Β. Τσιγαρίδας, Η συλλογική αρχή στο ελληνικό διοικητικό δίκαιο, 2026

Περιεχόμενα

Κυριότερες συντομογραφίες

Εισαγωγή

1. Η διαχρονική αξιοποίηση της συλλογικής αρχής στην οργάνωση της διοίκησης.

2. Οριοθέτηση του αντικειμένου…

α. …σε σχέση με τη διοικητική επιστήμη

β. … σε σχέση με άλλους κλάδους της νομικής επιστήμης

3. Τα διοικητικά συλλογικά όργανα ως αντικείμενο μελέτης

α. Ορισμός της έννοιας του συλλογικού οργάνου

β. Μεθοδολογικές επισημάνσεις

γ. Τα βασικά ερευνητικά ερωτήματα και η διάρθρωση της μελέτης

Α. Πρώτο Κεφάλαιο:

Η έννοια του συλλογικού οργάνου

1. Ορολογικές διευκρινίσεις

α. Συλλογικό όργανο και (κρατική) αρμοδιότητα

β. Βασικές έννοιες 1: Οι φορείς του συλλογικού οργάνου και η σύστασή του

γ. Βασικές έννοιες 2: Συγκρότηση, σύνθεση και λειτουργία του συλλογικού οργάνου

i. Η κατάταξη των κανόνων των συλλογικών οργάνων και η νομική της σημασία

a. Τα διαδοχικά στάδια εφαρμογής της συλλογικής αρχής

b. Διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις

c. Η προσέγγιση της νομολογίας

d. Η επιλογή της παρούσας μελέτης

ii. Μία προκαταρκτική επισήμανση των κρίσιμων πηγών του (ισχύοντος) δικαίου

2. Τα πρωτεύοντα χαρακτηριστικά του συλλογικού οργάνου: Περιγραφή και τελολογία

α. Τα «πρωτεύοντα», τα «δευτερεύοντα» και τα «εξειδικευμένα χαρακτηριστικά» των συλλογικών οργάνων

β. Ο αριθμός (=η πολλαπλότητα) των φορέων του συλλογικού οργάνου

γ. Η οργάνωση των μελών σε νομική ενότητα

i. Η σχέση του προσώπου με την αρμοδιότητα του συλλογικού οργάνου

ii. Η έννοια και οι εκφάνσεις της νομικής ενότητας των μελών

iii. Ο οριζόντιος χαρακτήρας της εσωτερικής οργάνωσης των μελών

δ. Η τελολογία των κανόνων της συλλογικής αρχής (=πρωτευόντων χαρακτηριστικών των συλλογικών οργάνων) ενόψει κρίσιμων παραμέτρων της διοικητικής δράσης

i. Η αντικειμενική εγγυητική όψη

ii. Η παράμετρος της αποτελεσματικότητας

iii. Η παράμετρος της ορθότητας

ε. Διάκριση της συλλογικής αρχής από άλλες περιπτώσεις «συνεργειών» στη διοίκηση

3. Νομική φύση, θεμελίωση και συνέπειες της (πρόκρισης της) συλλογικής αρχής

α. Η επιλογή της συλλογικής αρχής ως οργανωτικού μοντέλου: Ευχέρεια ή υποχρέωση του νομοθέτη;

β. Οι περιορισμοί της ευχέρειας του νομοθέτη: Η ορθολογική οργάνωση της διοίκησης και η ανάγκη σεβασμού των χαρακτηριστικών της συλλογικής αρχής

γ. Η υποχρέωση της διοίκησης για σεβασμό των κανόνων σύστασης και η διασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας του συλλογικού οργάνου

4. Συμπεράσματα κεφαλαίου

Β. Δεύτερο κεφάλαιο:

Οι διακρίσεις των συλλογικών οργάνων

1. Η αναγκαιότητα της διάκρισης

2. Οριοθέτηση των κριτηρίων

α. Οι προτάσεις της ελληνικής και γερμανικής θεωρίας

β. Σταχυολόγηση των κριτηρίων διάκρισης

3. Η εφαρμογή των κριτηρίων

α. Η πηγή των κανόνων σύστασης του συλλογικού οργάνου

i. Κυβέρνηση και κυβερνητικά όργανα

ii. Περιπτώσεις ρητής κατοχύρωσης της συλλογικής αρχής στο Σύνταγμα

a. Όργανα με αντικείμενο το υπηρεσιακό καθεστώς και τον πειθαρχικό έλεγχο δημόσιων υπαλλήλων, δημόσιων λειτουργών και αιρετών

b. Τα συμβούλια και οι επιτροπές πειθαρχικού, ελεγκτικού ή δικαιοδοτικού χαρακτήρα

c. Οι συνταγματικά κατοχυρωμένες ανεξάρτητες αρχές

iii. Η θεμελίωση της συλλογικής αρχής σε συνταγματικές αρχές

iv. Η σύσταση συλλογικών οργάνων από τον τυπικό ή κανονιστικό νομοθέτη

β. Ο φορέας ένταξης του συλλογικού οργάνου

i. Τα συλλογικά όργανα του κράτους

ii. Τα συλλογικά όργανα της αυτοδιοίκησης

a. Κατά τόπον vs. καθ’ ύλην αυτοδιοίκηση

b. Ο βαθμός της δέσμευσης από το κράτος: Αυτοδιοίκηση vs. πλήρης αυτοδιοίκηση· ιδρυματικά vs. σωματειακά ΝΠΔΔ

iii. ΝΠΔΔ και ΝΠΙΔ

γ. Η αρμοδιότητα του συλλογικού οργάνου

i. Η παράμετρος του χρόνου

ii. Γνωμοδοτική και αποφασιστική αρμοδιότητα

iii. Εκτελεστική, κανονιστική και «δικαιοδοτική» αρμοδιότητα

a. Κανονιστική αρμοδιότητα

b. «Δικαιοδοτική» αρμοδιότητα (=αρμοδιότητα δικαιοδοτικού χαρακτήρα)

δ. Όροι συγκρότησης του συλλογικού οργάνου

i. Αιρετά και μη αιρετά συλλογικά όργανα

ii. Οι ιδιότητες των μελών

4. Συμπεράσματα κεφαλαίου

Γ. Τρίτο κεφάλαιο:

Το δίκαιο των συλλογικών οργάνων

1. Οι πηγές του δικαίου των συλλογικών οργάνων και το ζήτημα της ερμηνείας τους

α. Από τις γενικές αρχές στον νόμο και πάλι πίσω

i. Γενικές αρχές vs. κωδικοποίηση

ii. Η διάπλαση των γενικών αρχών και το Προσχέδιο Στασινόπουλου

iii. Η πρώτη κωδικοποίηση (άρθρο 19 ν. 1599/1986) και η στάση του ΣτΕ απέναντί της

iv. Το Σχέδιο της Επιτροπής Φλογαΐτη

v. Ο ΚΔΔ/σίας και η παγίωση μίας «παράδοσης»

β. Προκαταρκτικές μεθοδολογικές παρατηρήσεις επί της ερμηνευτικής προσέγγισης των πηγών του δικαίου των συλλογικών οργάνων

i. Lex porsterior derogat legi priori

ii. Lex specialis derogat legi generali

iii. Τα βήματα επίλυσης των νομικών προβλημάτων στο δίκαιο των συλλογικών οργάνων με έμφαση στην πλήρωση των κενών

2. Η περίοδος των γενικών αρχών:

α. Πώς διέπλασε το ΣτΕ τις γενικές αρχές των συλλογικών οργάνων(;) και η θέση του παρόντος υποκεφαλαίου στη μελέτη

β. Κανόνες συγκρότησης

i. Ο ελάχιστος απαιτούμενος (άρτιος ή περιττός;) αριθμός των μελών

ii. Η έκδοση της πράξης συγκρότησης και η απαίτηση για ορισμό όλων των (τακτικών) μελών

iii. Η έκταση της υποχρέωσης ορισμού αναπληρωματικών μελών

iv. Απαγόρευση ορισμού μέλους υπό διπλή ιδιότητα

v. Η υποχρέωση ορισμού προέδρου και γραμματέα

vi. Η (αρχική ή επιγενόμενη) «ελλειπτική»/«ελλιπής» συγκρότηση του συλλογικού οργάνου

vii. Παύση και αντικατάσταση μέλους πριν τη λήξη της θητείας του

γ. Κανόνες σύνθεσης

i. Η πρόσκληση των μελών

ii. Απαρτία

iii. Συμμετοχή αναπληρωματικών μελών

iv. H αρχή της αμεροληψίας και τα κωλυόμενα μέλη

δ. Κανόνες λειτουργίας

i. Ημερήσια διάταξη

ii. Η μυστικότητα των συνεδριάσεων

iii. Η λήψη της απόφασης

a. Οι θεωρητικές απόψεις

b. Οι νομολογιακές προσεγγίσεις

(1) Η έννοια της απόλυτης πλειοψηφίας και το νόημα της αποχής

(2) Η ταύτιση της πλειοψηφίας με την απόλυτη πλειοψηφία

(3) Φανερή ή μυστική ψηφοφορία;

iv. Το πρακτικό

3. 1986-σήμερα: Η περίοδος της κωδικοποίησης

α. Το πεδίο εφαρμογής των κωδικοποιητικών νομοθετημάτων

β. Κανόνες συγκρότησης

i.Ο ελάχιστος απαιτούμενος (άρτιος ή περιττός;) αριθμός των μελών

ii. Η απαίτηση για ορισμό όλων των (τακτικών και αναπληρωματικών) μελών του συλλογικού οργάνου που προβλέπουν οι κανόνες σύστασης διά της έκδοσης πράξης συγκρότησης

a. Η ρύθμιση του ν. 1599/1986

b. Το άρθρο 13.1, εδάφιο α’ ΚΔΔ/σίας

c. Η προσέγγιση της νομολογίας ως προς το ζήτημα του ορισμού των αναπληρωματικών μελών

d. Η πράξη συγκρότησης και το άρθρο 13.4 ΚΔΔ/σίας

iii. Απαγόρευση ορισμού μέλους υπό διπλή ιδιότητα

iv. Η υποχρέωση ορισμού προέδρου και γραμματέα

a. Η δημοκρατική πρόταση της Επιτροπής Φλογαΐτη

b. Οι λύσεις του ΚΔΔ/σίας

v. Η (αρχική ή επιγενόμενη) ελλιπής (ή ελλειπτική) συγκρότηση του συλλογικού οργάνου

a. Η αρχική ελλιπής συγκρότηση

b. Η επιγενόμενη ελλιπής συγκρότηση

(1) Η νομοθετική προϊστορία της εξαίρεσης

(2) Η τελολογία της ρύθμισης και ο τρόπος εφαρμογής της

(3) Οι περιπτώσεις εφαρμογής της εξαίρεσης

(4) Αποκλίσεις από την εξαίρεση

vi. Η παύση και η λήξη της θητείας του μέλους

a. Η απαγόρευση αντικατάστασης μέλους πριν τη λήξη της θητείας του

b. Ειδικές περιπτώσεις

c. Ο ομαλός τερματισμός της θητείας

γ. Κανόνες σύνθεσης

i. Η πρόσκληση των μελών

ii. Απαρτία

a. Η ρύθμιση του ν. 1599/1986 και του Σχεδίου Επιτροπής Φλογαΐτη

b. Οι προβλέψεις του ΚΔΔ/σίας

iii. Συμμετοχή τακτικών και αναπληρωματικών μελών

a. Οι γενικοί κανόνες

b. Ειδικές περιπτώσεις

iv. H αρχή της αμεροληψίας και τα κωλυόμενα μέλη

a. Βασική λειτουργία της αρχής της αμεροληψίας και νομοθετική προϊστορία

b. Το άρθρο 7 ΚΔΔ/σίας και οι συνέπειές του στο οργανωτικό και το διαδικαστικό επίπεδο

c. Τα κωλυόμενα μέλη

δ. Κανόνες λειτουργίας

i. Ημερήσια διάταξη

a. Η τυποποίηση των γενικών αρχών στον νόμο

b. Η σύνταξη της ημερήσιας διάταξης από τον πρόεδρο και η πρακτική σημασία αυτής της αρμοδιότητας

c. Η δυνατότητα των μελών να επηρεάσουν το περιεχόμενο της ημερήσιας διάταξης

d. Ημερήσια διάταξη και πολιτική αντιπαράθεση

ii. Η μυστικότητα των συνεδριάσεων

a. Η δημοσιότητα των συνεδριάσεων στο Σχέδιο Επιτροπής Φλογαΐτη και η μυστικότητα των συνεδριάσεων στον ΚΔΔ/σίας

b. Ειδικές περιπτώσεις

c. Η παρουσία των τρίτων προσώπων

iii. Οι κανόνες της συζήτησης και η λήψη της απόφασης

a. Η νομοθετική προϊστορία των σχετικών κανόνων

(1) Ν. 1599/1986 και Επιτροπή Φλογαΐτη

(2) Αυστηροποίηση και μερική απόκλιση από τη νομολογία: Γενική επισκόπηση των προβλέψεων του ΚΔΔ/σίας

b. Η φάση της διαβούλευσης στον ΚΔΔ/σίας

c. Η φάση της λήψης της απόφασης

(1) Φανερή ή μυστική ψηφοφορία;

(2) Ο τρόπος υπολογισμού της πλειοψηφίας

(3) Ο τρόπος σχηματισμού της πλειοψηφίας

(4) Το θέμα της λευκής ψήφου/αποχής

(α) Η ratio και ο τρόπος εφαρμογής της πρόβλεψης του άρθρου 15.1, εδάφιο δ’ ΚΔΔ/σίας

(β) Πρέπει να καταργηθεί η εξομοίωση της λευκής ψήφου/αποχής με την απουσία;

(γ) Ειδικές περιπτώσεις

(5) Η εναλλαγή των μελών: Ποιοι έχουν την αρμοδιότητα να αποφασίσουν;

iv. Το πρακτικό

v. Επίκαιροι προβληματισμοί σχετικά με τη συνεδρίαση του συλλογικού οργάνου

4. Ένα παρεμπίπτον σχόλιο: Η συλλογική αρχή από τη σκοπιά του μέλους του συλλογικού οργάνου

α. Δικαίωμα vs. υποχρέωση συμμετοχής σε συλλογικό όργανο

β. Διαδικαστικοί τύποι vs. διαδικαστικές αξιώσεις

γ. Μέλος συλλογικού οργάνου vs. απόφαση συλλογικού οργάνου

5. Συμπεράσματα κεφαλαίου

Δ. Γενικά συμπεράσματα της μελέτης σε θέσεις

Βιβλιογραφία/αρθρογραφία

Ελληνόγλωσση

Ξενόγλωσση