Ε. Αμανιός, Αιγιαλός και Εθνικό Κτηματολόγιο, 2026

Προλογικό σημείωμα

Κυριότερες συντομογραφίες

Εισαγωγή

§ 1. Προοίμιο – ο αιγιαλός ως φυσικό και νομικό φαινόμενο

§ 2. Αρχές Κτηματολογικού Δικαίου και σημασία ορθής αποτύπωσης του αιγιαλού στο Εθνικό Κτηματολόγιο

§ 3. Διάρθρωση του πονήματος

Κεφάλαιο Α’

Η δημόσια κτήση: ιστορική διαμόρφωση και εννοιολογική διάκριση της περιουσίας του Δημοσίου

§ 4. Η διαμόρφωση του ελληνικού γαιοκτητικού καθεστώτος και η σημασία της για τη δημόσια κτήση και το Εθνικό Κτηματολόγιο

§ 5. Εννοιολογικές προσεγγίσεις και διάκριση της δημόσιας περιουσίας

Ι. Κατηγορίες δημόσιας περιουσίας

Α. Κοινόχρηστα πράγματα (res in usu publico)

Β. Ιδιωτική περιουσία τού Δημοσίου (res fisci)

ΙΙ. Εξέταση και ερμηνεία τού όρου «δημόσια κτήματα»· διαχείριση των δημοσίων κτημάτων

Α. Η έκταση του όρου «δημόσια κτήματα»

Β. Η διοίκηση και διαχείριση της περιουσίας τού Δημοσίου

Κεφάλαιο Β’

Το νομικό καθεστώς του παράκτιου χώρου: νομοθετικό πλαίσιο, ιδιοκτησιακό καθεστώς, καθορισμός και οριοθέτηση, καταχώριση στο Κτηματολόγιο και αξιοποίηση των σχετικών εκτάσεων

§ 6. Η ιστορική διαμόρφωση της έννοιας του αιγιαλού

§ 7. Οι ζώνες τού παράκτιου και παρόχθιου χώρου· αιγιαλός, παραλία, παλαιός αιγιαλός, όχθη, παρόχθια ζώνη, παλαιά όχθη και λιμένες: εννοιολογική προσέγγιση και προσδιορισμός της νομικής τους φύσης

Ι. Αιγιαλός και παραλία

ΙΙ. Όχθη και παρόχθια ζώνη μεγάλων λιμνών και πλεύσιμων ποταμών

ΙΙΙ. Λιμένες και τουριστικοί λιμένες

Α. Λιμένες

Β. Τουριστικοί λιμένες

§ 8. Η οριοθέτηση των ζωνών του παράκτιου χώρου (αιγιαλού, παραλίας, παλαιού αιγιαλού και λοιπών συναφών ζωνών): διοικητική διαδικασία καθορισμού, κτηματολογική αποτύπωση και έννομες συνέπειες επί του ιδιοκτησιακού καθεστώτος

Ι. Προδιάθεση

ΙΙ. Διαδικασία και κριτήρια καθορισμού αιγιαλού και παραλίας· καταχώριση της διοικητικής πράξεως στο Κτηματολόγιο και συνέπειες αυτής

ΙΙΙ. Διαδικασία και κριτήρια καθορισμού παλαιού αιγιαλού

IV. Διαδικασία και κριτήρια καθορισμού λιμένων και τουριστικών λιμένων

Α. Λιμένες

Β. Τουριστικοί λιμένες

§ 9. Απαλλοτρίωση ιδιωτικών ακινήτων κειμένων εντός της οριογραμμής τού αιγιαλού και της παραλίας

Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

ΙΙ. Ζητήματα απαλλοτρίωσης κατά τον καθορισμό και την οριοθέτηση των ζωνών του παράκτιου χώρου

Α. Η απαλλοτρίωση στον παράκτιο χώρο· από το προϊσχύον στο ισχύον καθεστώς

Β. Κήρυξη απαλλοτρίωσης: συγκριτική επισκόπηση προϊσχύοντος και ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου

Γ. Ανάκληση και άρση απαλλοτρίωσης επί αιγιαλού και παραλίας

Δ. Ειδικές περιπτώσεις απαλλοτρίωσης

ΙΙΙ. Αίτηση καθορισμού αποζημίωσης λόγω απαλλοτρίωσης επί ακινήτου με την ένδειξη «άγνωστος ιδιοκτήτης»

ΙV. Αναγνώριση δικαιούχου αποζημίωσης λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτου υπό το φως του αναδιδόμενου τεκμηρίου ακρίβειας των κτηματολογικών εγγραφών

§ 10. Αξιοποίηση του παράκτιου χώρου

Ι. Προδιάθεση

ΙΙ. Η παραχώρηση απλής χρήσεως του αιγιαλού υπό την οπτική τού Εμπραγμάτου και Κτηματολογικού Δικαίου

ΙΙΙ. Νομική φύση της παραχώρησης χρήσεως αιγιαλού στη σφαίρα τού Διοικητικού Δικαίου

ΙV. Παραχώρηση δικαιωμάτων χρήσης εντός της ζώνης του αιγιαλού· κυριότερη περιπτωσιολογία χρήσεων

Α. Απλή χρήση επί αιγιαλού

Β. Η κατ’ εξαίρεση επιτρεπτή χρήση επί του αιγιαλού για την εκτέλεση τεχνικών έργων και επείγοντα έργα επί αιγιαλού

Γ. Αποτίμηση

Κεφάλαιο Γ’

Ένδικη προστασία κυριότητας επί αιγιαλού σε καθεστώς λειτουργούντος Κτηματολογίου

§ 11. Προοιμιακές παρατηρήσεις επί της ένδικης προστασίας τού αιγιαλού σε καθεστώς λειτουργούντος Κτηματολογίου

§ 12. Προστασία τής κυριότητας στον παράκτιο χώρο· ένδικα βοηθήματα και κρίσιμα ζητήματα

Ι. Διόρθωση κτηματολογικών εγγραφών

Α. Η κατ’ άρθρο 6 § 2 ΕθνΚτημ κτηματολογική αγωγή

Β. Στοιχεία ιστορικής βάσεως της κτηματολογικής αγωγής με κατευθυντήριο άξονα τον χρόνο ενσωμάτωσης εκάστης απελευθερωθείσας περιοχής στην επικράτεια του νεοπαγούς ελληνικού κράτους

α. Παλαιό Βασίλειο

αα. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα του Δημοσίου

αβ. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα ιδιώτη

β. Μη δορυάλωτες νήσοι Αιγαίου

γ. Ιόνιες Νήσοι

γα. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα του Δημοσίου

γβ. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα ιδιώτη

δ. Θεσσαλία και Άρτα

δα. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα του Δημοσίου

δβ. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα ιδιώτη

ε. Κρήτη

εα. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα του Δημοσίου

εβ. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα ιδιώτη

στ. Νέες Χώρες

στα. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα του Δημοσίου

στβ. Ισχυρισμοί θεμελιούντες την κυριότητα ιδιώτη

ζ. Δωδεκάνησος

Γ. Γενικώς οι ισχυρισμοί ενάγοντος ιδιώτη και εναγομένου Ελληνικού Δημοσίου επί ακινήτου το οποίο εμπίπτει σε ζώνη αιγιαλού, παραλίας ή παλαιού αιγιαλού

α. (Μη) Αμφισβήτηση της ιδιότητας του ακινήτου ως αιγιαλού, παλαιού αιγιαλού ή παραλίας· εσφαλμένη οριοθέτηση (παλαιού) αιγιαλού και μη συντέλεση απαλλοτρίωσης στην περίπτωση της παραλίας

β. Αιγιαλοί σε περιοχές όπου το ιδιοκτησιακό καθεστώς διαμορφώθηκε με τη συμβολή τού οθΝπΓ

γ. Κυρία παρέμβαση σε κτηματολογική δίκη με αντικείμενο διόρθωση ανακριβούς κτηματολογικής εγγραφής ακινήτου με την ιδιότητα του αιγιαλού

Δ. Εξωδικαστική επίλυση διαφοράς ιδιωτών· άρθρο 5 § 12 ν. 5092/2024 και διόρθωση κτηματολογικών εγγραφών με τη διαδικασία του προδήλου σφάλματος

ΙΙ. Η κατάχρηση δικαιώματος στην κτηματολογική δίκη και το φαινόμενο δίκαιο ως έκφανση του άρθρου 281 ΑΚ και η εφαρμογή του στην περίπτωση του αιγιαλού

ΙΙΙ. Οι ρυθμίσεις τού ν. 5293/2026 περί μη προβολής δικαιωμάτων τού Δημοσίου έναντι τρίτων

ΙV. Μεταβιβάσεις ακινήτων στον παράκτιο χώρο

V. Άλλοι τρόποι διόρθωσης της ανακριβούς κτηματολογικής εγγραφής σχετικά με τον παράκτιο χώρο

§ 13. Έκδοση πρωτοκόλλων από την Διοίκηση

Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

ΙΙ. Προσέγγιση νομικής φύσεως και δικαιοδοσίας

ΙΙΙ. Πρωτόκολλα αναφορικά με δημόσια κτήματα εν γένει

IV. Πρωτόκολλα ερειδόμενα επί αιγιαλού

Α. Περί πρωτοκόλλων επί αιγιαλού εισαγωγικά προλεγόμενα

Β. Λόγοι ανακοπής κατά πρωτοκόλλων διοικητικής αποβολής και καθορισμού αποζημίωσης αυθαιρέτου χρήσεως

Γ. Διοικητικά μέτρα προστασίας της κοινοχρησίας του αιγιαλού

α. Γενικά

β. Πράξη απομάκρυνσης κινητών και επιβολής προστίμου

γ. Πράξη διαταγής σφράγισης και διακοπής λειτουργίας της επιχείρησης

δ. Πρωτόκολλο κατεδάφισης αυθαίρετων κατασκευών

ε. Διοικητικές κυρώσεις

στ. Ποινικές κυρώσεις

V. Αντικείμενο δίκης πρωτοκόλλων διοικητικής αποβολής και αποζημίωσης χρήση και η σχέση αυτών με την κτηματολογική δίκη

VI. Μετάπτωση του ΚτΚανΔωδ στο Εθνικό Κτηματολόγιο

Κεφάλαιο Δ’

Ο θεσμός της χρησικτησίας και οι αντανακλάσεις του επί αιγιαλού· δογματική οριοθέτηση και πεδίο εφαρμογής

§ 14. Εισαγωγικά προλεγόμενα

§ 15. Περιπτώσεις κάμψης της αρχής της μη επιδεκτικότητας χρησικτησίας επί του αιγιαλού

§ 16. Η ειδική χρησικτησία του άρθρου 4 του ν. 3127/2003· ερμηνευτική προσέγγιση της διάταξης ως προς την προϋπόθεση του «οικισμού κάτω των 2.000 κατοίκων, που έχει οριοθετηθεί»

Ι. Η εξαιρετική ρύθμιση διάρρηξης της μη επιδεκτικότητας χρησικτησίας επί ακινήτων του Δημοσίου

ΙΙ. Η προϋπόθεση της οριοθέτησης οικισμών κάτω των 2.000 κατοίκων στο άρθρο 4 ν. 3127/2003· μια ερμηνευτική προσέγγιση υπό το φως του Κτηματολογικού Δικαίου

Κεφάλαιο Ε’

Ο ορθός καθορισμός του αιγιαλού ως προϋπόθεση για τη συγκρότηση του Θαλασσίου Εθνικού Κτηματολογίου και, συνακολούθως, για τον ακριβή καθορισμό των θαλασσίων ζωνών τής Ελλάδος συμφώνως προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας

§ 17. Προδιάθεση και ορισμοί Θαλασσίου Εθνικού Κτηματολογίου

Ι. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

ΙΙ. Διατυπωθέντες ορισμοί περί Θαλασσίου Εθνικού Κτηματολογίου

§ 18. Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας· ιστορική εξέλιξη και βασικές έννοιες

Ι. Ιστορική εξέλιξη

ΙΙ. Βασικές έννοιες και θαλάσσιες ζώνες στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας· συμβολή των τελευταίων στη σύνταξη Θαλασσίου Εθνικού Κτηματολογίου

ΙΙΙ. Θαλάσσιο Εθνικό Κτηματολόγιο· υλοποίησή του επί τη βάσει του Θαλασσίου Χωρικού Σχεδιασμού και πρόσθετες πιθανές παράμετροι

IV. Επιμύθιο· το Θαλάσσιο Εθνικό Κτηματολόγιο ως σύστημα διαχείρισης της θαλάσσιας πληροφορίας και οι ενδεικτικές καταχωρίσεις

Παραρτήματα

§ 19. Παράρτημα Ι – Συναφείς εγκύκλιοι

Α. Η υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 189008 ΕΞ 2024 ΕΓΚ 189//2024: εγκύκλιος ΥΠΕΘΟΟ 13/12/2024: Ερμηνευτική εγκύκλιος για την παρ. 12 του άρθρου 5 του ν.5092/2024

Β. Η υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 131849 ΕΞ 2025 ΕΓΚ 131//2025: έγγραφο ΥΠΕΘΟΟ 23/7/2025 [ορθή επανάληψη 25/7/2025]: Ενέργειες μετά τη διαπίστωση εμπράγματων δικαιωμάτων στον παλαιό αιγιαλό

Γ. ΕΓΚ 190//2025: Έγγραφο ΥΠΕΘΟΟ 16/12/2025: Οδηγίες για την εφαρμογή τής υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 189008 ΕΞ 2024/13.12.2024 εγκυκλίου

Δ. Έγγραφο ΥΠΕΘΟΟ 27/10/2025: Οδηγίες για την εφαρμογή τής υπ’ αριθμόν πρωτοκόλλου 189008 ΕΞ 2024/13.12.2024 εγκυκλίου

§ 20. Παράρτημα ΙΙ – Νομολογία

Ι. ΑΠ 796/2025, areiospagos.gr

ΙΙ. ΜΠρΘεσ 4669/2019, Qualex

ΙΙΙ. ΠΠρΘεσ 7343/2020

ΙΙΙ. ΜΠρΧαλκ 50/2026

ΙV. ΜΠρΧαλκ 307/2025

V. ΜΠρΧαλκ 268/2025

VΙ. ΜΕφΑιγ 10/2026

VΙΙ. ΜΕφΑιγ 162/2025

VΙΙΙ. ΜΠρΣυρ 49/2026

ΙΧ. ΜΠρΣυρ 150/2025

Χ. ΜΠρΗλ 343/2025

Επίλογος

Βιβλιογραφικές αναφορές

Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία – αρθρογραφία

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία – αρθρογραφία