Δ. Ζερδελής, Εγχειρίδιο Εργατικού Δικαίου - Ατομικές Εργασιακές Σχέσεις, 9η έκδ., 2025

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤO

Η ΣΧΕΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§ 1 Η σύμβαση εξαρτημένης εργασίας

Ι. Έννοια

ΙΙ. Ο χαρακτηρισμός της σύμβασης από τα μέρη

ΙΙΙ. Οι θεωρίες για την εξάρτηση

1. Το κριτήριο της οικονομικής εξάρτησης

2. Το κριτήριο της προσωπικής εξάρτησης

IV. Η παροχή εξαρτημένης εργασίας στην σύγχρονη ψηφιακή οικονομία

V. Ο επιχειρηματικός κίνδυνος

VI. Χαρακτηρισμός της σχέσης βάσει νομοθετικών τεκμηρίων

1. Τεκμήρια εξαρτημένης εργασίας

2. Τεκμήρια ανεξάρτητης απασχόλησης - Απασχόληση μέσω ψηφιακών πλατφορμών

VII. Η έννοια του εργοδότη

§ 2 Διάκριση της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας από συγγενείς συμβάσεις

Ι. Σύμβαση ανεξάρτητων υπηρεσιών

ΙΙ. Σύμβαση έργου

ΙΙΙ. Σύμβαση προσωπικής εταιρίας

§ 3 Kατηγορίες εργαζομένων

Ι. Γενικά για τη διάκριση των εργαζομένων σε κατηγορίες

ΙΙ. Υπάλληλοι και εργάτες

1. Η σημασία της διάκρισης

2. Κριτήρια διάκρισης

ΙΙΙ. Διευθύνοντες υπάλληλοι

1. Οι διευθύνοντες υπάλληλοι ως ιδιαίτερη κατηγορία

2. Έννοια

3. Συνέπειες

§ 4 Ιδιαίτερα είδη της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας

Ι. Άτυπες συμβάσεις εργασίας

ΙΙ. Σύμβαση προσωρινής απασχόλησης

1. Ο κατ' επάγγελμα δανεισμός εργαζομένων

2. Το νομοθετικό πλαίσιο της προσωρινής αποσχόλησης

α) Εθνικό δίκαιο

β) Ενωσιακό δίκαιο

3. Τα εμπλεκόμενα μέρη στον κατ' επάγγλεμα δανεισμό και η ρύθμιση των μεταξύ τους σχέσεων

α) Η Επιχείρηση Προσωρινής Απασχόλησης

β) Ο προσωρινά απασχολούμενος

γ) Ο έμμεσος εργοδότης

δ) Η σχέση μεταξύ ΕΠΑ και έμμεσου εργοδότη

ε) Η σχέση μεταξύ ΕΠΑ και εργαζομένου

στ) Η σχέση μεταξύ έμμεσου εργοδότη και εργαζομένου

4. Η διάρκεια της παραχώρησης του προσωρινά απασχολουμένου στον έμμεσο εργοδότη

5. Η αρχή της ίσης μεταχείρισης

6. Μορφές παράνομης προσωρινής απασχόλησης - Ενοικίαση προσωπικού υπό τον μανδύα συμβάσεων έργου

ΙΙΙ. Σύμβαση μερικής απασχόλησης

α) Έννοια, περιεχόμενο - Προϋποθέσεις κύρους

β) Συνεχές και διακεκομμένο ωράριο

γ) Η αμοιβή της μερικής απασχόλησης

δ) Παροχή εργασίας πέραν της συμφωνημένης

ε) Απαγόρευση διακρίσεων

στ) Εναλλαγή πλήρους απασχόλησης με μερική

ζ) Λοιπές προστατευτικές ρυθμίσεις

ΙV. Τηλεργασία

1. Η τηλεργασία ως νέα μορφή οργάνωσης της εργασίας

2. Έννοια

3. Μορφές εμφάνισης

4. Το εργασιακό καθεστώς του «τηλεργαζομένου»

5. Το νομοθετικό πλαίσιο της τηλεργασίας

α) Η ευρωπαϊκή συλλογική συμφωνία-πλαίσιο για την τηλεργασία

β) Η εθνική ρύθμιση

(α) Η συμφωνία για την τηλεργασία

(β) Μονομερής επιβολή της τηλεργασίας

(γ) Γνωστοποίση όρων εργασίας

(δ) Επιβάρυνση του εργοδότη με το κόστος παρχής τηλεργασίας

(ε) Χρόνος εργασίας

(στ) Αρχή της ίσης μεταχείρισης

(ζ) Προστασία προσωπικών δεδομένων

(η) Υγεία και ασφάλεια στην τηλεργασία - Δικαίωμα αποσύνδεσης

V. Σύμβαση ομαδικής εργασίας

VI. Σύμβαση μαθητείας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§ 5 Ευρωπαϊκό Εργατικό Δίκαιο

Ι. Πρωτογενές ενωσιακό δίκαιο

1. Γραπτό πρωτογενές δίκαιο

α) Η Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

β) Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2. Άγραφο πρωτογενές δίκαιο

ΙΙ. Δευτερογενές ενωσιακό δίκαιο

1. Κανονισμοί

2. Οδηγίες

α. Μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο

β. Η ισχύς των οδηγιών στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών της ΕΕ

αα. Η σύμφωνη με την οδηγία ερμηνεία του εθνικού δικαίου

ββ. Οδηγίες που συγκεκριμενοποιούν θεμελιώδη δικαιώματα ως γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου

§ 6 Σύνταγμα και εργατικό δίκαιο

Ι. Η σημασία του Συντάγματος για το εργατικό δίκαιο

1. Η οικονομικοπολιτική ουδετερότητα του Συντάγματος

2. Η επαγγελματική ελευθερία

3. Το δικαίωμα της εργασίας

4. Η συνδικαλιστική ελευθερία

α) Η συλλογική αυτονομία ειδικότερα

β) Το δικαίωμα της απεργίας

ΙΙ. Η επίδραση των συνταγματικών δικαιωμάτων στις ατομικές εργασιακές σχέσεις

1. Οι λειτουργίες των ατομικών δικαιωμάτων - Τα ατομικά δικαιώματα ως θεμελιώδεις αρχές της έννομης τάξης

α) Η θεωρία της άμεσης τριτενέργειας

β) Η θεωρία της έμμεσης τριτενέργειας

2. Η υποχρέωση κρατικής προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων

3. Η επίδραση των ατομικών δικαιωμάτων στο δίκαιο των συμβάσεων

§ 7 H πρακτική της εκμετάλλευσης

Ι. Έννοια

ΙΙ. Προϋποθέσεις

α) Μακροχρόνια

β) Γενική και απρόσωπη

γ) Σταθερή και ομοιόμορφη

δ) Ανεπιφύλακτη

ΙΙΙ. Νομική φύση

1. Η συμβατική θεωρία - Η πρακτική ως βάση σιωπηρής συμφωνίας

2. Η θεωρία της εμπιστοσύνης - venire contra factum proprium nulli conceditur

3. Αξιολόγηση των θεωριών

ΙV. Πεδίο εφαρμογής

V. Μεταβολή και κατάργηση της πρακτικής

§ 8 Η αρχή της ίσης μεταχείρισης

Ι. Έννοια, περιεχόμενο και λειτουργία

ΙΙ. Γενική αρχή της ίσης μεταχείρισης και ειδικές απαγορεύσεις διακρίσεων

ΙΙΙ. Νομική θεμελίωση

ΙV. Προϋποθέσεις εφαρμογής

1. Ενεργός σχέση εργασίας

2. Παροχή εκούσια

3. Παροχή νόμιμη

4. Ουσιωδώς όμοιες καταστάσεις

5. Αρχή της ίσης μεταχείρισης και συμβατική ελευθερία

6. Έλλειψη ειδικού και σοβαρού λόγου για διαφοροποιήσεις

7. Απασχόληση στον ίδιο εργοδότη

V. Πεδίο εφαρμογής

VI. Αρχή της ίσης μεταχείρισης και πρακτική της εκμετάλλευσης (επιχειρησιακή συνήθεια)

VII. Συνέπειες από την παράβαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης

VIII. Αρχή της ίσης μεταχείρισης και συλλογικές κανονιστικές ρυθμίσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

§ 9 Απαγορεύσεις διακρίσεων

Ι. Η απαγόρευση διακρίσεων στην απασχόληση και στην εργασία γενικά - Νομοθετικό πλαίσιο

II. Απαγόρευση διακρίσεων και γενική αρχή της ίσης μεταχείρισης

III. Πεδίο εφαρμογής

IV. Μορφές διακρίσεων - Άμεσες και έμμεσες διακρίσεις

1. Άμεσες διακρίσεις

α) Διάκριση λόγω ενός στοιχείου συνδεόμενου με τα προστατευόμενα γνωρίσματα

β) Διάκριση λόγω εγκυμοσύνης

γ) Πολλαπλή διάκριση

δ) Διάκριση λόγω σχέσης

2. Έμμεσες διακρίσεις

3. Η παρενόχληση ως διάκριση

V. Ίση αμοιβή για ίση αξίας εργασία

1. Διατάξεις του ενωσιακού και εθνικού δικαίου που κατοχυρώνουν την αρχή της ίσης αμοιβής για όμοια ή ίσης αξίας εργασία

2. Έννοια αμοιβής

3. Έννοια όμοιας εργασίας ή εργασία ίσης αξίας

4. Διάκριση λόγω φύλου ή λόγω ενός άλλου προστατευόμενου από τα άρθρα 16 επ. ΚΕΔ [4443/2016] γνωρίσματος

VI. Λόγοι που δικαιολογούν διακρίσεις

1. Γενικοί λόγοι

Α. Διαφορετική μεταχείριση για λόγους δημόσιας τάξης, ασφάλειας προστασίας της υγείας και προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των άλλων

Β. Διαφορετική μεταχείριση λόγω επαγγελματικών απαιτήσεων

2. Ειδικοί λόγοι

Α. Διαφορετική μεταχείριση λόγω ηλικίας προς εξυπηρέτηση σκοπών της πολιτικής της απασχόλησης, της αγοράς εργασίας και της επαγγελματικής κατάρτισης

Β. Διακρίσεις λόγω θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων - Απασχόληση εντός εκκλησιαστικών ενώσεων ή άλλων οργανισμών, η δεοντολογία των οποίων εδράζεται στο θρήσκευμα ή στις πεποιθήσεις

VII. Θετικά μέτρα

VIII. Έννομες συνέπειες

IX. Βάρος απόδειξης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ TETAΡΤΟ

Η ΣΥΝΑΨΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - Η ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ

§ 10 H σύναψη της σύμβασης εργασίας

Ι. Οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη της σύμβασης εργασίας

1. Υποχρεώσεις των μερών κατά τις διαπραγματεύσεις για σύναψη σύμβασης εργασίας

2. Συνέπειες από την παράβαση προσυμβατικών υποχρεώσεων

ΙΙ. Προϋποθέσεις έγκυρης σύναψης

1. Δικαιοπρακτική ικανότητα

2. Τύπος

3. Υποχρέωση ενημέρωσης του εργαζομένου για τους ουσιώδεις όρους της εργασιακής σχέσης

4. Ειδικοί όροι

5. Αναγγελία πρόσληψης

ΙΙΙ. Ειδικοί τρόποι κατάρτισης της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας

1. Σύμβαση εργασίας με διαγωνισμό

2. Σύμβαση εργασίας με δοκιμή

ΙV. Περιορισμοί της συμβατικής ελευθερίας κατά την κατάρτιση της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας

1. Ελευθερία σύναψης και καθορισμού του περιεχομένου της σύμβασης

2. Περιορισμοί της ελευθερίας σύναψης και επιλογής του αντισυμβαλλομένου

3. Η επιλογή του προσώπου του αντισυμβαλλομένου

α) Η ελευθερία επιλογής

β) Το δικαίωμα πληροφόρησης του εργοδότη και τα όριά του

γ) Το «δικαίωμα στο ψέμα»

4. Aπαγορεύσεις σύναψης

5. Αναγκαστικές συμβάσεις εργασίας

α) Προστασία ειδικών κατηγοριών εργαζομένων βάσει των άρθρων 83 έως 93 ΚΕΔ [ν. 2643/ 1998]

β) Υποχρέωση επαναπρόσληψης εργαζομένων σε επιχειρήσεις εποχιακής λειτουργίας

αα) Ξενοδοχειακές επιχειρήσεις εποχιακής λειτουργίας

ββ) Τουριστικά και επισιτιστικά καταστήματα εποχιακής λειτουργίας

γγ) Επιχειρήσεις Τουριστικών Λεωφορείων

§ 11 H ελαττωματική σύμβαση εργασίας

Ι. Άκυρη και ακυρώσιμη σύμβαση εργασίας

ΙΙ. Μερική και ολική ακυρότητα

ΙΙΙ. Αξιώσεις του εργαζομένου από την παροχή εργασίας στο πλαίσιο άκυρης σύμβασης

1. Περιορισμός των συνεπειών της ακυρότητας - Ακυρότητα ex nunc

2. Αξίωση αδικαιολόγητου πλουτισμού

α) Περιεχόμενο της αξίωσης αδικαιολόγητου πλουτισμού

β) Νομική μεταχείριση της αξίωσης αδικαιολόγητου πλουτισμού

3. Μισθολογικές παροχές χορηγούμενες ανεξάρτητα από το κύρος της σύμβασης.

IV. Η λύση της άκυρης σύμβασης εργασίας

V. Επικύρωση άκυρης σύμβασης εργασίας

§ 12 Η διάρκεια της σύμβασης εργασίας

Ι. Γενικές παρατηρήσεις

ΙΙ. Σύμβαση ορισμένου χρόνου

1. Ορισμένη διάρκεια ημερολογιακά καθορισμένη

2. Ορισμένη διάρκεια συναγόμενη από το είδος και το σκοπό της εργασίας

3. Σύμβαση με διαλυτική αίρεση

ΙΙΙ. Σύμβαση αορίστου χρόνου

ΙV. Σύμβαση εργασίας που η διάρκειά της ορίζεται για ολόκληρη τη ζωή ενός προσώπου ή υπερβαίνει την πενταετία

V. Απαγόρευση διακρίσεων

VI. Περιορισμοί στην ελευθερία σύναψης συμβάσεων ορισμένου χρόνου

1. Δικαιολογητικός λόγος των περιορισμών στην ελευθερία σύναψης συμβάσεων ορισμένου χρόνου

2. Νομοθετικές βάσεις των περιορισμών

α) Άρθρο 344 § 3 ΚΕΔ [8 § 3 ν. 2112/1920]

β) ΑΚ 281

γ) Άρθρα 94 επ. ΚΕΔ [Π.Δ. 81/2003]

3. Αντικειμενικοί λόγοι που δικαιολογούν την ορισμένη διάρκεια

α) Παροδικές ανάγκες της επιχείρησης σε εργατικό δυναμικό

αα) Πρόγνωση

ββ) Αιτιώδης συνάφεια

β) Εποχιακή απασχόληση

γ) Αναπλήρωση εργαζομένου

δ) Δοκιμή του εργαζομένου

ε) Λόγοι κείμενοι στο πρόσωπο του εργαζομένου

στ) Ορισμένη διάρκεια επιβαλλόμενη από νόμο ή κανονισμό που έχει ισχύ νόμου

VΙΙ. Tήρηση έγγραφου τύπου για την ανανέωση της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου

VΙΙΙ. Συνέπειες ακυρότητας του όρου για την ορισμένη διάρκεια

ΙΧ. Οι διαδοχικές συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου στο δημόσιο τομέα

KΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ

Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ

ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ

§ 13 Περιορισμοί στην ελευθερία διαμόρφωσης του περιεχομένου της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας.

Ι. Περιορισμοί της συμβατικής ελευθερίας

1. Περιορισμοί μέσω διατάξεων αναγκαστικού δικαίου

2. Περιορισμοί μέσω συλλογικών κανονιστικών ρυθμίσεων

3. Περιορισμοί μέσω γενικών ρητρών - Η ανάγκη ενός ευρύτερου δικαστικού ελέγχου του περιεχομένου της σύμβασης εργασίας

ΙΙ. Το άρθρο 281 ΑΚ ως νομοθετική βάση του δικαστικού ελέγχου των όρων της σύμβασης εξαρτημένης εργασίας - Κριτήρια του δικαστικού ελέγχου

ΙΙΙ. Συμβατικοί περιορισμοί της επαγγελματικής ελευθερίας του εργαζομένου

1. Ρήτρες μετασυμβατικής απαγόρευσης ανταγωνισμού

2. Ρήτρες καταβολής των εξόδων του εργοδότη για την εκπαίδευση, μετεκπαίδευση ή επιμόρφωση του εργαζομένου

3. Ρήτρες απαγόρευσης παράλληλης απασχόλησης

IV. Ρήτρες μονομερούς προσδιορισμού των όρων της σύμβασης εργασίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤO

ΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ

§ 14 Η υποχρέωση παροχής εργασίας και το διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη

Ι. Υποχρέωση παροχής εργασίας

1. Η παροχή εργασίας και η ετοιμότητα για εργασία

2. Υποχρέωση αυτοπρόσωπης εκπλήρωσης

3. Το αμεταβίβαστο της αξίωσης του εργοδότη

ΙΙ. Έννοια, λειτουργία και θεμελίωση του διευθυντικού δικαιώματος

ΙΙΙ. Τα όρια του διευθυντικού δικαιώματος

1. Nόμος, συλλογική σύμβαση εργασίας, κανονισμός εργασίας

2. Ατομική σύμβαση εργασίας

3. Απαγόρευση καταχρηστικής άσκησης

4. Υποχρέωση άσκησης του διευθυντικού δικαιώματος

5. Aρχή της ίσης μεταχείρισης

6. Συγκεκριμενοποίηση της εργασιακής σχέσης

IV. Συνέπειες από την άσκηση του διευθυντικού δικαιώματος καθ’ υπέρβαση των ορίων του

V. Είδος εργασίας

1. Παρεμφερείς και πρόσθετες εργασίες

2. Μεταβολή στο είδος της απασχόλησης

VI. Τόπος εργασίας

1. Απασχόληση εκτός έδρας

2. Μεταβολή του τόπου εργασίας

α) Μετάθεση

αα) Όρια του δικαιώματος μετάθεσης

ββ) Συνέπειες της άσκησης του δικαιώματος μετάθεσης καθ’ υπέρβαση των ορίων του

β) Μεταφορά της εκμετάλλευσης σε άλλο τόπο

VII. Χρόνος εργασίας

1. Έννοια

2. Η διάρκεια του χρόνου εργασίας

3. Μεταβολή του χρόνου εργασίας

4. Συστήματα ευέλικτης οργάνωσης του χρόνου εργασίας

VIII. Απαλλαγή από την υποχρέωση παροχής εργασίας

IΧ. Επίσχεση εργασίας

1. Γενικά

2. Νομική θεμελίωση

3. Συνέπειες άσκησης του δικαιώματος επίσχεσης εργασίας

4. Όρια

§ 15 Οι παρεπόμενες υποχρεώσεις του εργαζομένου

Ι. Έννοια

ΙΙ. Νομική θεμελίωση

ΙΙΙ. Η υποχρέωση πίστης του εργαζομένου

IV. Οι επιμέρους υποχρεώσεις

1. Υποχρέωση παράλειψης πράξεων ανταγωνισμού

2. Υποχρέωση παράλειψης παράλληλης απασχόλησης

3. Υποχρέωση εχεμύθειας

α) Προστασία των επιχειρηματικών απορρήτων

β) Δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με παράνομες ή αθέμιτες ενέργειες του εργοδότη (Whistleblowing)

4. Υποχρέωση πληροφόρησης

5. Υποβολή σε ιατρικές εξετάσεις

6. Περιορισμοί στην ελευθερία γνώμης

7. Υποχρέωση παράλειψης συμπεριφοράς που συνιστά απαγορευμένη διάκριση ή παρενόχληση

8. Η εκτός υπηρεσίας συμπεριφορά

V. Συνέπειες της παράβασης παρεπόμενων υποχρεώσεων

§ 16 H μη εκπλήρωση της παροχής εργασίας, η πλημμελής εκπλήρωση και η ευθύνη του εργαζομένου

Ι. Η ανώμαλη εξέλιξη της σύμβασης εργασίας

ΙΙ. Η μη παροχή εργασίας

1. Ανυπαίτια αδυναμία παροχής

2. Υπαίτια αδυναμία παροχής

3. Αδυναμία παροχής από υπαιτιότητα του εργοδότη

III. Υπερημερία ως προς την παροχή της εργασίας

ΙV. Η πλημμελής εκπλήρωση

V. Η ευθύνη του εργαζομένου

1. Η αρχή της πλήρους ευθύνης για κάθε πταίσμα και το πρόβλημα εφαρμογής της στη σύμβαση εξαρτημένης εργασίας

2. Ο περιορισμός της ευθύνης του εργαζομένου βάσει του άρθρου 5 ΚΕΔ [652 ΑΚ, όπως αυτό ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 49 του ν. 4611/2019]

α) Προϋποθέσεις

β) Κριτήρια για την έκταση του περιορισμού της ευθύνης του εργαζομένου

γ) Συντρέχον πταίσμα του εργοδότη

δ) Ευθύνη έναντι τρίτων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕBΔΟΜΟ

ΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ

§ 17 H υποχρέωση παροχής μισθού

Ι. Έννοια

ΙΙ. Το περιεχόμενο του μισθού

1. Χρηματικός μισθός

2. Μισθός σε είδος

ΙΙΙ. Καθορισμός του ύψους του μισθού

1. Ατομική σύμβαση εργασίας

2. Συλλογική σύμβαση εργασίας

3. Νόμος

4. Συνηθισμένος μισθός

ΙV. Στοιχεία προσδιοριστικά του ύψους του μισθού

1. Χρονικός μισθός

2. Μισθός με βάση την απόδοση της εργασίας

V. Ιδιαίτερες μορφές αμοιβής

1. Προμήθεια.

2. Συμμετοχή στα κέρδη της επιχείρησης

3. Παροχές από προγράμματα ομαδικής ασφάλισης του προσωπικού

4. Οικειοθελείς παροχές

5. Φιλοδωρήματα

VI. Η σύνθεση του μισθού

1. Βασικός μισθός και επιδόματα

2. Επιδόματα υπηρεσίας ή προϋπηρεσίας

3. Επιδόματα εορτών

4. Οικογενειακά επιδόματα

5. Επιδόματα που συνδέονται με τις ειδικές συνθήκες παροχής της εργασίας

VII. Σχέση νόμιμου και συμβατικού μισθού

1. Η αρχή της ευνοϊκότερης ρύθμισης

2. Σύγκριση νόμιμου και συμβατικού μισθού

α) Αρχή της ενότητας των αποδοχών

β) Διατηρητικές ρήτρες

VIII. Διακρίσεις του μισθού

1. Τακτικές και έκτακτες αποδοχές

2. Τακτικές και καταβαλλόμενες αποδοχές

IX. Μείωση μισθού

1. Δικαίωμα ανάκλησης

2. Τροποποιητική καταγγελία

X. Η καταβολή του μισθού και οι συνέπειες της μη καταβολής

1. Χρόνος, τόπος και τρόπος πληρωμής

α) Χρόνος πληρωμής

β) Τόπος πληρωμής

γ) Τρόπος πληρωμής

2. Συνέπειες μη καταβολής

XI. Παραγραφή και αποδυνάμωση μισθολογικών αξιώσεων

1. Παραγραφή

2. Αποδυνάμωση

XII. Η προστασία του μισθού

1. Προστασία έναντι του εργοδότη

α) Απαγόρευση συμψηφισμού, κατάσχεσης και εκχώρησης του μισθού

β) Απαγόρευση παραίτησης από το μισθό

γ) Απαγόρευση κρατήσεων

2. Προστασία έναντι των δανειστών του εργοδότη

3. Προστασία έναντι των δανειστών του μισθωτού

§ 18 Μισθός χωρίς παροχή εργασίας

I. Γενικά

ΙI. Υπερημερία εργοδότη ως προς την αποδοχή της εργασίας

1. Προϋποθέσεις υπερημερίας εργοδότη

α) Έγκυρη σύμβαση εργασίας

β) Προσφορά από τον εργαζόμενο της εργασίας

γ) Δυνατότητα εκπλήρωσης της παροχής

δ) Μη αποδοχή της εργασίας από τον εργοδότη

2. Παύση της υπερημερίας

α) Με την αποδοχή της εργασίας

β) Με δήλωση του εργοδότη ότι αποδέχεται τις υπηρεσίες του εργαζομένου

γ) Με τη λύση της σύμβασης εργασίας

δ) Με την περιέλευση του εργαζομένου σε αδυναμία προσφοράς

3. Συνέπειες της υπερημερίας

α) Μισθοί υπερημερίας

β) Αφαίρεση ωφέλειας

γ) Καταχρηστική άσκηση της αξίωσης για μισθούς υπερημερίας

ΙΙI. Αδυναμία αποδοχής της εργασίας για λόγους που αφορούν τον εργοδότη

1. Ο κίνδυνος λειτουργίας της εκμετάλλευσης

2. Διάκριση του κινδύνου λειτουργίας της εκμετάλλευσης από τον οικονομικό κίνδυνο

3. Η ρύθμιση του άρθρου 9 ΚΕΔ [656 ΑΚ]

4. Η θεωρία των σφαιρών

5. Η σύμφωνα με το άρθρο 9 ΚΕΔ [656 ΑΚ] κατανομή του μισθολογικού κινδύνου ως εκδήλωση ενός γενικότερου κανόνα κατανομής του κινδύνου της αντιπαροχής

6. Αδυναμία αποδοχής που οφείλεται σε ανώτερη βία

ΙV. Αδυναμία παροχής της εργασίας εξαιτίας κωλύματος από σπουδαίο λόγο

1. Η ρύθμιση των άρθρων 10 και 11 ΚΕΔ [657 και 658 ΑΚ]

2. Προϋποθέσεις εφαρμογής

α) Κώλυμα του εργαζομένου προς παροχή εργασίας οφειλόμενο σε σπουδαίο λόγο

β) Έλλειψη υπαιτιότητας του εργαζομένου

γ) Παροχή εργασίας πλέον του δεκαημέρου

3. Συνέπειες

§ 19 Οι παρεπόμενες υποχρεώσεις του εργοδότη

Ι. Γενικά

ΙΙ. Νομική θεμελίωση

ΙΙΙ. Διακρίσεις

IV. Συνέπειες παράβασης

V. Οι επιμέρους υποχρεώσεις

1. Υποχρέωση προστασίας της ζωής και υγείας του εργαζομένου.

α) Διατάξεις ιδιωτικού και δημοσίου δικαίου

β) Έννομες συνέπειες της παράβασης των υποχρεώσεων προστασίας

γ) Ευθύνη εργοδότη για εργατικά ατυχήματα

αα) Έννοια εργατικού ατυχήματος

ββ) Η ευθύνη κατά τα άρθρα 546 επ. ΚΕΔ [ν. 551/1915]

γγ) Η ευθύνη κατά τη νομοθεσία του ΙΚΑ - Απαλλαγή του εργοδότη από την ευθύνη αποκατάστασης της περιουσιακής ζημίας

2. Υποχρέωση προστασίας της προσωπικότητας του εργαζομένου.

α) Γενικές παρατηρήσεις

β) Προστασία έναντι μορφών βίας και παρενόχλησης στην εργασία

3. Η προστασία προσωπικών δεδομένων του εργαζομένου ειδικότερα

α) Νομοθετικό πλαίσιο - Γενικός Κανονισμός 2016/679

β) Προϋποθέσεις νόμιμης επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων

αα) Λόγοι νόμιμης επεξεργασίας

ββ) Αρχές που διέπουν την επεξεργασία

γ) Έλεγχος μέσω κλειστών συστημάτων τηλεόρασης

4. Υποχρέωση προστασίας των περιουσιακών αγαθών του εργαζομένου

5. Υποχρέωση πληροφόρησης

6. Υποχρέωση χορήγησης άδειας αναψυχής

7. Υποχρέωση ίσης μεταχείρισης των εργαζομένων

8. Υποχρέωση απασχόλησης του εργαζομένου

KEΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ

ΧΡΟΝΙΚΑ ΟΡΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ - ΑΔΕΙΑ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

§ 20 Τα χρονικά όρια εργασίας

Ι. Γενικά

ΙΙ. Καθιέρωση ελάχιστων περιόδων ημερήσιας και εβδομαδιαίας ανάπαυσης και μέγιστης εβδομαδιαίας εργασίας

ΙΙΙ. Χρόνος εργασίας και χρόνος ανάπαυσης

1. Εννοιολογικές διακρίσεις

2. Διαλείμματα

3. Η ένταξη της ετοιμότητας για εργασία στην έννοια του χρόνου εργασίας

α) Το κριτήριο της υποχρέωσης φυσικής παρουσίας στον καθορισμένο από τον εργοδότη τόπο παροχής εργασίας

β) Το κριτήριο του χρόνου αντίδρασης - Η ετοιμότητα κλήσης ως χρόνος εργασίας

4. Η αντιμετώπιση της εργασιακής ετοιμότητας από την ελληνική νομολογία

IV. Νόμιμο ωράριο

1. Ο γενικός κανόνας

2. Ειδικές ρυθμίσεις

3. Παρεκκλίσεις

4. Εργαζόμενοι που δεν υπόκεινται στις διατάξεις περί χρονικών ορίων εργασίας

V. Συμβατικό ωράριο - Υπερεργασία

VI. Υπερωρία

1. Η υπερωριακή απασχόληση κατά τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας

2. Νόμιμη υπερωριακή απασχόληση.

3. Παράνομη υπερωριακή απασχόληση

4. Η υπερωριακή απασχόληση κατά τις Κυριακές και λοιπές αργίες

5. Το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο ως βάση υπολογισμού των αμοιβών και προσαυξήσεων υπερεργασίας και υπερωριακής απασχόλησης

6. Συμφωνίες ως προς την παροχή υπερωριακής εργασίας

7. Παραίτηση από την αξίωση υπερωριακής αμοιβής

8. Συμφωνία κάλυψης των αξιώσεων από την παροχή υπερωριακής εργασίας από τις μεγαλύτερες των νομίμων καταβαλλόμενες απόδοχές

9. Παραγραφή

10. Σύστημα μέτρησης του χρόνου εργασίας - Ψηφιακή κάρτα εργασίας

VIΙ. Η απασχόληση κατά την 6η ημέρα υπό καθεστώς πενθήμερης απασχόλησης

VIII. Διευθέτηση χρόνου εργασίας

§ 21 Η άδεια αναψυχής

Ι. Έννοια, σκοπός και φύση της αξίωσης για άδεια αναψυχής

II. Διάκριση από άλλες άδειες

ΙΙΙ. Το νομικό πλαίσιο

1. Ενωσιακό δίκαιο

2. Εθνικό δίκαιο

ΙV. Προϋποθέσεις για τη γένεση της αξίωσης

1. Σχέση εργασίας

2. Συμπλήρωση ορισμένου χρόνου υπηρεσίας

3. Παροχή εργασίας

V. Περιεχόμενο της αξίωσης

1. Η διάρκεια της άδειας αναψυχής

2. Χρηματικές παροχές που συνδέονται με την άδεια

α) Αποδοχές άδειας

β) Επίδομα άδειας

VI. Η εκπλήρωση της υποχρέωσης

1. Ο χρόνος παροχής της άδειας

2. Ο τρόπος εκπλήρωσης της παροχής

3. Συνέπειες της μη εκπλήρωσης

VII. Τύχη της άδειας σε περίπτωση λύσης της σύμβασης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ

Η ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§ 22 Τρόποι λύσης της σύμβασης εργασίας

I. Λύση με συμφωνία των μερών

II. Μονομερής λύση

ΙΙΙ. Λοιποί τρόποι

1. Θάνατος του εργαζομένου

2. Θάνατος του εργοδότη

3. Σύγχυση

4. Αυτοδίκαιη λύση

§ 23 Η καταγγελία

I. Έννοια και νομική φύση

ΙΙ. Νομική βάση

ΙΙΙ. Η δήλωση της καταγγελίας

1. Τύπος και περιεχόμενο της δήλωσης

2. Αναφορά του λόγου καταγγελίας

3. Η «περιέλευση» της καταγγελίας στον αντισυμβαλλόμενο

IV. Προϋποθέσεις κύρους της καταγγελίας

V. Αντιπροσώπευση στην καταγγελία

VI. Ανάκληση καταγγελίας

VII. Είδη καταγγελίας

1. Τακτική και έκτακτη καταγγελία

2. Καταγγελία με προθεσμία ή χωρίς προθεσμία

3. Καταγγελία υπό αίρεση

4. Μερική καταγγελία

§ 24 Η γενική προστασία από την καταγγελία - Εισαγωγή

§ 25 Τυπικοί περιορισμοί της εργοδοτικής καταγγελίας

Ι. Άρθρα 331-344 ΚΕΔ [Ν. 2112/1920, 3198/1955] – Προϋποθέσεις εφαρμογής

1. Σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου

2. Παροχή εξαρτημένης εργασίας κατά κύριο επάγγελμα

3. Συμπλήρωση ενός ελάχιστου χρόνου αναμονής

ΙΙ. Τυπικές προϋποθέσεις

1. Έγγραφος τύπος

2. Προθεσμίες προειδοποίησης

3. Αποζημίωση

α) Σκοπός, λειιτουργία και νομική φύση

β) Προϋποθέσεις χορήγησης

γ) Το ύψος της αποζημίωσης και ο τρόπος υπολογισμού της

αα) Διάρκεια απασχόλησης στο συγκεκριμένο εργοδότη

ββ) Τακτικές αποδοχές

δ) Νομοθετικοί περιορισμοί ως προς το ύψος της αποζημίωσης

ε) Aτομικές συμφωνίες ως προς την αποζημίωση και το ύψος της

στ) Χρόνος, τόπος και τρόπος καταβολής της αποζημίωσης

ζ) Συμψηφισμός, εκχώρηση και κατάσχεση της αξίωσης για την απόζημίωση

η) Συνέπειες μη καταβολής της αποζημίωσης

θ) Προθεσμία για την άσκηση της αξίωσης αποζημίωσης

4. Η κοινωνικοασφαλιστική κάλυψη του εργαζομένου

5. Αναγγελία της καταγγελίας

ΙΙΙ. Απαλλαγή του εργοδότη από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης

1. Καταγγελία ύστερα από υποβολή μήνυσης ή άσκηση ποινικής δίωξης κατά του εργαζομένου

α) Προϋποθέσεις απαλλαγής από την υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης

β) Χρονικά όρια άσκησης του δικαιώματος

γ) Αθώωση του εργαζομένου και συνέπειες αυτής στο κύρος της καταγγελίας

δ) Καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος καταγγελίας

ε) Προθεσμία προσβολής του κύρους της καταγγελίας και άσκησης της αξίωσης για αποζημίωση

2. Καταγγελία λόγω ανώτερης βίας

α) Περιστατικά ανώτερης βίας

β) Οριστική και ολική διακοπή της λειτουργίας της επιχείρησης

3. Καταγγελία λόγω αντισυμβατικής συμπεριφοράς του εργαζομένου που στοχεύει στην πρόκληση της απόλυσής του

§ 26 Ουσιαστικοί περιορισμοί της καταγγελίας

I. Εισαγωγή

ΙΙ. Περιορισμοί με βάση το άρθρο 281 ΑΚ - Η καταχρηστική απόλυση

1. Η κακόβουλη καταγγελία

2. Η αντικειμενικά αδικαιολόγητη καταγγελία

3. Η απόλυση ως ultima ratio

ΙΙΙ. Oυσιαστικοί περιορισμοί βάσει ειδικών νομοθετικών ρυθμίσεων

1. Νομοθετικές απαγορεύσεις της καταγγελίας

ΙV. H συνταγματικά επιβαλλόμενη προστασία από την απόλυση και η πραγμάτωσή της μέσω του άρθρου 281 ΑΚ

V. Το βάρος απόδειξης στις διαφορές για το κύρος της καταγγελίας

VI. Νόμιμοι λόγοι απόλυσης

1. Ατομικοί λόγοι

2. Οικονομικοτεχνικοί λόγοι

α) Έννοια οικονομικοτεχνικών λόγων - Η καταγγελία ως συνέπεια επιχειρηματικών αποφάσεων του εργοδότη

β) Ο δικαστικός έλεγχος των επιχειρηματικών αποφάσεων του εργοδότη

γ) Ο δικαστικός έλεγχος της καταγγελίας

αα) Δυνατότητα αποφυγής της απόλυσης με τη λήψη άλλων ηπιότερων μέτρων

ββ) Η τροποποιητική καταγγελία ως ηπιότερο μέτρο

γγ) Μέτρα νομοθετικά προβλεπόμενα για την αποφυγή απολύσεων

3. Η ορθή επιλογή του απολυτέου

α) Ο κύκλος των προσώπων, μεταξύ των οποίων θα χωρήσει η επιλογή του απολυτέου

β) Τα κρίσιμα για την επιλογή κριτήρια και η βαρύτητά τους

γ) Συνέπειες εσφαλμένης επιλογής του απολυτέου

VII. Περιορισμοί της εργοδοτικής καταγγελίας βάσει συλλογικών συμβάσεων εργασίας και κανονισμών εργασίας

§ 27 Συνέπειες ελαττωματικής απόλυσης

I. Σχετική ακυρότητα – Παραίτηση από το δικαίωμα προσβολής του κύρους της απόλυσης

II. Προθεσμία προσβολής του κύρους της απόλυσης

III. Μισθοί υπερημερίας

IV. Αξίωση επαναπασχόλησης

V. Aξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης

VI. Θεραπεύσιμη ακυρότητα της καταγγελίας λόγω τυπικών ελαττωμάτων

VIΙ. Θεραπεύσιμη ακυρότητα της καταγγελίας λόγω ουσιαστικών ελαττωμάτων

§ 28 Oμαδικές απολύσεις

Ι. Προστασία μέσω διαδικασίας

1. H ενωσιακή ρύθμιση

2. Η εθνική ρύθμιση

ΙΙ. Πεδίο εφαρμογής

1. Επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις που απασχολούν πάνω από 20 άτομα

2. Εξαιρέσεις από το πεδίο εφαρμογής

3. Εφαρμογή της διαδικασίας ομαδικών απολύσεων σε περίπτωση οριστικής διακοπής της δραστηριότητας της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης

ΙΙΙ. Έννοια ομαδικών απολύσεων

1. Κριτήρια προσδιορισμού

2. Έννοια απόλυσης

3. Επιχείρηση και εκμετάλλευση

4. Υπολογισμός αριθμού απασχολουμένων

ΙV. Η διαδικασία των ομαδικών απολύσεων

1. Υποχρέωση πληροφόρησης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων

2. Συμφωνία για τις απολύσεις

3. Διοικητική παρέμβαση

V. Συνέπειες από τη μη τήρηση των διατάξεων για τις ομαδικές απολύσεις

§ 29 Η ειδική προστασία από την απόλυση

Ι. Συνδικαλιστικά στελέχη

ΙΙ. Προστασία μητρότητας

ΙΙΙ. Στρατευμένοι μισθωτοί

IV. Άτομα με ειδικές ανάγκες

§ 30 Καταγγελία σύμβασης εργασίας από τον εργαζόμενο

Ι. Η καταγγελία της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου

ΙΙ. Η αποχή από την εργασία ως σιωπηρή καταγγελία

1. Αποχή λόγω ασθένειας

2. Αποχή για άλλη, εκτός από την ασθένεια, αιτία

ΙΙΙ. Αποχώρηση ή απόλυση λόγω συνταξιοδότησης

ΙV. Aποχώρηση με τη συγκατάθεση του εργοδότη (άρθρ. 335 § 1 ΚΕΔ [8 εδ. α΄ ν. 3198/1955])

§ 31 Η έκτακτη καταγγελία της σύμβασης εργασίας

Ι. Δικαιολογητικός λόγος και λειτουργία της έκτακτης καταγγελίας

ΙΙ. Πεδίο εφαρμογής του άρθρου 325 ΚΕΔ [672 ΑΚ]

ΙΙΙ. Περιορισμός και διεύρυνση του δικαιώματος έκτακτης καταγγελίας

1. Αποκλεισμός ή περιορισμός του δικαιώματος έκτακτης καταγγελίας

2. Διεύρυνση του δικαιώματος έκτακτης καταγγελίας

IV. Ο σπουδαίος λόγος ως προϋπόθεση του κύρους της έκτακτης καταγγελίας

1. Βασικά εννοιολογικά στοιχεία

2. Η συγκεκριμενοποίηση της έννοιας του σπουδαίου λόγου

α) Στάθμιση συμφερόντων

β) Αρχή της αναλογικότητας

γ) Η στάθμιση σε περίπτωση συνδρομής περισσότερων λόγων καταγγελίας

αα) Μεμονωμένη και συνολική εκτίμηση

ββ) Συνεκτίμηση λόγων που αποσβέσθηκαν ή ατόνησαν

V. Σπουδαίοι λόγοι για την έκτακτη καταγγελία από την πλευρά του εργοδότη

1. Παράβαση συμβατικών υποχρεώσεων του εργαζομένου

α) Ουσιώδεις παραβάσεις

β) Σχέση πειθαρχικών ποινών και καταγγελίας

2. Οικονομικοτεχνικοί λόγοι

VI. H άσκηση του δικαιώματος έκτακτης καταγγελίας

1. Δήλωση καταγγελίας

2. Τήρηση προθεσμίας

3. Αναφορά του σπουδαίου λόγου

4. Χρονικά όρια άσκησης του δικαιώματος

VII. Συνέπειες καταγγελίας

1. Άκυρη καταγγελία

2. Αξίωση αποζημίωσης κατά το άρθρο 326 ΚΕΔ [673 ΑΚ].

3. Αξίωση αποζημίωσης κατά το άρθρο 327 ΚΕΔ [674 ΑΚ]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ

ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§ 32 Μεταβίβαση επιχείρησης και συνέπειες για τις εργασιακές σχέσεις

I. Οι ρυθμίσεις του ενωσιακού και του εθνικού δικαίου για την προστασία των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβίβασης επιχείρησης

1. Η ενωσιακή νομοθεσία

2. Η εθνική νομοθεσία

α) Ο νομολογιακά διαμορφωμένος κανόνας της αυτοδίκαιης μεταβίβασης των εργασιακών σχέσεων με διατήρηση αμετάβλητων των όρων εργασίας

β) Τα άρθρα 358 έως 367 [π.δ. 178/2002]

3. Μεταβίβαση επιχειρήσεων στο πλαίσιο πτώχευσης ή ανάλογων διαδικασιών αφερεγγυότητας

ΙΙ. Μεταβίβαση επιχείρησης, εγκατάστασης ή τμημάτων τους

1. Η μεταβιβαζόμενη μονάδα ως οικονομική οντότητα

2. Το τμήμα εγκατάστασης ως οικονομική οντότητα

3. Μεταβίβαση οικονομικής οντότητας, η οποία διατηρεί την ταυτότητά της

α) Διατήρηση της ταυτότητας της μεταβιβαζόμενης οικονομικής μονάδας και υπό τον νέο φορέα της

β) Τα κρίσιμα κριτήρια

γ) Μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων

δ) Αναπρόσληψη ενός σημαντικού μέρους του προσωπικού

ε) Συνέχιση ίδιας ή παρόμοιας δραστηριότητας

στ) Ανάληψη της πελατείας

ζ) Διακοπή λειτουργίας της επιχείρησης

4. Μεταβολή του φορέα της μονάδας

ΙΙΙ. Συνέπειες μεταβίβασης επιχείρησης, εκμετάλλευσης ή τμημάτων τους

1. Μεταβίβαση εργασιακών σχέσεων

α) Υπεισέλευση του διαδόχου και νέου εργοδότη στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις από τη σχέση εργασίας

2. Διατήρηση της ισχύος των όρων συλλογικών συμβάσεων εργασίας και κανονισμών εργασίας.

3. Δικαιώματα εργαζομένου από συστήματα επαγγελματικής ή διεπαγγελματικής ασφάλισης

4. Προστασία των εκπροσώπων των εργαζομένων

IV. Απόλυση λόγω της μεταβίβασης

1. Η απαγόρευση απόλυσης του άρθρου 362 § 1 ΚΕΔ [5 § 1 του Π.Δ. 178/2002] - Σκοπός της ρύθμισης.

2. Προϋποθέσεις εφαρμογής

3. Συνέπειες παράβασης της απαγόρευσης

V. Καταγγελία λόγω μεταβολής των όρων εργασίας

VI. Eυθύνη προηγούμενου και νέου εργοδότη

VII. Παρέμβαση των εκπροσώπων των εργαζομένων στη διαδικασία της μεταβίβασης επιχείρησης - Υποχρέωση πληροφόρησης και διαβούλευσης