Α. Αλιγιζάκη, Η Προστασία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πολυεπίπεδο Ευρωπαϊκό Σύστημα Δικαίου:, 2026

Περιεχόμενα

Εισαγωγή

1° Κεφάλαιο

Ελευθερία και Δικαίωμα: Από την ετυμολογία και φιλοσοφική ερμηνεία στην ασυμμετρία επιβολής του δικαίου τους

1.1. Ελευθερίες και Δικαιώματα: Μια Εννοιολογική Διαφορά που Έχει Σημασία

1.2. Η Ετυμολογία της Λέξης «Ἐλευθερία»: Δύο Παραδόσεις, Δύο Νομικές Συνέπειες

1.3. Η Στωική Αντίληψη της Εσωτερικής Ελευθερίας και οι Νομικές της Προεκτάσεις

1.4. Ελεύθερη Βούληση, Ευθύνη και το Νομικό τους Υπόβαθρο

1.5. Από το Φυσικό Δίκαιο στη Νομική Κατοχύρωση: Η Εσωτερική Ελευθερία ως Θεσμικό Αίτημα

1.6. Η Αρχαιοελληνική Κληρονομιά στο Σύγχρονο Δίκαιο

1.7. Από τη Φιλοσοφία στην Επιβολή: Γιατί η Θεμελίωση Δεν Αρκεί

1.8. Η Ελευθερία ως Νομική Έννοια: Μια Πολυδιάστατη Σύνθεση

1.9. Από τη θεωρία στην πράξη: Τι σημαίνουν όλα αυτά

2° Κεφάλαιο

Το Εθνικό Δίκαιο ως Θεμέλιο: Σύνταγμα, Έννομη Τάξη και Διπλή Υπαγωγή

2.1. Εισαγωγή: Γιατί το Εθνικό Δίκαιο Παραμένει το Θεμέλιο

2.2. Το Ελληνικό Σύνταγμα του 1975: Ιστορικό Πλαίσιο και Δομική Λογική

2.3. Το Άρθρο 28 Συντάγματος: Η «Ανοικτή Ρήτρα» και η Διπλή Υπαγωγή

2.4. Η Ποιοτική Απαίτηση «Προβλεπόμενο από Νόμο»: Όταν η Τυπική Ισχύς Δεν Αρκεί

2.5. Το Έθιμο και οι Γενικά Παραδεδεγμένοι Κανόνες: Η Αρχαιότερη Πηγή

2.6. Η Ελληνική Εμπειρία: Όταν το Εθνικό Σύστημα Αποτυγχάνει

2.7. Συμπέρασμα: Το Εθνικό Δίκαιο ως Αφετηρία, Όχι ως Τέρμα

3° Κεφάλαιο

Το Διεθνές Δίκαιο Δικαιωμάτων: Πηγές, Μηχανισμοί και το Πρόβλημα της Επιβολής

3.1. Εισαγωγή: Το Παράδοξο του «Πλούτου» χωρίς Επιβολή

3.2. Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών: Τα Θεμέλια χωρίς Οικοδόμηση

3.3. Η Οικουμενική Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: Ηθικό Κύρος, Νομική Αδυναμία

3.4. Τα Δύο Διεθνή Σύμφωνα του 1966: Από τη Διακήρυξη στη Δεσμευτικότητα

3.5. Εξειδικευμένες Συμβάσεις ΟΗΕ: Ο Κανονιστικός Πλούτος και η Αδυναμία Επιβολής

3.6. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: Το Περιφερειακό Βήμα

3.7. Συμπέρασμα: Το Παράδοξο της Ισχύος χωρίς Επιβολή

4° Κεφάλαιο

Το Ενωσιακό Δίκαιο: Ένα Σύστημα με Αναγκαστική Ισχύ

4.1. Το Ενωσιακό Δίκαιο: Μια Διαφορετική Λογική Επιβολής

4.2. Οι Τρεις Αρχές που Κάνουν τη Διαφορά: Van Gend en Loos, Costa και Francovich

4.3. Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων: Από την Πολιτική Διακήρυξη στον Αναγκαστικό Κανόνα

4.4. Τα Εργαλεία Επιβολής: Από τη Θεωρία στην Πράξη

4.5. Η Σχέση ΕΕ-ΕΣΔΑ: Το Τεκμήριο Bosphorus και η Αποτυχία Ένταξης.

4.6. Μονισμός, Δυαδισμός και η Πραγματικότητα της Ελληνικής Έννομης Τάξης

4.7. Η Υπόσχεση και τα Όρια: Γιατί Ακόμα και το Ισχυρότερο Σύστημα Αφήνει Κενά

4.8. Συμπέρασμα: Το Ενωσιακό Δίκαιο ως Εκδήλωση και Όριο της Ασυμμετρίας

5° Κεφάλαιο

Η ΕΣΔΑ και το ΕΔΔΑ: Νομολογιακή Πληρότητα και Αδυναμία Εκτέλεσης

5.1. Εισαγωγή: Το Σύστημα της ΕΣΔΑ ως το «Άλλο Άκρο» της Ασυμμετρίας

5.2. Η ΕΣΔΑ ως Κανονιστικό Κείμενο: Δικαιώματα, Πρωτόκολλα και Πεδίο Εφαρμογής

5.3. Το ΕΔΔΑ ως Δικαστήριο: Δομή, Συνθέσεις και το Πρόβλημα της Πρόσβασης

5.4. Η Ατομική Προσφυγή: Φίλτρα, Προθεσμίες και η Λογική της Επικουρικότητας

5.5. Η Εκτέλεση Αποφάσεων: Εκεί που Αρχίζει το Πραγματικό Πρόβλημα

5.6. Η Ελληνική Εμπειρία: Εκεί Όπου η Αδυναμία Γίνεται Ορατή

5.7. Συμπέρασμα: Νομολογιακή Πληρότητα και Αδυναμία Επιβολής

6° Κεφάλαιο

Ευρωπαϊκοί Μηχανισμοί Προστασίας: Η Ασυμμετρία Επιβολής Μεταξύ ΕΣΔΑ και Ενωσιακού Δικαίου

6.1. Εισαγωγή: Δύο Συστήματα, Μία Ευρώπη – Το Πρόβλημα της Συνύπαρξης

6.2. Το ΕΔΔΑ: Νομολογιακή Αριστεία με Ραγισμένη Βάση

6.3. Δομή και Λειτουργία: Ένα Δικαστήριο που Φιλτράρει την Πρόσβαση

6.4. Προϋποθέσεις Παραδεκτού: Τα Φίλτρα που Περιορίζουν την Πρόσβαση στη Δικαιοσύνη

6.5. Θεμελιώδεις Αρχές της Νομολογίας: Η Ισχύς του Ερμηνευτικού Μοντέλου

Η Αρχή της «Ζώσας Συνθήκης» (Living Instrument)

Το Περιθώριο Εκτίμησης (Margin of Appreciation)

Η Αρχή της Αναλογικότητας

6.6. Επιλεγμένη Νομολογία: Αποφάσεις που Διαμόρφωσαν το Ευρωπαϊκό Δίκαιο

6.7. Εκτέλεση Αποφάσεων: Εκεί που Αρχίζει το Πραγματικό Πρόβλημα.

6.8. Η Ελλάδα ενώπιον του ΕΔΔΑ: Μια Σχέση Ωρίμανσης με Επαναλαμβανόμενα Μοτίβα

6.9. Η Συγκριτική Ανάλυση: Γιατί η Νομολογιακή Αριστεία Δεν Αρκεί

Πρόσβαση στη Δικαιοσύνη

Εκτέλεση Αποφάσεων

Θετικές Υποχρεώσεις

Το Παράδοξο της Αντιστροφής

6.10. Συμπέρασμα: Από τη Νομολογία στην Επιβολή – Το Άλυτο Ζήτημα

7° Κεφάλαιο

Η Ελληνική Εμπειρία με τον Χάρτη: Από τη Θεωρία στην Πράξη

7.1. Εισαγωγή: Γιατί η ελληνική εμπειρία με τον Χάρτη διαφέρει από την εμπειρία με την ΕΣΔΑ

7.2. Η ενσωμάτωση του Χάρτη στην ελληνική έννομη τάξη: Από τη Συνθήκη Λισαβόνας στη νομολογία του ΣτΕ

7.3. Η σχέση Χάρτη-ΕΣΔΑ στην ελληνική νομολογία: Όταν τα δύο συστήματα συναντώνται στα ελληνικά δικαστήρια

7.4. Περιπτώσεις όπου ο Χάρτης προσέφερε ισχυρότερη προστασία από την ΕΣΔΑ στην ελληνική πρακτική

7.5. Περιπτώσεις όπου η ΕΣΔΑ προσέφερε προστασία που ο Χάρτης δεν μπορούσε (εκτός ενωσιακού πεδίου)

7.6. Η ελληνική Αρχή Προστασίας Δεδομένων ως μηχανισμός επιβολής: Σύγκριση με την Επιτροπή Υπουργών

7.7. Συμπέρασμα: Η ελληνική εμπειρία ως μικρογραφία του ελλείμματος στην επιβολή της προστασίας

8° Κεφάλαιο

Προστασία του Κράτους Δικαίου: Όταν το Ίδιο Πρόβλημα Αντιμετωπίζεται από Δύο Συστήματα με Διαφορετικά Αποτελέσματα

8.1. Εισαγωγή: Το Κράτος Δικαίου ως Πεδίο Δοκιμασίας

8.2. Το Ίδιο Φαινόμενο, Δύο Συστήματα: Η Περίπτωση της Πολωνίας

8.3. Η Υπόθεση της Ουγγαρίας: Όταν η Εισαγγελία Γίνεται Πολιτικό Όργανο

8.4. Το Άρθρο 7 ΣΕΕ: Το Όριο της Πολιτικής Επιβολής

8.5. Ο Κανονισμός Αιρεσιμότητας: Η Οικονομική Πίεση ως Μοχλός – και τα Όριά του

8.6. Το Ευρωπαϊκό Ένταλμα Σύλληψης: Όταν η Αποδόμηση του Κράτους Δικαίου Έχει Συγκεκριμένες Συνέπειες

8.7. Συμπέρασμα: Η Λειτουργική Αναγκαιότητα ως Ερμηνευτικό «Κλειδί»

9° Κεφάλαιο

Η Ελευθερία της Έκφρασης: Η Ασυμμετρία Επιβολής Μεταξύ ΕΔΔΑ και ΔΕΕ ως Δοκιμασία του Πολυεπίπεδου Συστήματος

9.1. Εισαγωγή: Γιατί η ελευθερία έκφρασης αποκαλύπτει την ασυμμετρία

9.2. Πολυεπίπεδη κατοχύρωση: Ένα δικαίωμα, πολλές πηγές, άνισοι μηχανισμοί

9.3. Η νομολογία του ΕΔΔΑ: εξελιγμένη αλλά δομικά περιορισμένη

9.4. Το ψηφιακό περιβάλλον: όταν ο «νέος λογοκριτής» δεν είναι κράτος

9.5. Ο DSA: ρυθμίζοντας αυτό που το ΕΔΔΑ δεν μπορεί να αγγίξει

9.6. Η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (EMFA): Όταν η ΕΕ νομοθετεί για τον Τύπο

9.7. Η Οδηγία κατά των SLAPP: Όταν η Αγωγή Γίνεται Όπλο Φίμωσης και το Ενωσιακό Δίκαιο Απαντά

9.8. Το δικαίωμα στη λήθη: μια νέα έννοια που γεννιέται στο ενωσιακό δίκαιο

9.9. Δημόσια πρόσωπα και δυσφήμηση: η ασυμμετρία στην πράξη

9.10. Whistleblowers: από τη νομολογία του ΕΔΔΑ στην ενωσιακή νομοθεσία

9.11. Η παραπληροφόρηση: το πρόβλημα που κανένα σύστημα δεν έχει λύσει πλήρως

9.12. Ρητορική Μίσους, Άρνηση του Ολοκαυτώματος και το Άρθρο 17: Το Όριο που Και τα Δύο Συστήματα Αναγνωρίζουν, Αλλά Με Διαφορετικό Τρόπο

9.13. Η ελληνική περίπτωση: Ένα αποκαλυπτικό case study για τη σχέση του ελλείμματος επιβολής και της εθνικής ασφάλειας

9.14. Συμπέρασμα: Η ελευθερία έκφρασης ως βαρόμετρο της ασυμμετρίας – και οι νέες προκλήσεις που ανοίγουν το χάσμα ακόμα περισσότερο

10° Κεφάλαιο

Η Θρησκευτική Ελευθερία: Άρθρο 9 ΕΣΔΑ και το Δίκαιο Απαγόρευσης Διακρίσεων

10.1. Εισαγωγή: Η θρησκευτική ελευθερία ως πεδίο διπλής ασυμμετρίας

10.2. Φιλοσοφική και Ιστορική Θεμελίωση: Γιατί η Συνείδηση Δεν Υπόκειται σε Εξαναγκασμό

10.3. Διεθνής και Ευρωπαϊκή Κατοχύρωση: Η Απόλυτη Προστασία του Forum Internum και τα Όρια του Forum Externum

10.4. Forum Internum – Το Απόλυτα Απαραβίαστο Πεδίο και τα Όριά του στην Πράξη

10.5. Forum Externum – Η Εξωτερική Εκδήλωση και το Ευρύ Περιθώριο Εκτίμησης

10.6. Θρησκευτικά Σύμβολα στον Δημόσιο Χώρο: Η Νομολογία του ΕΔΔΑ και η Πολιτισμική Ετερογένεια

10.6.α. Leyla Şahin v. Turkey – Η μαντίλα στο πανεπιστήμιο

10.6.β. Lautsi and Others v. Italy – Ο σταυρός στα σχολεία

10.7. Θρησκευτικά Σύμβολα στον Χώρο Εργασίας: Όπου το Ενωσιακό Δίκαιο Μπαίνει στο Παιχνίδι

10.8. Το Ενωσιακό Δίκαιο και η Θρησκευτική Ελευθερία στην Εργασία: Ισχυρή Αλλά Στενή Προστασία

10.9. Laïcité, Κοσμικότητα και Θρησκευτική Ελευθερία: Το Ευρύ Περιθώριο ως Ένδειξη Αδυναμίας

10.10. Θρησκευτική Ελευθερία και Αντίρρηση Συνείδησης: Όπου το ΕΔΔΑ Άλλαξε Γνώμη

10.11. Σύγκρουση Θρησκευτικής Ελευθερίας με Άλλα Δικαιώματα: Όπου το ΕΔΔΑ Δυσκολεύεται να Επιβάλει Ισορροπία

10.12. Η Θρησκευτική Ελευθερία στο Ελληνικό Δίκαιο: Όπου Η Ασυμμετρία Γίνεται Ορατή

10.13. Θρησκευτική Ελευθερία και Ψηφιακή Εποχή: Νέες Προκλήσεις, Παλιά Κενά

10.14. Συμπέρασμα: Η Θρησκευτική Ελευθερία ως Βαρόμετρο Διπλής Ασυμμετρίας

11° Κεφάλαιο

Το Δικαίωμα Ελευθερίας και Ασφάλειας: Άρθρο 5 ΕΣΔΑ και ο Χώρος Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης της ΕΕ

11.1. Εισαγωγή: Η ελευθερία ως «σκληρό» δικαίωμα και η ιδιαιτερότητα της ασυμμετρίας

11.2. Φιλοσοφική και Ιστορική Θεμελίωση: Από το Habeas Corpus στη Σύγχρονη Ασυμμετρία

11.3. Διεθνής και Ευρωπαϊκή Κατοχύρωση: Το Ελάχιστο Πρότυπο και η Ευρωπαϊκή Υπέρβαση

11.4. Η Έννοια της Στέρησης Ελευθερίας: Όπου το ΕΔΔΑ Οριοθετεί την Προστασία

11.5. Ο Τετραπλός Έλεγχος του ΕΔΔΑ: Μια Ώριμη Αλλά Αντιδραστική Δομή.

11.6. Δικονομικά Δικαιώματα: Η Ενημέρωση, η Προσαγωγή και το Habeas Corpus

11.7. Ο Έλεγχος Νομιμότητας και η Αποτελεσματικότητα: Εκεί όπου το ΕΔΔΑ Αναδεικνύει το έλλειμμα στην επιβολή

11.8. Ο Χώρος Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης: Η Ενωσιακή Απάντηση σε Διασυνοριακό Επίπεδο

11.9. Το Ευρωπαϊκό Ένταλμα Σύλληψης: Ισχυρή Επιβολή με Όρια

11.10. Η Νομολογία του ΕΔΔΑ για την Ελλάδα: Όπου η Ασυμμετρία Γίνεται Ορατή

11.11. Συμπέρασμα: Η Ελευθερία ως Πεδίο «Αντίστροφης» Ασυμμετρίας

12° Κεφάλαιο

Το Έλλειμμα στην Επιβολή των Αποφάσεων: Συγκριτική Ανάλυση των Μηχανισμών Επιβολής ΕΔΔΑ και ΔΕΕ

12.1. Το Ερώτημα που Αφήνεται Αναπάντητο: Τι Γίνεται Μετά την Απόφαση;.

12.2. Τα Τρία Επίπεδα – τρεις εκφάνσεις Προστασίας: Συγκριτική Αποτίμηση.

12.3. Το Ερώτημα που Κρύβεται Πίσω από Κάθε Δικαίωμα: Η Εμπειρική Απόδειξη της Ασυμμετρίας

12.4. Η Ασυμμετρία ως Δομικό Χαρακτηριστικό: Γιατί Δεν Είναι Προσωρινή.

12.5. Η Ελληνική Περίπτωση: Όπου Η Ασυμμετρία Γίνεται Ορατή στην Καθημερινή Ζωή

12.6. Προοπτικές Ενίσχυσης: Τι Μπορεί να Γίνει;

12.7. Συμπέρασμα: Η Ασυμμετρία ως Πρόκληση και ως Ευκαιρία

13° Κεφάλαιο

Η Ελλάδα ως Μικρογραφία του Ελλείμματος στην Επιβολή της Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: Εμπειρική Ανάλυση Δύο Συστημάτων

13.1. Εισαγωγή: Γιατί η Ελλάδα είναι αποκαλυπτικό παράδειγμα

13.2. Δομικά Μοτίβα Παραβίασης: Η Ελλάδα Ενώπιον του ΕΔΔΑ

13.3. Η Υπόθεση Γεωργίου κ. Ελλάδας: Όταν τα Δύο Συστήματα Συναντώνται στο Ελληνικό Έδαφος

13.4. Όταν τα Δύο Συστήματα Αντιμετωπίζουν το Ίδιο Πρόβλημα: Η Υπόθεση M.S.S. και η N.S.

13.5. Η Υπόθεση Κουκάκη και το Predator: Η Πιο Σύγχρονη Έκφραση του ελλείμματος στην επιβολή του δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων

13.6. Συμπέρασμα: Τι Μαθαίνουμε από την Ελληνική Εμπειρία

14° Κεφάλαιο

Συμπεράσματα

14.1. Απάντηση στο ερευνητικό ερώτημα: Η ασυμμετρία επιβολής ως δομικό χαρακτηριστικό

14.2. Η ελληνική περίπτωση ως case study

14.3. Τα τρία επίπεδα της ασυμμετρίας: Εθνικό, Διεθνές, Ενωσιακό

14.4. Τα ανοιχτά μέτωπα: Ψηφιακή εποχή, κράτος δικαίου, ένταξη ΕΕ-ΕΣΔΑ.

14.5. Προτάσεις de lege ferenda

14.6. Μεθοδολογικά συμπεράσματα

14.7. Επίλογος

Βιβλιογραφία

Α. Ελληνική Βιβλιογραφία

Β. Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία

Γ. Νομολογία – Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ)

Δ. Νομολογία – Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ)

Ε. Νομολογία – Εθνικά Δικαστήρια

ΣΤ. Νομολογία – Διεθνή Δικαστήρια και Επιτροπές

Ζ. Νομοθεσία

Ζ.1. Διεθνή Νομοθετήματα

Ζ.2. Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και Συμβούλιο της Ευρώπης

Ζ.3. Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ζ.4. Ελληνική Νομοθεσία

Η. Λοιπές Πηγές