης Συμεωνίδης,
Γενικός Επίτροπος Επικρατείας των ΤΔΔ, Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΑΠΘ
Μιχάλης Ν. Πικραμένος, Πρόεδρος Συμβουλίου της Επικρατείας, Καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ
Η νομολογία υπό την κρίση κοινωνίας – πολιτικής – επιστήμης
Ιωάννης Συμεωνίδης, Γενικός Επίτροπος Επικρατείας των ΤΔΔ, Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΑΠΘ
Εισαγωγικές σκέψεις
Κωνσταντίνος Γώγος, Καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ
Η σχέση συντάγματος και νομολογίας: Η εξέλιξη της ερμηνείας των διατάξεων του Συντάγματος του 1975 ως προς την απονομή της διοικητικής δικαιοσύνης
Αικατερίνη Ηλιάδου, Αν. Καθηγήτρια Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ
Γιώργος Ν. Καραβοκύρης, Αν. Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ
Η θέση του δικαστή στην ελληνική συνταγματική θεωρία: Από την επιφύλαξη στον ρεαλισμό
Αντώνης Γ. Καραμπατζός, Καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ
Η ακτινοβολία-εφαρμογή συνταγματικών επιταγών και αξιολογήσεων στο πεδίο του αστικού δικαίου
Χρίστος Μυλωνόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Ινστιτούτου Ευρωπαϊκού και Διεθνούς Ποινικού Δικαίου
Σύνταγμα και ποινική νομολογία. Η επίδραση του Συντάγματος του 1975 στη νομολογία των ποινικών δικαστηρίων και η σχέση νομoθετικής εξουσίας και δικαιοδοτικής λειτουργίας
Χρήστος Ντουχάνης, Αντιπρόεδρος ΣτΕ
Η συνταγματική νομολογία ως δομικό στοιχείο του κράτους δικαίου υπό το Σύνταγμα του 1975: η περίπτωση του άρθρου 24 Συντ.
Ζ
Οι μεγάλες συνταγματικές κρίσεις της περιόδου
και η επίδραση τους στην ερμηνεία και την «αποκάλυψη»
του κανονιστικού περιεχομένου του Συντάγματος
Προεδρεύουν:
Αντώνης Μανιτάκης,
Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΑΠΘ, πρώην Υπουργός
Κώστας Μενουδάκος,
Πρόεδρος του ΣτΕ ε.τ., Πρόεδρος της ΑΠΔΠΧ
Αντώνης Μανιτάκης, Ομότιμος Καθηγητής Α.Π.Θ., Επικεφαλής της επιστημονικής επιτροπής της Νομικής Σχόλης του Πανεπιστημίου UnicAthens
50 χρόνια μεταπολίτευσης του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων και της ερμηνείας του Συντάγματος
Κώστας Μενουδάκος, Πρόεδρος του ΣτΕ ε.τ., Πρόεδρος της ΑΠΔΠΧ
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Γιώργος Δελλής, Καθηγητής Νομικής Σχολής Αθηνών
Σύνταγμα και κρίσεις. Μια θετική αποτίμηση
Ιωάννης Κονιδάρης, Ομότιμος Καθηγητής Εκκλησιαστικού Δικαίου Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ
Οι μεγάλες συνταγματικές κρίσεις της περιόδου 1975-2025 και η επίδρασή τους στην ερμηνεία και την «αποκάλυψη» του κανονιστικού περιεχομένου του Συντάγματος. Κρίσεις με εκκλησιαστική προέλευση
Ξενοφών Κοντιάδης, Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου
Συνταγματικές κρίσεις και αναξιοπιστία των θεσμών
Αικατερίνη Παπανικολάου, ΔΝ (Panthéon-Assas, Paris II), Δικηγόρος
Κατερίνα Σαββαΐδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΠΘ, Κάτοχος των εδρών Jean Monnet «Ευρωπαϊκή Φορολογική Πολιτική και Διοίκηση» - «Δημοσιονομική Διακυβέρνηση της ΕΕ»
Η δημοσιονομική κρίση του 2010, η αναδιάρθρωση του ελληνικού δημοσίου χρέους και η συνταγματικότητα της αναδρομικής υιοθέτησης Ρητρών Συλλογικής Δράσης (CACs) στα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου
Κώστας X. Χρυσόγονος, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΑΠΘ
Μια κριτική των κρίσεων
Η
Το εθνικό σύνταγμα και οι μεγάλες διεθνείς και εγχώριες προκλήσεις
Προεδρεύουν:
Λίνος-Αλέξανδρος Σισιλιάνος,
Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και τέως Κοσμήτορας της Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ, Πρόεδρος του Ιδρύματος Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, π. Πρόεδρος του ΕΔΔΑ
Κώστας Ρέμελης,
Ομότιμος Καθηγητής Διοικητικού Δικαίου, ΔΠΘ, πρώην Πρύτανης του ΔΠΘ
Αλέξανδρος-Λίνος Σισιλιάνος, Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, π. Πρόεδρος του ΕΔΔΑ
Το εθνικό Σύνταγμα και οι μεγάλες διεθνείς και εγχώριες προκλήσεις
Κώστας Ρέμελης, Ομότιμος Καθηγητής Διοικητικού Δικαίου, ΔΠΘ, πρώην Πρύτανης του ΔΠΘ
Χριστίνα Μ. Ακριβοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, Θεσμοί και πολιτικές δικαιωμάτων του ανθρώπου
Η κλιματική κρίση, ως διεθνής, εθνική και συνταγματική πρόκληση
Δημήτρης Βερβεσός, Πρόεδρος της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων, Πρόεδρος του ΔΣΑ
Ήβη Μαυρομούστακου, Ομότιμη Καθηγήτρια Συνταγματικών Θεσμών και Σύγχρονων Μορφών Διοίκησης Πανεπιστημίου Κρήτης, Σύμβουλος ΑΣΕΠ
Σύστημα προσλήψεων και προκλήσεις θεσμικές και τεχνολογικές: ο πανελλήνιος ηλεκτρονικός διαγωνισμός
Λίλιαν Μήτρου, Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Χρειαζόμαστε ένα Σύνταγμα για την Τεχνητή Νοημοσύνη;
Φερενίκη Παναγοπούλου, Aν. Καθηγήτρια Παντείου Πανεπιστημίου, Δ.Ν. (Humboldt), M.P.H. (Harvard), Μ.Δ.Ε., Δρ Φιλ. (Ε.Κ.Π.Α.)
Τεχνητή Νοημοσύνη και Δημοκρατία: Προς έναν ψηφιακό αυταρχισμό ή μια δημοκρατική αναβάθμιση;
Βασίλης Γ. Τζέμος, Αναπληρωτής Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Οικονομικών Θεσμών Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Δημοσιολόγων (ΕΕΔ), Δικηγόρος
Συνταγματικό δίκαιο, διεθνείς και εγχώριες προκλήσεις και επαυξημένο Σύνταγμα
Θ
Υπάρχει ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος 1975/1986/2008/2019;
Προεδρεύουν:
Σπύρος Φλογαΐτης,
Ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής, ΕΚΠΑ,
Διευθυντής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Δημοσίου Δικαίου (EPLO)
Φαίη Μακαντάση,
Διευθύντρια ερευνών διαΝέοσις
Συμμετέχουν:
Κατερίνα Σακελλαροπούλου,
Πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Πρόεδρος του ΣτΕ ε.τ.
Γιώργος Γεραπετρίτης,
Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΕΚΠΑ, Υπουργός Εξωτερικών
Γιώργος Κατρούγκαλος,
Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου, ΔΠΘ, Αν. Εμπειρογνώμονας Η.Ε.,
πρώην Υπουργός Εξωτερικών
Ευάγγελος Βενιζέλος,
Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΑΠΘ,
π. Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών
Συζήτηση
Sergio Verdugo, Associate Professor of Law, IE University Law School, Spain
Constituent Power, Constitution-Making, and the Politics of Change
Αντώνης Παντελής, Ομότιμος Καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών
Συμπεράσματα
Ευάγγελος Βενιζέλος, Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΑΠΘ, π. Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών
Ευχαριστίες και καταληκτική τοποθέτηση στο πέρας των θεματικών ενοτήτων του συνεδρίου «Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975»
Τελετή λήξης
Συντονίζει ο δημοσιογράφος Παύλος Τσίμας
Παύλος Τσίμας, Δημοσιογράφος
Συμεών Τσομώκος, Delphi Economic Forum
Διονύσης Νικολάου, Γενικός Διευθυντής διαΝΕΟσις
Ευάγγελος Βενιζέλος, Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, ΑΠΘ, π. Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών
Νικήτας Κακλαμάνης, Πρόεδρος της Βουλής
Κωνσταντίνος Τασούλας, Πρόεδρος της Δημοκρατίας
Παύλος Τσίμας
Επίλογος
Χρονολόγιο
Φωτογραφικό υλικό

















