Χ. Μιχαηλίδου, Καταχρηστικές αγωγές slapp και οι δικονομικές εγγυήσεις για την αντιμετώπιση τους, 2026

Περιεχόμενα

Πρόλογος

Προλογικό σημείωμα

Γενική εισαγωγή

§ 1. Εργαλειοποίηση της στρατηγικής αγωγής στην πολιτική δίκη

Α. Μορφές στρατηγικής αγωγής

Β. Η καταχρηστική στρατηγική αγωγή

Γ. Το φαινόμενο των στρατηγικών αγωγών προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPPs)

Κεφάλαιο Πρώτο

Η σύγκρουση ελευθερίας της έκφρασης και του δικαιώματος πρόσβασης στη δικαιοσύνη

§ 2. Χρησιμοποίηση των SLAPPs για τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης

Α. Η ελευθερία του Τύπου και της έκφρασης

Β. Σύγκρουση συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων

Γ. Η νομολογιακή αντιμετώπιση από το ΕΔΔΑ

Δ. Η θέση του ΔΕΕ

§ 3. Η αντι-SLAPP νομοθεσία ως αποτέλεσμα στάθμισης μεταξύ της ελευθερίας του λόγου και του δικαιώματος πρόσβασης σε δίκαιη δίκη

Α. Το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης

Β. Η αλληλεπίδραση του δικαιώματος στην ελευθερία του λόγου με το δικαίωμα στην ιδιωτική σφαίρα

Γ. Το δικαίωμα σε αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη

Δ. Σταθμίσεις υπό το πρίσμα της κατάχρησης δικαιώματος

Κεφάλαιο Δεύτερο

Η καταχρηστική δικονομική συμπεριφορά και οι αγωγές SLAPP ως ειδικότερη μορφή της

§ 4. Η φαινομενολογία και τυπολογία

Α. Ιστορική και συγκριτική επισκόπηση

Ι. Ρωμαϊκό δίκαιο

ΙΙ. Γερμανικό και Αυστριακό δίκαιο

ΙΙΙ. Γαλλικό δίκαιο

ΙV. Ιταλικό δίκαιο

V. Ολλανδικό δίκαιο

VI. Αγγλικό δίκαιο

VIΙ. Ελληνικό δίκαιο

Β. Διακρίσεις

Ι. Μορφολογία

II. Οι αγωγές SLAPP ειδικότερα

Γ. Κριτική αποτίμηση

Κεφάλαιο Τρίτο

Η αντιμετώπιση του φαινομένου στο common law

§ 5. Τα αγγλοσαξωνικά πρότυπα

Α. Το παράδειγμα των Η.Π.Α

I. Ανατομία της αμερικανικής πολιτικής δικονομίας

IΙ. Η ένταξη της αντι-SLAPP νομοθεσίας στο αμερικανικό δικονομικό σύστημα

Β. Τα λοιπά συστήματα κοινού δικαίου

I. Ο Καναδάς

1. Η νομοθεσία της Επαρχίας Οντάριο

2. Η νομοθεσία της Βρετανικής Κολομβίας

3. Η σχετική νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου

II. Η ιδιαίτερη περίπτωση του Κεμπέκ

III. Η λύση της Αυστραλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου

IV. Η κατάσταση στα υπόλοιπα συστήματα common law

1. Βόρεια Ιρλανδία

2. Νέα Ζηλανδία

3. Ινδία

4. Νότια Αφρική

Γ. Αποτίμηση

Κεφάλαιο Τέταρτο

Η αντιμετώπιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο

§ 6. Η απαγόρευση κατάχρησης ως θεμελιώδης γενική αρχή του δικαίου της ΕΕ

Α. Τα θεμέλια της αρχής

Β. Η απαγόρευση κατάχρησης ως μέσο αντιμετώπισης των αγωγών SLAPP

§ 7. Η αντι-Slapp Οδηγία ως απάντηση του ενωσιακού νομοθέτη

Α. Νομική βάση και πεδίο εφαρμογής

Β. Τα κριτήρια για την ύπαρξη αγωγών SLAPP

Ι. Προδήλως αβάσιμες αγωγές ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες

ΙΙ. Συμμετοχή του κοινού και θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος

Γ. Οι ενδείξεις κατάχρησης

Δ. Δικονομικές εγγυήσεις για την αντιμετώπιση της κατάχρησης

Ι. Η λειτουργία των δικονομικών εγγυήσεων για αποτροπή των καταχρήσεων.

ΙΙ. Είδη δικονομικών εγγυήσεων σύμφωνα με την Οδηγία

ΙΙΙ. Ιδίως η παροχή εγγυοδοσίας

Ε. Πρόωρη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αγωγών

Ι. Προδήλως αβάσιμη αγωγή – Με ποιο κριτήριο;

ΙΙ. Πρόωρη απόρριψη με ταχεία διαδικασία κατόπιν κατάλληλης εξέτασης

ΙΙΙ. Βάρος απόδειξης και τεκμηρίωση της αγωγής

IV. Ένδικα μέσα

Στ. Μέτρα κατά των καταχρηστικών δικαστικών διαδικασιών

Ι. Επιδίκαση των εξόδων

ΙΙ. Κυρώσεις ή άλλα εξίσου αποτελεσματικά μέτρα (λ.χ. αποζημίωση)

Ζ. Συμμετοχή τρίτων συλλογικών φορέων

Ι. Πρόσθετη παρέμβαση

ΙΙ. Amicus curiae

Η. Προστασία έναντι αποφάσεων τρίτων κρατών επί αγωγών SLAPP

Ι. Άρνηση αναγνώρισης και εκτέλεσης της απόφασης του τρίτου κράτους

ΙΙ. Αποζημίωση για ζημία και έξοδα από απόφαση τρίτου κράτους

ΙΙΙ. Η υπόθεση Greenpeace ως παράδειγμα

§ 8. Η Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Α. Επέκταση των προστατευτικών διατάξεων και σε εγχώριες υποθέσεις

Β. Κριτήρια για την ύπαρξη κατάχρησης

Γ. Αναμόρφωση εθνικών νομοθεσιών για αποτροπή εκφοβιστικών αγωγών

§ 9. Η Σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης

Α. Στόχοι της Σύστασης

Β. Εννοιολογικά κριτήρια των SLAPPs

Γ. Ενδείξεις για την ύπαρξη κατάχρησης

Δ. Διαδικαστικές εγγυήσεις

Ε. Διασυνοριακές και συντονισμένες αγωγές SLAPP

Κεφάλαιο Πέμπτο

Η νομοθέτηση σε εθνικές έννομες τάξεις

§ 10. Η μεταφορά της αντι-SLAPP Οδηγίας

Α. Το γερμανικό σχέδιο νόμου

I. Ως προς την ειδική δικαιοδοτική βάση για τις αξιώσεις αποζημίωσης

IΙ. Ως προς την επίσπευση των καταχρηστικών αγωγών SLAPP

IΙΙ. Ως προς τις δικονομικές εγγυήσεις

1. Εγγυοδοσία

2. Ειδικό δικαστικό τέλος, δικαστική δαπάνη και αποζημίωση

IV. Ως προς τις λοιπές ρυθμίσεις της αντι-Slapp Οδηγίας

1. Παρέμβαση τρίτων

2. Βάρος απόδειξης και τεκμηρίωσης της αγωγής μέσω παροχής πληροφοριών και πραγματολογικής εξειδίκευσης αντίστοιχα

3. Η δημόσια τάξη ως κώλυμα αναγνώρισης/εκτέλεσης αποφάσεων τρίτων κρατών που δέχονται αγωγές SLAPP

V. Αξιολόγηση των ρυθμίσεων

Β. Η αγγλική πρόταση νόμου

I. Ως προς την έννοια των καταχρηστικών δικαστικών διαδικασιών

IΙ. Ως προς τον τερματισμό των καταχρηστικών διαδικασιών

IΙΙ. Ως προς τα δικαστικά έξοδα και τις κυρώσεις

Γ. Ζητήματα ενσωμάτωσης στο ελληνικό δίκαιο

I. Οι ήδη υπάρχουσες εγγυήσεις για την αντιμετώπιση των αγωγών SLAPP

II. Προβληματισμοί για την νομοθέτηση στην ελληνική έννομη τάξη

1. Κριτήρια για τις προδήλως αβάσιμες αγωγές ή τις καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες

2. Βάρος απόδειξης ως προς τα στοιχεία κατάχρησης

3. Πρόσθετη παρέμβαση

4. Εγγυοδοσία

5. Πρόωρη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αγωγών και διαδικασία

6. Έξοδα, κυρώσεις και αποζημίωση

§ 11. Απολογισμός: αποτελεσματικότητα της αντι-SLAPP Οδηγίας για την καταπολέμηση των καταχρηστικών αγωγών

Α. Εγγενείς διαφορές μεταξύ των κρατών μελών και ασαφείς νομικές έννοιες που χρήζουν αυτόνομης ερμηνείας

Β. Η αμερικανική αντι-Slapp νομοθεσία ως πρότυπο για τον ενωσιακό νομοθέτη

Γ. Προκλήσεις υπό το πρίσμα των νομικών καταβολών της Οδηγίας στην αντι-Slapp νομοθεσία της Αμερικής

Δ. SLAPPs και κανόνες σύγκρουσης - Μια «σύγκρουση» που δεν έχει επιλυθεί

Κεφαλαίο Έκτο

Ζητήματα διεθνούς δικαιοδοσίας και εφαρμοστέου δικαίου

§ 12. Ρυθμιστικά κενά

Α. Κατακερματισμός της διεθνούς δικαιοδοσίας

I. Το πρόβλημα του «μωσαϊκού»

ΙI. Διορθωτική παρέμβαση σε επικείμενη αναθεώρηση του Κανονισμού ΒρΙα

Β. Ανυπαρξία ρύθμισης ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο

I. Η ανεπάρκεια του Κανονισμού Ρώμη

ΙI. Προτάσεις μεταρρύθμισης

Αποτίμηση

Παράρτημα Ι: Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069

Παράρτημα ΙΙ: Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2022/758

Παράρτημα ΙΙI: Σύσταση CM/Rec(2024) 2 του Συμβουλίου της Ευρώπης

Βιβλιογραφία

Ελληνική

Ξενόγλωσση

Αλφαβητικό ευρετήριο