Α. Στεργίου/Γ. Αμίτσης/Φ. Μαρίνη..., Ζητήματα ρύθμισης των «εκ μετατροπής» Αλληλοβοηθητικών Ταμείων με το ν. 5078/2023, 2026

Πίνακας περιεχομένων

Πρόλογος

Συντομογραφίες

Οι Συγγραφείς του τόμου

Εισαγωγή

Η μεταχείριση του ΤΑΥΦΕ κατά το Ν. 5078/2023 υπό το θεσμικό κεκτημένο του Ελληνικού Συντάγματος στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης

Άγγελος Στεργίου, Ομ. Καθηγητής Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλισης Νομικής Σχολής ΑΠΘ

Εισαγωγή

1. Τα εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικά Ταμεία είναι φορείς υποχρεωτικής ασφάλισης του πρώτου πυλώνα

Α. Η ανεπίτρεπτη κατάργηση του υποχρεωτικού χαρακτήρα της ασφάλισης στο ΤΑΥΦΕ

α. Η νομοθετική εξέλιξη του ΤAΥΦΕ: το Ταμείο, παρά την αλλαγή του νομικού του μανδύα, έμεινε στο χώρο της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης

β. Το TAΥΦΕ ιδρύθηκε με βάση τη διάταξη του άρθρου του 6, παρ. 20 ν. 3029/ 2002 και δεν έλκει την καταγωγή του από πράξη ιδιωτικής βούλησης

γ. Το Ταμείο Αλληλοβοήθειας Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών (ΤΑΥΦΕ) ενεργεί ως φορέας υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης

δ. Λόγω του «οιονεί» δημόσιου χαρακτήρα της, η ασφάλιση στο ΤΑΥΦΕ δεν μπορεί να καταστεί προαιρετική

ε. Ο προαιρετικός χαρακτήρας της ασφάλισης θα απειλούσε ανεπανόρθωτα τη βιωσιμότητα του ΤΑΥΦΕ και κατ’ επέκταση την εκπλήρωση του σκοπού του

Β. Η νομοθετική εξομοίωση του ΤΑΥΦΕ με φορείς δεύτερου και τρίτου πυλώνα

α. Η επιβολή σωρευτικά ενός ανώτατου ορίου εισφορών.

β. Η φορολόγηση των παροχών του ΤΑΥΦΕ εξομοιώθηκε μ’ εκείνη των παροχών των ΤΕΑ και των ομαδικών ασφαλιστηρίων συνταξιοδοτικών συμβολαίων

2. Η μετατροπή των Αλληλοβοηθητικών Ταμείων της παρ. 20 του άρθρου 6 Ν. 3029/2002 σε ΤΕΑ αντίκειται στο Ελληνικό Σύνταγμα

Α. Τα εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικά Ταμεία ανήκουν στον πρώτο πυλώνα του ασφαλιστικού μας συστήματος

Β. Έννομες συνέπειες του δημόσιου χαρακτήρα των «εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικών Ταμείων»

α. Θέσπιση του υποχρεωτικού χαρακτήρα της ασφάλισης

β. Καθιέρωση του εγγυητικού ρόλου του κράτους

γ. Διασφάλιση της βιωσιμότητας του φορέα

Γ. Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης του ν. 5078/2023 ανήκουν στο δεύτερο πυλώνα του συνταξιοδοτικού μας συστήματος

α. Η νομική φυσιογνωμία των ΤΕΑ

β. Βασικά χαρακτηριστικά των ΤΕΑ

– Συμβατική προέλευση

– Προαιρετική υπαγωγή στα ΤΕΑ

– Καθαρά εποπτικός ρόλος του κράτους

Δ. Η μετατροπή των Αλληλοβοηθητικών Ταμείων σε κοινά ΤΕΑ θα αφαιρούσε από αυτά σημαντικά «προνόμια» του δημόσιου χαρακτήρα τους

α. Η ασφάλιση στα εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικά Ταμεία δεν μπορεί να καταστεί προαιρετική

β. Η μετατροπή θα έθετε τα εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικά Ταμεία εκτός της εγγυητικής «ομπρέλας» του κράτους

γ. Η δημόσια περιουσία των εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικών Ταμείων δεν μπορεί να μεταβιβασθεί σε ΝΠΙΔ/ΤΕΑ

δ. Η μετατροπή Αλληλοβοηθητικού Ταμείου σε ΤΕΑ θα έδινε τη δυνατότητα εξωτερικής ανάθεσης βασικών λειτουργιών και περαιτέρω «ιδιωτικοποίησης» της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης

ε. Μόνο η μετατροπή Αλληλοβοηθητικού Ταμείου σε μια ισοδύναμη νομική οντότητα είναι νόμιμη

στ. Η μετατροπή των «εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικών Ταμείων» σε ΤΕΑ ούτε με βάση την ιδιωτική βούληση a fortiori (κατά μείζονα λόγο) είναι επιτρεπτή

Η μεταχείριση του ΤΑΥΦΕ κατά το Ν. 5078/2023 υπό το θεσμικό κεκτημένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πεδίο της συνταξιοδοτικής προστασίας

Γαβριήλ Αμίτσης, Καθηγητής Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλειας, Διευθυντής του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κοινωνικής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Εισαγωγή

1. Το θεσμικό κεκτημένο της ΕΕ στο πεδίο της συνταξιοδοτικής προστασίας

Α. Το κεκτημένο της ΕΕ στο πεδίο της Κοινωνικής Ασφάλισης

Β. Το κεκτημένο της ΕΕ στο πεδίο της Επαγγελματικής Ασφάλισης.

Γ. Το κεκτημένο της ΕΕ στο πεδίο της Ιδιωτικής Ασφάλισης

2. Η νομική φύση των εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικών Ταμείων σύμφωνα με το θεσμικό κεκτημένο της ΕΕ στο πεδίο της συνταξιοδοτικής προστασίας

3. Η αξιολόγηση των επίμαχων διατάξεων του Ν. 5078/2023 υπό το πρίσμα του κεκτημένου της ΕΕ

Α. Η κατάργηση της υποχρεωτικής ασφάλισης στα Αλληλοβοηθητικά Ταμεία

Β. Η μετατροπή των Αλληλοβοηθητικών Ταμείων σε Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης

4. Κρίσιμα Συμπεράσματα

Η μεταχείριση του ΤΑΥΦΕ κατά το Ν. 5078/2023 υπό το θεσμικό κεκτημένο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης

Φωτεινή Μαρίνη, Δ.Ν. Δικηγόρος, Μέλος του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κοινωνικής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Εισαγωγή

1. Οι θεσμικοί μηχανισμοί του ΟΗΕ στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης

1.1. Το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα

Α. Η ρύθμιση του γενικού δικαιώματος σε κοινωνική ασφάλεια

Β. Το προσωπικό πεδίο εφαρμογής

Γ. Το υλικό πεδίο εφαρμογής

Δ. Η φύση και η διάρκεια των παροχών

Ε. Οι υποχρεώσεις των Κρατών Μερών

Ε.1. Γενικές νομικές δεσμεύσεις

Ε.2. Ειδικές νομικές δεσμεύσεις ως προς το δικαίωμα σε κοινωνική ασφάλεια

1.2. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Α. Η ρύθμιση του δικαιώματος του παιδιού σε κοινωνική ασφάλεια

Β. Το προσωπικό πεδίο εφαρμογής

Γ. Το υλικό πεδίο εφαρμογής

Δ. Η φύση και η διάρκεια των παροχών

Ε. Οι υποχρεώσεις των Κρατών Μερών

Ε.1. Γενικές νομικές δεσμεύσεις

Ε.2. Ειδικές νομικές δεσμεύσεις

2. Η εφαρμογή του θεσμικού κεκτημένου του ΟΗΕ στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης από την Ελληνική πολιτεία

2.1. Οι παρεμβάσεις του ΟΗΕ για την εφαρμογή του θεσμικού κεκτημένου του από την Ελλάδα

Α. Η παρακολούθηση της εφαρμογής του άρθρου 9 ΔΣΟΚΠΔ στην Ελλάδα

Β. Η παρακολούθηση της εφαρμογής του άρθρου 26 ΣΔΠ στην Ελλάδα

3. Η συμβατότητα των κρίσιμων διατάξεων του Ν. 5078/2023 με το θεσμικό κεκτημένο του ΟΗΕ στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης

3.1. Η κατάργηση της υποχρεωτικής ασφάλισης στα εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικά Ταμεία

3.2. Η δυσμενής τροποποίηση της φορολογικής μεταχείρισης των εισφορών και παροχών των εκ μετατροπής Αλληλοβοηθητικών Ταμείων

4. Κρίσιμα Συμπεράσματα

Η μεταχείριση του ΤΑΥΦΕ κατά το Ν. 5078/2023 υπό το θεσμικό κεκτημένο της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας και του Συμβουλίου της Ευρώπης στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης

Νικόλαος Παπαδόπουλος, Δ.Ν. Δικηγόρος, Μέλος του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κοινωνικής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Εισαγωγή

1. Η (μη) εφαρμογή του διεθνούς κοινωνικοασφαλιστικού κεκτημένου στην ελληνική έννομη τάξη

Α. Η περιορισμένη ενσωμάτωση του διεθνούς κοινωνικοασφαλιστικού κεκτημένου στη νομοπαραγωγική διαδικασία

Β. Η περιορισμένη δικαστική ενεργοποίηση του διεθνούς κοινωνικοασφαλιστικού δικαίου

2. Η συμβατότητα της κατάργησης της υποχρεωτικής ασφάλισης στο ΤΑΥΦΕ με το κεκτημένο της ΔΟΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης

Α. Η συμβατότητα της ρύθμισης με την 102/1952 Σύμβαση της ΔΟΕ

Β. Η συμβατότητα της ρύθμισης με την ΕΣΔΑ

Γ. Η συμβατότητα της ρύθμισης με τον ΑΕΚΧ

Δ. Η συμβατότητα της ρύθμισης με τον ΕΚΚΑ

3. Η συμβατότητα της θεσμοθέτησης ιδιάζουσας φορολογικής μεταχείρισης των εισφορών και παροχών του ΤΑΥΦΕ με το κεκτημένο της ΔΟΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης

Α. Η συμβατότητα της ρύθμισης με την 102/1952 Σύμβαση της ΔΟΕ

Β. Η συμβατότητα της ρύθμισης με την ΕΣΔΑ

Γ. Η συμβατότητα της ρύθμισης με τον ΑΕΚΧ

Δ. Η συμβατότητα της ρύθμισης με τον ΕΚΚΑ

4. Κρίσιμα Συμπεράσματα

Οι επιπτώσεις του Ν. 5078/2023 στη χρηματοδοτική βιωσιμότητα του ΤΑΥΦΕ

Βασίλειος Μπέτσης, Δρ. Οικονομικών της Κοινωνικής Ασφάλισης, Μέλος του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κοινωνικής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής

Εισαγωγή

1. Η μεθοδολογία της έρευνας

Α. Το θεωρητικό υπόβαθρο

Α1. Το οικονομικό σύστημα ανα-διανεμητικό καθορισμένων παροχών (pay – as – you – go defined benefit)

Α2. Το οικονομικό κεφαλαιοποιητικό σύστημα καθορισμένων παροχών (fully funded defined benefit)

Α3. Το οικονομικό σύστημα κεφαλαιοποιητικού τύπου καθορισμένων εισφορών (fully funded defined contribution)

Α4. Το οικονομικό διανεμητικό σύστημα καθορισμένων εισφορών νοητής κεφαλαιοποίησης (Notional Defined Contribution-NDC)

Α5. Το κεφαλαιοποιητικό οικονομικό σύστημα και ο συντελεστής αποθεματοποίησης

Α6. Το διανεμητικό σύστημα καθορισμένων εισφορών νοητής κεφαλαιοποίησης (Non - Financial Notional Defined Contribution-NDC)

Β. Η μεθοδολογία αποτίμησης των επιπτώσεων του Ν. 5078/2023 στο ΤΑΥΦΕ

2. Το Μοντέλο Αποτίμησης

2.1. Οι διαστάσεις του Μοντέλου

Α. Το Μοντέλο Πληθυσμιακών Προβολών

Β. Το Μοντέλο Οικονομικών-Αναλογιστικών Προβολών

Γ. Το Μοντέλο Χρηματοροών

Δ. Η Αναλογιστική Υποχρέωση (actuarial liability)

2.2. Η εφαρμογή του διανεμητικού συστήματος καθορισμένων εισφορών νοητής κεφαλαιοποίησης (NDC)

2.3. Οι κρίσιμες υποθέσεις εργασίας

Α. Υποθέσεις για το Θεσμικό Πλαίσιο

Β. Δημογραφικές Παραδοχές

Γ. Οικονομικές Παραδοχές

Δ. Άλλες Παραδοχές

3. Τα αποτελέσματα της έρευνας

Α. Η αποτίμηση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του ΤΑΥΦΕ στις 31.12.2023

Β. Η αποτίμηση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του ΤΑΥΦΕ με την κατάργηση της υποχρεωτικής ασφάλισης

Β.1. Οι επιπτώσεις στην περίπτωση επιλογής κεφαλαιοποιητικού οικονομικού συστήματος λειτουργίας

Β.2. Οι επιπτώσεις στην περίπτωση επιλογής διανεμητικού οικονομικού συστήματος νοητής κεφαλαιοποίησης

4. Κρίσιμα Συμπεράσματα