Γ. Νούλας, Η αμφισημία των αποφάσεων των Διεθνών Δικαστηρίων για την αναγνώριση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας σε νησιωτικά κράτη, 2026

Περιεχόμενα

Πρόλογος

Κεφάλαιο Πρώτο

Τα κράτη και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα

με βάση το διεθνές δίκαιο

Ι. Ορισμοί

ΙΙ. Η αμφισβήτηση του διεθνούς δικαίου και πώς ξεπεράστηκε

ΙΙΙ. Οι πηγές του διεθνούς δικαίου

1. Κύριες Πηγές

2. Οι αποφάσεις των διεθνών οργανισμών

IV. Συμπερασματικές Παρατηρήσεις

Κεφάλαιο Δεύτερο

Το νομικό καθεστώς του θαλάσσιου χώρου

Ι. Γενικά χαρακτηριστικά του θαλάσσιου χώρου

ΙΙ. Εισαγωγικό σημείωμα – Ιστορική αναδρομή

1. Εισαγωγικά

2. Από το παλαιό ισχύον δίκαιο της θαλάσσης έως τη Σύμβαση του 1982

3.

Εξελίξεις μετά το πέρας της Συνδιάσκεψης του 1958 και οι ενέργειες για Τρίτη Συνδιάσκεψη

4. Τρίτη Συνδιάσκεψη Η.Ε. – «MONTEGO ΒΑΥ»

ΙΙΙ. Πηγές Διεθνούς Δικαίου θαλάσσης και αρχές που την διέπουν

1. Βασικές αρχές

2. Διεθνές έθιμο

ΙV. Θαλάσσιες και υποθαλάσσιες ζώνες

1. Ορισμοί και βασικές διακρίσεις

α. Εσωτερικά ύδατα

β. Αιγιαλίτιδα ζώνη

i. Ορισμός

ii. Ο θεσμός της Αβλαβούς Διέλευσης

γ. ΑΟΖ και Υφαλοκρηπίδα

δ. Η θάλασσα από την άποψη του Διεθνούς Δικαίου

2. Ισχύουσα νομοθεσία και νομολογία

V. Η διαδικασία της οριοθέτησης

1. Οριοθέτηση της Αιγιαλίτιδας Ζώνης

α.

Η αρχή της ίσης απόστασης (Μέση γραμμή/Πλάγια γραμμή) στην οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας ζώνης

β. Νομολογιακές αναφορές για την οριοθέτηση αιγιαλίτιδας ζώνης

2.

Η ιδέα και η οριοθέτηση της συνορεύουσας ζώνης – Η απουσία σχετικού κανόνα οριοθέτησης

3.

Η οριοθέτηση της Υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ)

α.

Νομική εξέλιξη της Υφαλοκρηπίδας: Από γεωλογικό φαινόμενο ως τον ρόλο της στη διαδικασία της θαλάσσιας οριοθέτησης

β.

Η οριοθέτηση της Υφαλοκρηπίδας μεταξύ αντικείμενων ή παρακείμενων κρατών

γ.

ΑΟΖ, Υφαλοκρηπίδα και δικαιώματα του παράκτιου κράτους και λοιπών κρατών

δ. Η έννοια του ενιαίου θαλάσσιου ορίου

Κεφάλαιο Τρίτο

Διαφορές στην εφαρμογή του δικαίου της θάλασσας –

Περιπτώσεις αμφισβήτησης ΑΟΖ

Ι. Η υποχρέωση της ειρηνικής επίλυσης των διεθνών διαφορών

ΙΙ. Συστήματα ειρηνικής επίλυσης των διεθνών διαφορών

1.

Το οικουμενικό σύστημα του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών για την ειρηνική επίλυση των διαφορών

2. Περιφερειακά συστήματα ειρηνικής επίλυσης διεθνών διαφορών

3. Ειδικά συστήματα ειρηνικής επίλυσης διεθνών διαφορών

4.

Το σύστημα ειρηνικής επίλυσης διαφορών κατά τη σύμβαση για το δίκαιο της θάλασσας

α. Γενικά χαρακτηριστικά

β. Προσωρινά μέτρα

γ. Εφαρμοστέο δίκαιο

δ. Εξάντληση εσωτερικών ενδίκων μέσων

ε. Τελεσιδικία και δεσμευτικότητα των αποφάσεων

στ. Όργανα δικαιοδοτικού διακανονισμού

ζ.

Αρμοδιότητα του Τμήματος Θαλασσίου Βυθού του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαίου της Θάλασσας – Διαφορές που αφορούν την Περιοχή του Θαλάσσιου Βυθού

ΙΙΙ. Κήρυξη και Οριοθέτηση της Α.Ο.Ζ

1. Γενικά

2. Οριοθέτηση ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδας και μέση γραμμή

α.

Η οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ αντικείμενων ή παρακείμενων ακτών

β.

Πλεονεκτήματα της αρχής της ίσης απόστασης στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας

γ. Οι ειδικές περιστάσεις ως απόκλιση από τη μέση γραμμή

IV. Οι αρχές της επιείκειας

1.

Το κριτήριο της αναλογικότητας μεταξύ υφαλοκρηπίδας και μήκους ακτών της προς οριοθέτηση περιοχής

2. Γεωμορφολογικές ασυνέχειες/διακοπές

V. Η οριοθέτηση ως διεθνής διαδικασία

1. Γενικά

2.

Ειδικές περιστάσεις/ειδικές συνθήκες (special circumstances) ή σχετικές περιστάσεις (relevant circumstances)

VI. Τα νομικά εργαλεία για την επίλυση θαλάσσιων διαφορών

1. Διαπραγμάτευση

2. Μεσολάβηση

3. Συμβιβασμός – Συνδιαλλαγή

4. Διαιτησία

5. Δικαστικός διακανονισμός

α.

ITLOS Διεθνές Δικαστήριο για το δίκαιο της θάλασσας με έδρα το Αμβούργο

β. ICJ Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης

6. Συμβουλευτικές γνώμες

α. Διεθνές Δικαστήριο

β. Επιτροπή υφαλοκρηπίδων

VII. Υποχρεωτικές διαδικασίες επιλύσεως διαφορών

1. Το Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας

α. Αρμοδιότητα του δικαστηρίου

i. Αρμοδιότητα ως προς τα αντικείμενα

ii. Αρμοδιότητα ως προς τα πρόσωπα

iii. Ερημοδικία

iv. Παρέμβαση

β.

Το Τμήμα Θαλάσσιου Βυθού του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαίου της Θάλασσας

i. Οι κανόνες που διέπουν τη λειτουργία του Τμήματος

ii. Εφαρμοστέο δίκαιο

iii.

Αναγκαστική εκτέλεση των αποφάσεων του Τμήματος Θαλάσσιου Βυθού

2. Το Διεθνές Δικαστήριο Της Χάγης

i.

Πότε το ΔΔΧ έχει την ικανότητα/αρμοδιότητα να εκδικάζει υποθέσεις;

3. Το Διαιτητικό Δικαστήριο

4. Ειδική Διαιτησία

VIII. Νομολογιακές πηγές και ειδικό ενδιαφέρον ερμηνείας τους

1. Διεθνή Δικαστήρια: Η Περίπτωση Ελλάδας – Τουρκίας

2.

Συμπεράσματα σχετικά με τον θεσμικό μηχανισμό του Διεθνούς Δικαίου για την επίλυση θαλάσσιων διαφορών

3. St. Martin και Καστελόριζο

4. Το Διεθνές Δικαστήριο και τα νησιά της Κολομβίας

5. Υπόθεση Γροιλανδίας και Jan Maven

6.

Περαιτέρω επισημάνσεις επί της νομολογίας των Διεθνών Δικαστηρίων και των Διεθνών Διαιτητικών Οργάνων

7. Η μεταγενέστερη Διεθνής Νομολογία

8.

Επιγραμματική καταγραφή-αναφορά περιπτώσεων νομολογίας του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαίου της Θάλασσας (ΔΔΔΘ)

α. Από το 1996 μέχρι το

β. Η νομολογία του ΔΔΔΘ μετά το

9.

Συμπεράσματα και επισημάνσεις για τη νομολογία του ΔΔΔΘ

10.

Συμπεράσματα για τη νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης – Επισημάνσεις Ελληνικού Ενδιαφέροντος

11. Τελικές Παρατηρήσεις

Κεφάλαιο Τέταρτο

Η ελληνοτουρκική διαφορά για την οριοθέτηση

θαλάσσιων ζωνών υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ

Ι. Ιστορική αναγωγή της διαφοράς – Ιστορικές γεωπολιτικές παράμετροι

ΙΙ. Η δυσκολία του Αιγαίου

1. Οριοθέτηση γύρω από το Καστελόριζο

2. Οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο

3. Οριοθέτηση στο Αιγαίο

ΙΙΙ. Οριοθέτηση και χωρικά ύδατα

ΙV.

Ελληνοτουρκική οριοθέτηση: Διακρατική συμφωνία, διεθνής διαιτησία ή μη λύση

1. Οριοθετήσεις Θαλασσίων Περιοχών – Ζωνών που αφορούν την Ελλάδα

Ελλάδα

Τουρκία

Κύπρος

Αίγυπτος

Λιβύη

Ιταλία

Αλβανία

2. Το Αιγαίο και η έννοια του Αρχιπελάγους

3. Σύνορα μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας στη Θάλασσα

4.

Καθεστώς Κυριαρχίας της Ελλάδος επί των Νησιών και των Βράχων στο Αιγαίο

5. Νησιά αμφισβητούμενης κυριαρχίας

6.

Αποστρατιωτικοποίηση των Νησιών του Αιγαίου Αρχιπελάγους

7. FIR – ΕΡΕΥΝΑ – ΔΙΑΣΩΣΗ (SAR)

α. «FIR» (Flight Information Region)

β.

Έρευνα και Διάσωση Αεροπορικών και Ναυτικών Ατυχημάτων (Ε-Δ) «SAR» (Search and Rescue)

8.

Το τουρκικό ψήφισμα περί casus belli (Ιούνιος 1995)

9. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι συνέπειές του

α. Ιστορική αναδρομή-ανάλυση

i.

Η κατάφωρη παραβίαση των περί σύναψης Διεθνών Συνθηκών διατάξεων της Σύμβασης της Βιέννης

ii.

Το κατ’ αποτέλεσμα ανυπόστατο μιας Διεθνούς Σύμβασης κατά τη Σύμβαση της Βιέννης

iii.

Η κατάφωρη παραβίαση διατάξεων της Σύμβασης του Montego Bay από το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» και οι συνέπειές της

iv.

Η οριοθέτηση ΑΟΖ με κατάφωρη παραβίαση της «Σύμβασης του Montego Bay» του 1982 και των βασικών αρχών ερμηνείας της από τη νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης

β.

Οι εξελίξεις με την ΑΟΖ και το τουρκολιβυκό μνημόνιο που δημιουργούν νέα δεδομένα στην περιοχή

i. Πρόσφατες εξελίξεις

ii. Το ναυάγιο της ευρωπαϊκής αποστολής στη Βεγγάζη

iii. Ελλάδα – Λιβύη: Η σημασία των ανοικτών διαύλων με τη Βεγγάζη

iv.

Καταγγελία της Λιβύης κατά της Ελλάδας στον ΟΗΕ – Σκληρή ελληνική απάντηση

10. Σημαντικές συμπερασματικές παρατηρήσεις

α. Γενικά

i. Ελλάδα και Διεθνή Δικαστήρια

Κεφάλαιο Πέμπτο

Σύνθεση της ελληνικής θέσης για την οριοθέτηση

των θαλάσσιων ζωνών υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο

με βάση τη θεωρία και την πρακτική του διεθνούς δικαίου

I. Η Ελλάδα και το Διεθνές Δικαστήριο

ΙΙ. Κριτική και πρόσφατες υποθέσεις ελληνικού ενδιαφέροντος

1. Το ζήτημα της Υφαλοκρηπίδας

2. Το ζήτημα των ελληνικών χωρικών υδάτων

3. Πλαίσιο άρσης προστριβών για το καθεστώς του Αιγαίου

4. Η τουρκική θέση

5. Οι πρόσφατες επίκαιρες εξελίξεις για το Καστελόριζο

6. Η ελληνική θέση

ΙΙΙ.

Η συμφωνία για οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδος-Αιγύπτου το 2020 και η θέση της Τουρκίας

1. Εισαγωγικά

2.

Η θέση της Τουρκίας στη συμφωνία Ελλάδος-Αιγύπτου για την ΑΟΖ.

IV.

Η συμφωνία για οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδος-Ιταλίας το 2020 και η θέση της Τουρκίας

1. Εισαγωγικά

2. Το ιστορικό της υπογραφής συμφωνίας με την Ιταλία

3. Από το 1977 μέχρι σήμερα

4.

Η συμφωνία Ελλάδας-Ιταλίας το 2020 ως προς τον ουσιώδη λόγο ύπαρξης ΑΟΖ, δηλαδή τα αλιευτικά δικαιώματα

V.

Οι έννοιες της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ κατά το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και η εφαρμογή τους στην ελληνοτουρικική διένεξη

1. Η υφαλοκρηπίδα και η (δυνάμει ΑΟΖ) του Καστελόριζου

2.

Οι πρόσφατες (τέλος 2020) θέσεις παραγόντων της διεθνούς κοινότητας

VI. Η διεκδίκηση ελληνικών εδαφών από την Τουρκία

1. Γενικά

2.

Η οιονεί νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου για το Αιγαίο

VII. Λοιπές επισημάνσεις και προσεγγίσεις

1. Πρώτη Παρατήρηση

2. Δεύτερη Παρατήρηση

3.

Τρίτη Παρατήρηση: Η Προσφυγή στο ΔΔΧ και τα ζητήματα κυριαρχίας

4.

Τέταρτη Παρατήρηση: Μήπως πρέπει να επικαλούμαστε καλύτερα προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο του Αμβούργου (με αρμοδιότητα μόνο UNCLOS);

5. Πέμπτη παρατήρηση: Τελικά τι πραγματικά θέλουμε;

6. Έκτη παρατήρηση: Επισημάνεις. Υπάρχει λύση;

7. Έβδομη συμπερασματική παρατήρηση

8. Συμπεράσματα επί των επισημάνσεων

VIII. Διαφορές Ελλάδος-Τουρκίας και Διεθνή Δικαστήρια

1. Σημαντικότερες παρατηρήσεις

2. Ειδικότερα για την ΑΟΖ

3. Ειδικότερα για την ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα

4. Ειδικότερα για το καθεστώς των νήσων

5. Τι πραγματικά θέλει η Ελλάδα

IX.

Διεθνές Δικαστήριο και οριοθετήσεις μεταξύ κρατών – Νομολογιακά συμπεράσματα

X. Τελικά Συμπεράσματα

1. Γενικά

2.

Η Ελλάδα και η κατάθεση του Χάρτη Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού

3.

Τα Σημεία-Κλειδιά της Ανάλυσης του συγγραφέα

4. Νησιά αμφισβητούμενης κυριαρχίας

5. Το τουρκικό ψήφισμα περί casus belli (Ιούνιος 1995)

6. Σημαντικές παρατηρήσεις

7. Η επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών στο Διεθνές Δικαστήριο

8. Η διεκδίκηση των ελληνικών εδαφών από την Τουρκία

9. Η Προσφυγή στο ΔΔΧ και τα ζητήματα κυριαρχίας

10. Τι πραγματικά θέλουμε;

11.

Η προσωπική πρόταση του συγγραφέα για την ειρηνική επίλυση της διαφοράς και τη χωροθέτηση θαλασσίων ζωνών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας στο Αιγαίο – Επισημάνσεις – Τελικά, υπάρχει λύση;

Οι πρόσφατες εξελίξεις

Η κρίσιμη «εξίσωση», η Αίγυπτος και οι ΗΠΑ

Δεν μπορεί να αγνοηθεί η επήρεια της Κρήτης

Σιγή ιχθύος από την Άγκυρα με «όπλο» την Τρίπολη

Βιβλιογραφία – Νομολογία

Συνοπτικό βιογραφικό