Σ. Παπαδόπουλος, Fashion Upcycling και Πνευματική Ιδιοκτησία, 2026

Ι. Εισαγωγή

ΙΙ. Η μεθοδολογική αφετηρία της σύγχρονης θεώρησης του upcycling

1. Το μεθοδολογικό έλλειμμα της θεωρίας του upcycling

2. Η λογική προτεραιότητα των αποκλειστικών δικαιωμάτων

3. Οι δογματικές συνέπειες της προτεινόμενης μεθοδολογικής προσέγγισης

ΙΙΙ. Η βιώσιμη ανάπτυξη και η επαναδιαμόρφωση του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας

1. Η μετάβαση από τη γραμμική στην κυκλική οικονομία

2. Η ιδιαίτερη θέση της βιομηχανίας της μόδας

3. Το Fashion Upcycling ως μορφή δημιουργικής καινοτομίας

4. Η πρόκληση για το δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας

IV. Η σώρευση και οι επικαλύψεις δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στα προϊόντα μόδας

1. Η πολυεπίπεδη προστασία των δημιουργημάτων της μόδας

2. Από τη σώρευση προστασίας στις πραγματικές επικαλύψεις δικαιωμάτων

3. Η ασυμμετρία μεταξύ προστασίας και εξαιρέσεων

4. Η ανάγκη συστημικής συνοχής του ενωσιακού δικαίου

V. Το fashion upcycling ως καλλιτεχνική έκφραση και η δογματική λειτουργία της ελευθερίας της τέχνης

1. Η μετατόπιση από τη βιώσιμη επαναχρησιμοποίηση στην καλλιτεχνική επικοινωνία

2. Η ελευθερία της τέχνης στο σύστημα του ενωσιακού δικαίου

3. Η αναφορική χρήση και η μετατροπή του σήματος σε καλλιτεχνικό υλικό

4. Οι «έντιμες πρακτικές» ως μηχανισμός στάθμισης

5. Η επισήμανση ως όριο και ως προϋπόθεση της καλλιτεχνικής ελευθερίας

6. H ελευθερία της τέχνης ως ερμηνευτικό κριτήριο και όχι ως γενική άδεια επαναχρησιμοποίησης

VI. Η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η αναζήτηση μιας νέας ισορροπίας μεταξύ αποκλειστικότητας και βιώσιμης ανάπτυξης

1. Η μετατόπιση της νομολογίας του ΔΕΕ προς μια λειτουργική αντίληψη της διανοητικής ιδιοκτησίας

2. Η απόφαση Cofemel και η ενίσχυση της σωρευτικής προστασίας

3. Η υπόθεση Gömböc και η αυτονομία των επιμέρους καθεστώτων προστασίας

4. Η νομολογία επί των σημάτων: από την προστασία της προέλευσης στη λειτουργική θεώρηση του σήματος

5. Η «δίκαιη ισορροπία» ως γενική αρχή του ενωσιακού δικαίου

6. Προς μια νέα ερμηνευτική αρχή: Η βιώσιμη ανάπτυξη ως παράγοντας ερμηνείας των εξαιρέσεων

7. Η επίδραση της βιώσιμης ανάπτυξης στις επιμέρους εξαιρέσεις και περιορισμούς

α) Η εξάντληση του δικαιώματος

β) Η αναφορική χρήση στο δίκαιο σημάτων

γ) Η περιγραφική ή μη διακριτική χρήση

δ) Η θεμιτή αιτία και τα σήματα φήμης

ε) Η παράθεση, η παρωδία και το pastiche στην πνευματική ιδιοκτησία

στ) Οι εξαιρέσεις στο δίκαιο των βιομηχανικών σχεδίων

ζ) Η ρήτρα επισκευής ως έκφραση της βιώσιμης λειτουργίας του δικαίου των σχεδίων

η) Από τις εξαιρέσεις ως άμυνες στις εξαιρέσεις ως μηχανισμούς βιωσιμότητας

VII. Η πρόταση της θεωρίας για ενιαίο μηχανισμό περιορισμού της σωρευτικής προστασίας

1. Η κανονιστική ασυμμετρία μεταξύ αποκλειστικών δικαιωμάτων και εξαιρέσεων

2. Ο κατακερματισμός των επιμέρους καθεστώτων προστασίας

3. Η πρόταση της οριζόντιας άμυνας (horizontal fair use defence)

4. Το Three-Step Test ως όριο και όχι ως βάση μιας οριζόντιας άμυνας

5. Η προοπτική ενός «ευρωπαϊκού Horizontal Fair Use» κατά τη σύγχρονη θεωρία

VIII. Η βιώσιμη δημιουργική επαναχρησιμοποίηση ως γενική ερμηνευτική αρχή: ανασυγκρότηση και όρια

1. Η επιχειρηματολογία υπέρ της υπέρβασης της παραδοσιακής θεωρίας των εξαιρέσεων

2. Η βιώσιμη ανάπτυξη ως γενική αρχή του ενωσιακού δικαίου

3. Η δημιουργική επαναχρησιμοποίηση ως κοινωνικώς ωφέλιμη χρήση

4. Η προτεινόμενη γενική αρχή κατά τη σύγχρονη θεωρία

5. Κριτήρια εφαρμογής της εξεταζόμενης αρχής της δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης

6. Η σχέση της εξεταζόμενης αρχής με το fair use και τις οριζόντιες άμυνες

IX. Η μεταρρύθμιση του ενωσιακού δικαίου σχεδίων και υποδειγμάτων ως πρότυπο για τη βιώσιμη εξέλιξη του δικαίου διανοητικής ιδιοκτησίας

1. Η μεταρρύθμιση του 2024 και η νέα κατεύθυνση του ενωσιακού νομοθέτη

2. Η βιώσιμη οριοθέτηση της αποκλειστικότητας στο δίκαιο των σχεδίων

3. Η ψηφιακή διάσταση της προστασίας των σχεδίων

4. Η μεταρρύθμιση ως ένδειξη νέας νομοθετικής κατεύθυνσης

5. Από το δίκαιο σχεδίων στο ενιαίο δίκαιο διανοητικής ιδιοκτησίας

X. Η πρόταση ενός ευρωπαϊκού sustainable fair use σε συγκριτικό διάλογο με την αμερικανική θεωρία

1. Το αμερικανικό fair use ως ανοικτό σύστημα στάθμισης.

2. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση και η αρχή της ασφάλειας δικαίου

3. Το Three‑Step Test ως κοινός παρονομαστής

4. Η πρόταση για ένα ευρωπαϊκό πρότυπο sustainable fair use

5. Παραδείγματα δοκιμαστικής εφαρμογής του sustainable fair use

α) Μεταποίηση επώνυμης τσάντας σε νέο καλλιτεχνικό αντικείμενο

β) Δημιουργία ενδύματος από υπολείμματα επώνυμων υφασμάτων

γ) Επισκευή και αισθητική αναβάθμιση παλαιού προϊόντος

δ) Δημιουργία συλλογής μόδας με περιβαλλοντικό ή κριτικό μήνυμα

ε) Ψηφιακή ανακατασκευή ανταλλακτικού για παράταση ζωής προϊόντος

στ) Αρνητικό παράδειγμα: προσχηματικό «upcycling» χωρίς ουσιαστικό μετασχηματισμό

ζ) Από τη δοκιμαστική εφαρμογή στη δογματική προτεραιότητα της ενότητας του έργου

ΧΙ. Από τη θεωρία του transformative use στη θεωρία της δημιουργικής συνέχειας: Μια διαφορετική προσέγγιση

1. Η θεωρία του transformative use

2. Η θεωρία της δημιουργικής συνέχειας

ΧII. Το upcycling ως πρόκληση για τις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου της πνευματικής ιδιοκτησίας

Η δογματική αδυναμία της θεωρητικής θεμελίωσης του upcycling

ΧΙII. Η θεωρία της ενότητας του έργου

1. Έννοια και δογματική θεμελίωση

2. Η θεωρία της ενότητας του έργου στο γαλλικό δίκαιο

3. Η αρχή του cumul des protections ως έννομη συνέπεια της θεωρίας της ενότητας του έργου

4. Από το cumul absolu στο cumul coordonné: η εξέλιξη της σωρευτικής προστασίας στο ενωσιακό δίκαιο

5. Η θεωρία της ενότητας του έργου υπό το πρίσμα του upcycling: από την ενότητα της μορφής στη δημιουργική συνέχεια – μια διαφορετική πρόταση

6. Η διδασκαλία του Γ. Κουμάντου και η σημασία της για την ερμηνεία των περιορισμών της πνευματικής ιδιοκτησίας υπό το πρίσμα του upcycling.

XIV. Η θεωρία της λογικής προτεραιότητας των αποκλειστικών δικαιωμάτων: μία πρόταση δογματικής θεμελίωσης του upcycling

1. Η δογματική προτεραιότητα του προσδιορισμού του περιεχομένου του δικαιώματος έναντι της εξέτασης των εξαιρέσεων

ΧV. Το ηθικό δικαίωμα του δημιουργού ως όριο του upcycling

1. Μεταξύ της προστασίας της προσωπικότητας και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας

2. Το δικαίωμα πατρότητας ως παράγοντας ενίσχυσης του upcycling και η μετάβαση στην προβληματική της ακεραιότητας

3. Η εξουσία διατήρησης της ακεραιότητας του έργου και η έννοια της τροποποίησης

α. Η σύγκρουση του upcycling με την ακεραιότητα του έργου: Παραμόρφωση, αλλοίωση ή δημιουργική συνέχεια;

4. Το upcycling ως κατεξοχήν πράξη μετασχηματισμού του έργου

5. Η ευρωπαϊκή αντίληψη: γιατί το ηθικό δικαίωμα δεν υποχωρεί έναντι της δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης

6. Η περίπτωση του ελληνικού δικαίου

XVI. Το περιουσιακό δικαίωμα του δημιουργού ως όριο της δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης

1. Η προνομιακή θέση του δικαιώματος αναπαραγωγής στο σύστημα του περιουσιακού δικαιώματος

2. Η λειτουργική έννοια του δικαιώματος αναπαραγωγής στη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

3. Η πρωταρχική σύγκρουση του upcycling με το δικαίωμα αναπαραγωγής

XVII. Γιατί η βιωσιμότητα δεν αρκεί

1. Η βιωσιμότητα ως παράμετρος στάθμισης και όχι ως γενική αρχή νομιμοποίησης του upcycling

2. Η περιβαλλοντική κρίση ως νέος άξονας στάθμισης: μια δικαιωματική προσέγγιση στη σύγκρουση μεταξύ upcycling και πνευματικής ιδιοκτησίας

XVIII. Η ενιαία αντιμετώπιση της σύγκρουσης του upcycling με το περιουσιακό και το ηθικό δικαίωμα και η ανάδειξη του ρόλου της ΑΚ

1. Το άρθρο 281 ΑΚ ως μηχανισμός εξαιρετικής στάθμισης μεταξύ της πνευματικής ιδιοκτησίας και της κυκλικής οικονομίας

2. Το άρθρο 281 ΑΚ ως όριο της άσκησης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας έναντι προϊόντων upcycling

3. Η «προφανής» υπέρβαση ως αυστηρό κατώφλι ελέγχου.

4. Το άρθρο 281 ΑΚ ως όριο της άσκησης και όχι ως στάθμιση της καλλιτεχνικής αξίας

5. Καλή πίστη και προηγούμενη συμπεριφορά του δικαιούχου

6. Ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός του δικαιώματος.

7. Η ιδιαιτερότητα του ηθικού δικαιώματος

8. Η σχέση με το three-step test

9. Η καταχρηστικότητα στο επίπεδο των έννομων συνεπειών

10. Η εφαρμογή του άρθρου 281 ΑΚ στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας κατά την πρόσφατη νομολογία του Αρείου Πάγου

11. Προτεινόμενο κριτήριο εφαρμογής στο upcycling

ΧIX. Τα λογικά της άλματα της θεωρίας του upcycling και της βιώσιμης επαναχρησιμοποίησης

1. Πρώτο λογικό άλμα: από τη βιωσιμότητα στη νομιμότητα

2. Δεύτερο λογικό άλμα: από τη δημιουργικότητα στη νομιμότητα της χρήσης.

3. Τρίτο λογικό άλμα: από το transformative use στην ευρωπαϊκή πνευματική ιδιοκτησία

4. Τέταρτο λογικό άλμα: η παράλειψη στάθμισης των περιουσιακών και ηθικών δικαιωμάτων

XX. Το upcycling ως παράγωγο έργο: Προϋποθέσεις, διακρίσεις και δογματικά όρια

XXI. Η εξαίρεση του pastiche και τα όρια εφαρμογής του στο upcycling

1. Η λειτουργία της εξαίρεσης του pastiche στο ενωσιακό δίκαιο

2. Η έννοια του pastiche στο ενωσιακό δίκαιο: από την αισθητική θεωρία στη νομική έννοια

3. Το fashion upcycling ως πραγματικό φαινόμενο και όχι ως αυτοτελής νομική έννοια

4. Το upcycling, η εξαίρεση του pastiche και οι προκλήσεις της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης

α. Το upcycling ως πρόκριμα για την ερμηνεία του pastiche στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

β. Από το upcycling στο AI-generated output: η προληπτική λειτουργία της δογματικής

5. Η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την ερμηνεία του pastiche

6. Η διπλή αναφορικότητα του AI-assisted upcycling υπό το πρίσμα της Pelham II

XXII. Η μεταποίηση επώνυμων προϊόντων μεταξύ προσωπικής χρήσης, κυριότητας και λειτουργίας του σήματος: Το παράδειγα της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Κορέας 2024Da311181

1. Η σημασία της απόφασης για τη νομική αντιμετώπιση του upcycling

2. Η χρήση του σήματος ως χρήση εντός της εμπορικής κυκλοφορίας

3. Τα κριτήρια διάκρισης της υπηρεσίας μεταποίησης από την παραγωγή νέων προϊόντων

4. Η σχέση με το ενωσιακό δίκαιο των σημάτων

5. Η διαφορετική αξιολόγηση υπό το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας

XXIΙI. Συμπερασματικές σκέψεις

1. Η πρόκληση της δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης στο σύγχρονο δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας

2. Η συμβολή της σύγχρονης αλλοδαπής θεωρίας και τα όριά της

3. Η δογματική προσέγγιση του fashion upcycling: από τη στάθμιση στην οριοθέτηση των αποκλειστικών δικαιωμάτων

4. Κριτική αξιολόγηση των προτεινόμενων λύσεων

XXIV. Βιβλιογραφία

1. Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία

2. Ξενόγλωσση βιβλιογραφία

XXV. Ευρετήριο

1. Ευρετήριο Νομικών Εννοιών

2. Eυρετήριο διατάξεων νομοθετημάτων

Α. Διεθνείς συμβάσεις

Β. Πρωτογενές δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Γ. Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Δ. Κανονισμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ε. Ελληνικό δίκαιο

ΣΤ. Αλλοδαπό δίκαιο

3. Ευρετήριο δικαστικών αποφάσεων

Α. Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Β. Λοιπές αλλοδαπές δικαιοδοσίες

Γ. Ελληνική νομολογία