Π. Παυλόπουλος/Θ. Φορτσάκης/Ν. Μαρκόπουλος, Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο, 2026

Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων

Πρόλογος

Κυριότερες συντομογραφίες και ακρωνύμια

Γενική βιβλιογραφία

Κεφάλαιο Πρώτο

Εισαγωγή στο Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο: Έννοια, ιστορική εξέλιξη, δικονομικό πλαίσιο

[Προκόπιος Παυλόπουλος]

Εισαγωγή

I. Οι απαρχές του Δικονομικού Δικαίου: Η δικονομική ιδιοσυστασία της έννομης τάξης στην αρχαία Ρώμη

Α. Η συμβολή των legis actiones στην σταδιακή διαμόρφωση του Ρωμαϊκού Δικονομικού Δικαίου

1. Η δικονομική τελετουργία και η επέκεινα τυπικότητα της δίκης στο Ρωμαϊκό Δίκαιο

2. Ο Δωδεκάδελτος Νόμος και οι legis actiones

3. Τα ειδικότερα κανονιστικά δικονομικά χαρακτηριστικά των legis actiones

Β. Η Per Formulam διαδικασία και η γέννηση του Jus Praetorium ή Jus Honorarium

1. Η περίοδος της ισχύος της Per Formulam διαδικασίας

2. Η μέσω της Per Formulam διαδικασίας δημιουργία νέων κανόνων δικαίου

Γ. Η διαδικασία της Cognitio Extra Ordinem

1. Τα δικονομικά χαρακτηριστικά της Cognitio Extra Ordinem

2. Το ιστορικό προηγούμενο των γενικών ρητρών

ΙΙ. Η συνέχιση της προνομιακώς δικονομικής προσέγγισης του Ουσιαστικού Δικαίου στο κανονιστικό πεδίο του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου

Α. Οι κυριότερες δικονομικές κανονιστικές ιδιαιτερότητες της Ιουστινιάνειας νομοθεσίας

1. Το Corpus Juris Civilis

2. Η σύνταξη του Corpus Juris Civilis

Β. Η επιβίωση των δικονομικών στοιχείων στο μετέπειτα Βυζαντινορωμαϊκό Δίκαιο

1. Η μεταγενέστερη εξέλιξη του Βυζαντινορωμαϊκού Δικαίου

2. Η Νομική Επιστήμη στο Βυζάντιο

ΙΙΙ. Η πορεία επιρροής του ρωμαϊκού δικαίου και του Βυζαντινορωμαϊκού Δικαίου στις έννομες τάξεις των κρατών της δυτικής Ευρώπης και η θεμελίωση της διάκρισης μεταξύ Ουσιαστικού Δικαίου και Δικονομικού Δικαίου

Α. Η είσοδος του Ρωμαϊκού Δικαίου και της Ιουστινιάνειας νομοθεσίας στις Έννομες Τάξεις των Κρατών της Δυτικής Ευρώπης μέσω της «υποδοχής» τους («rezeption») από την Έννομη Τάξη της Γερμανίας.

1. Το χρονικό της «υποδοχής» του Ρωμαϊκού Δικαίου και του Βυζαντινορωμαϊκού Δικαίου από την Έννομη Τάξη της Γερμανίας

2. Μία περιορισμένη επιβίωση της δικονομικής παράδοσης των legis actiones

3. Ο τελικός διαχωρισμός των πεδίων εφαρμογής του Ουσιαστικού Δικαίου και του Δικονομικού Δικαίου

4. Η «υποδοχή» του Βυζαντινορωμαϊκού Δικαίου από την Έννομη Τάξη του Νεότερου Ελληνικού Κράτους

Β. Η περίοδος των κωδικοποιήσεων ως αφετηρία της συστηματικής διάκρισης μεταξύ Ουσιαστικού Δικαίου και Δικονομικού Δικαίου

1. Οι κωδικοποιήσεις στην Γαλλία

2. Οι κωδικοποιήσεις στην Γερμανία

3. Οι κωδικοποιήσεις στο Νεότερο Ελληνικό Κράτος

ΙV. Η πορεία διαμόρφωσης του Διοικητικού Δικονομικού Δικαίου

Α. Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία, διάκριση μεταξύ Δημόσιου Δικαίου και Ιδιωτικού Δικαίου, διάκριση Εξουσιών, Κράτος Δικαίου και Αρχή της Νομιμότητας

1. Η διάκριση μεταξύ Δημόσιου Δικαίου και Ιδιωτικού Δικαίου

2. Διάκριση των Εξουσιών, Κράτος Δικαίου, Αρχή της Νομιμότητας

3. Η Αρχή της Νομιμότητας ως κανονιστικό έρεισμα της δικαιοδοτικής ιδιοσυστασίας της Διοικητικής Δικονομίας

Β. Η οργάνωση της Διοικητικής Δικαιοσύνης και η επιρροή της στην διαμόρφωση του Διοικητικού Δικονομικού Δικαίου

1. Η Διοικητική Δικαιοσύνη και το Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο στην Γαλλία

2. Η Διοικητική Δικαιοσύνη και το Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο στην Γερμανία.

Γ. Η Διοικητική Δικαιοσύνη και το Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο στην Ελλάδα

1. Το Συμβούλιο της Επικρατείας

2. Το Ελεγκτικό Συνέδριο

3. Τα Τακτικά Διοικητικά Δικαστήρια

V. Τα θεμελιώδη θεσμικά χαρακτηριστικά της Διοικητικής Δικαιοσύνης.

Α. Οι θεσμικές εγγυήσεις υπέρ των λειτουργών της Διοικητικής Δικαιοσύνης

1. Οι εγγυήσεις προσωπικής ανεξαρτησίας των λειτουργών της Διοικητικής Δικαιοσύνης

2. Οι εγγυήσεις λειτουργικής ανεξαρτησίας των λειτουργών της Διοικητικής Δικαιοσύνης

Β. Έννοια και διακρίσεις των διοικητικών διαφορών ως κανονιστικών μέσων οριοθέτησης της δικαιοδοσίας των οργάνων της Διοικητικής Δικαιοσύνης

1. Έννοια και φύση της διοικητικής διαφοράς

2. Βασικές διακρίσεις των διοικητικών διαφορών

3. Οι κυριότεροι λόγοι που τεκμηριώνουν την ανάγκη ύπαρξης χωριστού κλάδου Διοικητικής Δικαιοσύνης

Κεφάλαιο Δεύτερο

Θεμελιώδεις αρχές διεξαγωγής της δίκης για την επίλυση των Διοικητικών Διαφορών

[Προκόπιος Παυλόπουλος]

Εισαγωγή

Ι. Οι θεσμικές ρίζες του δικαιώματος αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας και η επιρροή τους στην διάπλαση της Διοικητικής Δίκης

Α. Η συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας

1. Ένα θεμελιώδες μικτό δικαίωμα

2. Το ειδικότερο περιεχόμενο του δικαιώματος αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας

3. Η ευθεία σύνδεση μεταξύ πλήρους, έγκαιρης και αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας

Β. Η κατοχύρωση του δικαιώματος αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας από το Ευρωπαϊκό Δίκαιο

1. Το δικαίωμα αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας ως θεσμική εγγύηση του Ευρωπαϊκού Κράτους Δικαίου

2. Το δικαίωμα αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο των διατάξεων του πρωτογενούς Ευρωπαϊκού Δικαίου

Γ. Το δικαίωμα αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου

1. Το δικαίωμα αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο της ΕΣΔΑ

2. Το δικαίωμα αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο της Έννομης Τάξης του ΟΗΕ

Δ. Η σταδιακή κανονιστική συρρίκνωση του δικαιώματος αίτησης και παροχής δικαστικής προστασίας

1. Οι περιορισμοί ως προς την απονομή προσωρινής δικαστικής προστασίας

2. Οι περιορισμοί ως προς την απονομή οριστικής δικαστικής προστασίας

ΙΙ. Ο δραστικός κανονιστικός περιορισμός του Ανακριτικού Συστήματος

Α. Ο διοικητικός δικαστής ως εγγυητής της τήρησης των θεμελιωδών αρχών του Κράτους Δικαίου και της Νομιμότητας

1. Ο κανονιστικός περιορισμός του Ανακριτικού Συστήματος μέσω της ουσιώδους υποβάθμισης του δικονομικού ρόλου του εισηγητή στο πλαίσιο της Διοικητικής Δικονομίας

2. Τα χαρακτηριστικά της υποβάθμισης του δικονομικού ρόλου του εισηγητή στο πλαίσιο της Διοικητικής Δικονομίας

Β. Η αλλοίωση του Ανακριτικού Συστήματος μέσω του δραστικού περιορισμού του αυτεπάγγελτου ελέγχου εκ μέρους του διοικητικού δικαστή

1. Ο αυτοπεριορισμός του διοικητικού δικαστή

2. Οι αντιφάσεις του ν. 3900/2010

ΙΙΙ. Ειδικότερες δικονομικές αρχές σχετικές με την οργάνωση και την διεξαγωγή της δίκης για την επίλυση των διοικητικών διαφορών

Α. Οι δικονομικές υποχρεώσεις του ασκούντος το οικείο ένδικο βοήθημα ή μέσο διαδίκου

1. Την πρωτοβουλία έναρξης της δίκης για την επίλυση των διοικητικών διαφορών

2. Την τηρητέα συμπεριφορά του διαδίκου καθ’ όλη την διάρκεια της δίκης για την επίλυση των διοικητικών διαφορών

3. Την ρύθμιση της ερημοδικίας στο πλαίσιο της δίκης για την επίλυση των διοικητικών διαφορών

Β. Οι δικονομικές υποχρεώσεις του δικαστηρίου ως προς την πρόοδο και την περάτωση της διοικητικής δίκης

1. Η πρωτοβουλία και η εν γένει μέριμνα του δικαστηρίου για την πρόοδο της διοικητικής δίκης

2. Η τήρηση της αρχής της ισότητας των διαδίκων ως προς τα δικονομικά τους δικαιώματα και τις δικονομικές τους υποχρεώσεις

3. Η τήρηση της αρχής της εκατέρωθεν ακρόασης των διαδίκων

4. Η τήρηση της αρχής της μυστικότητας των διασκέψεων

5. Η τήρηση της αρχής της ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας των δικαστικών αποφάσεων

6. Η τήρηση της αρχής της έγκαιρης παροχής δικαστικής προστασίας

Γ. Γενικές αρχές σχετικές με το δικονομικό πλαίσιο της συζήτησης και της έκδοσης της απόφασης του διοικητικού δικαστηρίου

1. Της προφορικότητας της διαδικασίας στο ακροατήριο

2. Της δημοσιότητας των συνεδριάσεων

3. Της απαγγελίας της απόφασης σε δημόσια συνεδρίαση

Κεφάλαιο Τρίτο

Δομή, οργάνωση και λειτουργία της Διοικητικής Δικαιοσύνης

[Προκόπιος Παυλόπουλος]

Εισαγωγή

Ι. Το Συμβούλιο της Επικρατείας: Η δομή, η οργάνωση και η λειτουργία του ως Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου

Α. Οι απαρχές της οργάνωσης και της λειτουργίας του Συμβουλίου της Επικρατείας

1. Η εμφάνιση του θεσμού του Συμβουλίου της Επικρατείας

2. Οι παλινδρομήσεις ως προς την οργάνωση του Συμβουλίου της Επικρατείας και της Διοικητικής Δικαιοσύνης στην Ελλάδα

3. Η οριστική εμπέδωση της συνταγματικής κατοχύρωσης του θεσμού του Συμβουλίου της Επικρατείας

Β. Δομή, οργάνωση και λειτουργία του Συμβουλίου της Επικρατείας

1. Το καθεστώς των δικαστικών λειτουργών του Συμβουλίου της Επικρατείας

2. Η δομή και η οργάνωση του Συμβουλίου της Επικρατείας

Γ. Οι γενικές αρχές της ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας διαδικασίας κατά την άσκηση της δικαιοδοσίας του

1. Η έναρξη της διοικητικής δίκης με πρωτοβουλία του διαδίκου ύστερα από νομότυπη άσκηση του οικείου ένδικου βοηθήματος ή μέσου και η εξέλιξη και περάτωσή της κυρίως με πρωτοβουλία του Συμβουλίου της Επικρατείας

2. Οι μορφές της ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας διαδικασίας υπό το καθεστώς των διατάξεων των άρθρων 3 επ. του ν. 5119/2024 και 20, 20Α, 22 παρ. 4, 34Γ του π.δ. 18/1989

3. Ειδικότεροι δικονομικοί κανόνες ως προς την διεξαγωγή και την ολοκλήρωση της διοικητικής δίκης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας

4. Ο εντός του Συμβουλίου της Επικρατείας μηχανισμός συμμόρφωσης προς τις δικαστικές αποφάσεις: Το Τριμελές Συμβούλιο Συμμόρφωσης

Δ. Η διοικητική αρμοδιότητα του Συμβουλίου της Επικρατείας για την επεξεργασία των κανονιστικών διαταγμάτων

1. Το ιστορικό της θέσπισης της αρμοδιότητας του Συμβουλίου της Επικρατείας για την επεξεργασία των κανονιστικών διαταγμάτων και οι ισχύουσες σήμερα διατάξεις

2. Το περιεχόμενο και το εύρος της επεξεργασίας των κανονιστικών διαταγμάτων

3. Η αρχή της άπαξ επεξεργασίας ενός σχεδίου κανονιστικού διατάγματος από το Συμβούλιο της Επικρατείας

ΙΙ. Τα Τακτικά Διοικητικά Δικαστήρια: Η ιστορική εξέλιξή τους και η θέση τους στο πλαίσιο της Διοικητικής Δικαιοσύνης

Α. Η ιστορική εξέλιξη των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων

1. Από την Αντιβασιλεία του Όθωνος έως το θεσμικό καθεστώς του Συντάγματος του 1952

2. Το θεσμικό καθεστώς του Συντάγματος του

Β. Η συμβολή των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων στον αποτελεσματικό έλεγχο της εφαρμογής των επιταγών του Κράτους Δικαίου και της Αρχής της Νομιμότητας

1. Οι κύριοι λόγοι του ενισχυμένου ρόλου των οργάνων της Διοικητικής Δικαιοσύνης κατά την εκδίκαση των διοικητικών διαφορών στο πλαίσιο των επιταγών του Κράτους Δικαίου και της Αρχής της Νομιμότητας

2. Η συνεισφορά της νομολογίας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων κατά την εκδίκαση των διοικητικών διαφορών στον σεβασμό των προταγμάτων του Κράτους Δικαίου και της Αρχής της Νομιμότητας

3. Παραδείγματα αναγνώρισης της νομολογιακής συμβολής των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων στο εν γένει πλαίσιο της εκδίκασης των διοικητικών διαφορών

Κεφάλαιο Τέταρτο

Το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης

[Προκόπιος Παυλόπουλος]

Εισαγωγή

Ι. Η συνταγματική κατοχύρωση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης και οι επέκεινα έννομες συνέπειες

Α. Το δικαίωμα άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης και οι συνταγματικές του διαστάσεις

1. Η φύση της ρύθμισης που θεσπίζει η διάταξη του άρθρου 95 παρ. 1 εδ. α΄ του Συντάγματος

2. Το δικονομικό περιεχόμενο του δικαιώματος άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

3. Η διάταξη του άρθρου 95 παρ. 1 εδ. α΄ του Συντάγματος καθιερώνει το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης ως εγγύηση θεσμού

4. Το δικαίωμα άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης και η φύση της έννομης σχέσης της ακυρωτικής διοικητικής δίκης

5. Τα υποκείμενα του δικαιώματος άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης: Η έννομη σχέση της ακυρωτικής διοικητικής δίκης και η διεύρυνση των μερών της μέσω της διαδικασίας της παρέμβασης σε αυτή

6. Το αντικείμενο του δικαιώματος άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης: Η υποβολή υπομνημάτων και πρόσθετων λόγων

7. Το ενδεχόμενο καταχρηστικής άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

8. Το πρόβλημα της ερμηνείας της διάταξης του άρθρου 95 παρ. 1 εδ. α΄ του Συντάγματος

Β. Οι έννομες συνέπειες του συνδυασμού της συνταγματικής κατοχύρωσης της αίτησης ακύρωσης και του δικαιώματος άσκησής της

1. Οι εκ του Συντάγματος και του τυπικού νόμου περιορισμοί της άσκησης του δικαιώματος προσφυγής στο ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης

2. Συνταγματικά ζητήματα λόγω παρεμβάσεων της Νομοθετικής Εξουσίας επί του περιεχομένου εκτελεστών διοικητικών πράξεων που έχουν προηγουμένως προσβληθεί με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης

3. Η αρμοδιότητα εκδίκασης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

ΙΙ. Οι προϋποθέσεις του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

Α. Η προβληματική των γενικών υποκειμενικών προϋποθέσεων του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Η ικανότητα διαδίκου

2. Ικανότητα για δικαστική παράσταση (δικανική ικανότητα)

3. Ο θεσμός της ομοδικίας στο πλαίσιο της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

Β. Το έννομο συμφέρον ως ειδική υποκειμενική προϋπόθεση του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Η έννοια του έννομου συμφέροντος ως προϋπόθεσης του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του έννομου συμφέροντος ως προϋπόθεσης του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

3. Το ζήτημα της παραίτησης από το δικαίωμα άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

4. Οι προϋποθέσεις της επιτρεπτής αποδοχής του περιεχομένου μίας εκτελεστής διοικητικής πράξης

5. Η παύση της ισχύος της προσβαλλόμενης εκτελεστής διοικητικής πράξης και η τύχη του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης που έχει ήδη ασκηθεί

Γ. Η τήρηση της κατά νόμο καθορισμένης προθεσμίας ως ειδική υποκειμενική προϋπόθεση του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Τα χρονικά όρια της προθεσμίας άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Η έναρξη της προθεσμίας άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

3. Ο υπολογισμός της προθεσμίας άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

4. Η αναστολή της προθεσμίας άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

5. Η διακοπή της προθεσμίας άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

Δ. Η προηγούμενη άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής ως ειδική υποκειμενική προϋπόθεση του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Το ζήτημα της συνταγματικότητας των διατάξεων του άρθρου 45 παρ. 2 του π.δ. 18/1989

2. Οι όροι και οι προϋποθέσεις του απαραδέκτου της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης που προκύπτει από την μη άσκηση της κατά νόμο προβλεπόμενης ενδικοφανούς προσφυγής

Ε. Η νομική φύση της εκτελεστής διοικητικής πράξης ως ειδική αντικειμενική προϋπόθεση του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Η προέλευση της προσβαλλόμενης παραδεκτώς με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης πράξης ή παράλειψης από όργανο της Εκτελεστικής Εξουσίας

2. Ειδικότερη κατηγοριοποίηση των διοικητικών πράξεων που προσβάλλονται παραδεκτώς με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης

3. Η έκδοση της προσβαλλόμενης παραδεκτώς με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης διοικητικής πράξης στο πλαίσιο άσκησης δημόσιας εξουσίας

4. Το απαράδεκτο της προσβολής με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης διοικητικών πράξεων στερούμενων, κατ’ οιονδήποτε τρόπο, εκτελεστότητας

ΣΤ. Η έλλειψη παράλληλης προσφυγής ως ειδική αντικειμενική προϋπόθεση του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Οι όροι και οι προϋποθέσεις της συνταγματικότητας της θέσπισης της παράλληλης προσφυγής ως ειδικής αντικειμενικής προϋπόθεσης του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Οι κατά την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας προϋποθέσεις για την συνταγματικώς αποδεκτή θεσμοθέτηση της έλλειψης παράλληλης προσφυγής ως ειδικής αντικειμενικής προϋπόθεσης του παραδεκτού της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

ΙΙΙ. Οι προϋποθέσεις του βάσιμου της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης: Οι λόγοι ακύρωσης

Α. Λόγοι ακύρωσης σχετικοί με την εξωτερική νομιμότητα της εκτελεστής διοικητικής πράξης

1. Η «αναρμοδιότητα της διοικητικής αρχής που εξέδωσε την πράξη» ως λόγος ακύρωσης κατά την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Η «παράβαση ουσιώδους τύπου που έχει ταχθεί για την ενέργεια της πράξης» ως λόγος ακύρωσης κατά την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

Β. Λόγοι ακύρωσης σχετικοί με την εσωτερική νομιμότητα της εκτελεστής διοικητικής πράξης

1. «Η παράβαση κατ’ ουσία διάταξης νόμου» ως λόγος ακύρωσης κατά την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Η κατάχρηση εξουσίας ως λόγος ακύρωσης κατά την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

IV. Οι συνέπειες της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας στο πλαίσιο της εκδίκασης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

Α. Οι συνέπειες της απόφασης, ιδίως του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία εκδίδεται ύστερα από την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Οι έννομες συνέπειες των απορριπτικών αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας ύστερα από την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Οι έννομες συνέπειες των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας που δέχονται το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης

Β. Το εκ των αποφάσεων που εκδίδονται ύστερα από άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης παραγόμενο δεδικασμένο

1. Η νομική φύση του δεδικασμένου που παράγουν οι αποφάσεις, οι οποίες εκδίδονται ύστερα από άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Οι έννομες συνέπειες του δεδικασμένου το οποίο παράγουν οι αποφάσεις που εκδίδονται ύστερα από την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

Γ. Η υποχρέωση συμμόρφωσης, ιδίως των οργάνων της Εκτελεστικής Εξουσίας, στις αποφάσεις που εκδίδονται ύστερα από την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Η συνταγματική κατοχύρωση της υποχρέωσης συμμόρφωσης, ιδίως των οργάνων της Εκτελεστικής Εξουσίας, και στις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων οι οποίες εκδίδονται ύστερα από την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

2. Το ειδικότερο περιεχόμενο της υποχρέωσης συμμόρφωσης στις αποφάσεις του Συμβουλίου τα Επικρατείας και των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων, οι οποίες εκδίδονται ύστερα από την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

V. Το νομικό καθεστώς αίτησης και παροχής προσωρινής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο της εκδίκασης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης: Η αίτηση αναστολής εκτέλεσης της προσβαλλόμενης εκτελεστής διοικητικής πράξης

Α. Η συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης αναστολής εκτέλεσης της προσβαλλόμενης εκτελεστής διοικητικής πράξης στο πλαίσιο της διοικητικής δίκης που έχει ως αφετηρία την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

1. Η νομική φύση της αρμοδιότητας της Επιτροπής Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας

2. Οι μορφές προσωρινής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο της ακυρωτικής δίκης που έχει ως αφετηρία την άσκηση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης ακύρωσης

Β. Η αρμοδιότητα εκδίκασης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης αναστολής εκτέλεσης της προσβαλλόμενης με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης εκτελεστής διοικητικής πράξης

1. Η Επιτροπή Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας

2. Η Επιτροπή Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας υπό ενισχυμένη σύνθεση

Γ. Η άσκηση και η εκδίκαση του ένδικου βοηθήματος της αίτησης αναστολής εκτέλεσης της προσβαλλόμενης με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης εκτελεστής διοικητικής πράξης

1. Η άσκηση της αίτησης αναστολής εκτέλεσης της προσβαλλόμενης εκτελεστής διοικητικής πράξης

2. Οι προϋποθέσεις χορήγησης αναστολής εκτέλεσης δια της άσκησης του ένδικου βοηθήματος της αίτησης αναστολής εκτέλεσης της προσβαλλόμενης εκτελεστής διοικητικής πράξης

Δ. Η απόφαση της Επιτροπής Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας επί της αίτησης αναστολής εκτέλεσης της προσβαλλόμενης με το ένδικο βοήθημα της αίτησης ακύρωσης εκτελεστής διοικητικής πράξης

1. Νομική φύση και έννομες συνέπειες της απόφασης της αρμόδιας Επιτροπής Αναστολών επί της αίτησης αναστολής εκτέλεσης

2. Ειδικότερες μορφές προσωρινής δικαστικής προστασίας στο πλαίσιο των διατάξεων του άρθρου 52 του π.δ. 18/1989

Κεφάλαιο Πέμπτο

Η εκδίκαση των Διοικητικών διαφορών ουσίας από τα ΤΔΔ

[Θεόδωρος Φορτσάκης]

Υποκεφάλαιο Α΄

Τα Τακτικά Διοικητικά Δικαστήρια

Τμήμα

Η θέση των ΤΔΔ στη διοικητική δικαιοσύνη

Τμήμα

Η διάρθρωση και η οργάνωση των ΤΔΔ

Α. Τα ΔΠ και τα ΔΕ

Β. Η Γενική Επιτροπεία της Επικρατείας

Τμήμα

Ιστορική αναδρομή: Από την ενιαία δικαιοδοσία σε πλήρες σύστημα διοικητικής δικαιοσύνης

Τμήμα

Η έννοια «διοικητική διαφορά ουσίας»

Α. Η έννοια «διοικητική διαφορά ουσίας» ως μερικότερη έκφανση των εννοιών «διοικητική διαφορά και «διαφορά»

Β. Τα κριτήρια διάκρισης των διοικητικών διαφορών ουσίας από τις ακυρωτικές διοικητικές διαφορές

Γ. Η αναγνώριση μιας διοικητικής διαφοράς ως ουσίας

Δ. Η μετατροπή διοικητικών διαφορών από ακυρωτικές σε ουσίας

Ε. Οι κατηγορίες των διοικητικών διαφορών ουσίας

α. Οι φορολογικές διαφορές

1. Η φορολογική διαφορά με στενή έννοια

2. Διαφορές με φορολογικό αντικείμενο που δεν αποτελούν φορολογικές διαφορές με στενή έννοια

i) Φορολογικές διαφορές και διαφορές του ΚΕΔΕ

ii) Η ανακοπή του ά. 217 ΚΔΔ

iii) Δικαστικός έλεγχος του νόμιμου τίτλου

iv) Λόγοι ανακοπής

v) Διαφορές για την ακύρωση κανονιστικών φορολογικών πράξεων

vi) Φορολογικές διαφορές και ποινικές διαφορές

vii) Φορολογικές διαφορές και διαφορές αστικής ευθύνης του Δημοσίου

viii) Διαφορές από αιτήσεις άρσης της αλληλέγγυας ευθύνης διοικούντων νομικά πρόσωπα

β. Κοινωνικοασφαλιστικές εισφορές

γ. Χρηματικές διαφορές

δ. Λοιπές διαφορές

1. Ν. 702/1977

2. Ν. 1406/1983

α. Ν. 1406/1983, ά. 1, παρ.

β. Ν. 1406/1983, ά. 1, παρ.

γ. Ν. 1406/1983, ά. 1, παρ.

δ. Ν. 1406/1983, ά. 1, παρ.

ε. Ν. 1406/1983, ά.

3. Ν. 3068/2002

4. Ν. 3852/2010 «Καλλικράτης»

5. Ο Ν. 4055/2012

6. Ν. 3900/2010

Υποκεφάλαιο Β΄

Τα γενικά ζητήματα της διαδικασίας εκδίκασης των διοικητικών διαφορών ουσίας από τα ΤΔΔ

Τμήμα

Δικαιοδοσία και αρμοδιότητα των ΤΔΔ

Α. Δικαιοδοσία

Β. Αρμοδιότητα

α. Αρμοδιότητα καθ’ ύλην (ά. 6 ΚΔΔ)

1. Η εκδίκαση σε πρώτο βαθμό

2. Η εκδίκαση σε δεύτερο βαθμό

β. Αρμοδιότητα κατά τόπο (ά. 7-13 ΚΔΔ)

γ. Έλλειψη δικαιοδοσίας ή αρμοδιότητας

δ. Διαδικαστικές πράξεις εκτός έδρας

Τμήμα

Αποκλεισμός, αποχή, εξαίρεση δικαστήν

Α. Ο αποκλεισμός δικαστών

Β. Η αποχή δικαστών

Γ. Η εξαίρεση δικαστών

Δ. Κοινές ρυθμίσεις για την αποχή ΄ή την εξαίρεση

Ε. Οι δικαστικοί υπάλληλοι

Τμήμα

Οι διάδικοι

Α. Η ικανότητα διαδίκου

Β. Η Δικανική ικανότητα

α. Τα φυσικά πρόσωπα

β. Τα νομικά πρόσωπα, οι ενώσεις προσώπων, οι ομάδες περιουσίας

γ. Η νομιμοποίηση των νόμιμων αντιπροσώπων και εκπροσώπων

Γ. Η δικολογική ικανότητα

α. Η διενέργεια διαδικαστικών πράξεων

β. Η νομιμοποίηση δικαστικών πληρεξουσίων

γ. Δικαστικοί πληρεξούσιοι του Δημοσίου και των άλλων ΝΠΔΔ

δ. Οι δικαστικοί πληρεξούσιοι των λοιπών διαδίκων

ε. Έκταση και διάρκεια του πληρεξουσίου

Τμήμα

Θεμελιώδεις δικονομικές αρχές

Α. Η μέριμνα για την πρόοδο της δίκης

Β. Η απουσία του διαδίκου

Γ. Ο έλεγχος των διαδικαστικών προϋποθέσεων

Δ. Η έγγραφη και η προφορική διαδικασία

Ε. Η δημοσιότητα των συνεδριάσεων

ΣΤ. Η μυστικότητα των διασκέψεων

Ζ. Η αιτιολογία, η δημοσίευση των αποφάσεων

Η. Η ισότητα των διαδίκων

Θ. Το δικαίωμα παράστασης και ακρόασης

Ι. Η καλόπιστη διεξαγωγή της δίκης

ΙΑ. Η ευπρεπής διατύπωση των δικογράφων και των υπομνημάτων

Τμήμα

Εκθέσεις, δικόγραφα, επιδόσεις, αντίκλητοι, προθεσμίες, δικονομικές ακυρότητες

Α. Οι εκθέσεις

Β. Τα δικόγραφα: περιεχόμενο, ελλείψεις

Γ. Οι επιδόσεις

α. Οι γενικές διατάξεις

β. Τα όργανα, η παραγγελία

γ. Οι επιδόσεις προς το Δημόσιο και τα άλλα ΝΠΔΔ

δ. Οι επιδόσεις προς ιδιώτες

ε. Η επίδοση με θυροκόλληση

Δ. Αντίκλητος

Ε. Οι προθεσμίες

Στ. Οι δικονομικές ακυρότητες

Υποκεφάλαιο Γ΄

Τα ένδικα βοηθήματα και τα ένδικα μέσα στις διοικητικές διαφορές ουσίας ενώπιον των ΤΔΔ

Τμήμα

Τα ένδικα βοηθήματα ενώπιον των ΤΔΔ στις διαφορές ουσίας

Α. Η Προσφυγή

α. Αίτημα

β. Προσβαλλόμενες πράξεις και παραλείψεις

γ. Νομιμοποίηση

δ. Προθεσμία

ε. Διακοπή της προθεσμίας άσκησης της προσφυγής

στ. Άσκηση, περιεχόμενο του δικογράφου

ζ. Το ανασταλτικό αποτέλεσμα της άσκησης της προσφυγής

η. Απαράδεκτο άσκησης δεύτερης προσφυγής

θ. Η εξουσία του δικαστηρίου στην εκδίκαση της προσφυγής

Β. Η Αγωγή

α. Αίτημα

β. Νομιμοποίηση

γ. Προθεσμία

δ. Άσκηση αγωγής, επίδοση, περιεχόμενο του δικογράφου

ε. Η άσκηση της αγωγής – επικουρικές βάσεις

στ. Εκκρεμοδικία, παρεμπίπτουσα αγωγή

ζ. Η σχέση της αγωγής προς άλλα ένδικα βοηθήματα

η. Η εξουσία του δικαστηρίου σε περίπτωση αγωγής – κήρυξη απόφασης προσωρινά εκτελεστής

Τμήμα

Τα ένδικα μέσα ενώπιον των ΤΔΔ στις διαφορές ουσίας

Α. Γενικά (ά. 81-88 ΚΔΔ)

α. Ποια είναι, αρμοδιότητα εκδίκασης, προσβαλλόμενες αποφάσεις

β. Νομιμοποίηση διαδίκων, επανάσκηση

γ. Προθεσμίες

δ. Δικόγραφα

ε. Αναστολή εκτέλεσης

Β. Ανακοπή ερημοδικίας (ά. 89-91 ΚΔΔ)

Γ. Εφεση (ά. 92-100 ΚΔΔ)

α. Προσβαλλόμενες αποφάσεις

β. Δικαίωμα άσκησης έφεσης

γ. Προθεσμία άσκησης έφεσης

δ. Λόγοι έφεσης

ε. Μεταβολή του αντικειμένου, νέοι ισχυρισμοί, αποδείξεις

στ. Μεταβιβαστικό αποτέλεσμα

ζ. Η εξουσία του δικαστηρίου, η απόφαση

η. Μη χειροτέρευση της θέσης του εκκαλούντος

θ. Αναστολή εκτέλεσης

ι. Αντέφεση

Δ. Αίτηση αναθεώρησης (ά. 101-105 ΚΔΔ)

α. Προσβαλλόμενες αποφάσεις

β. Δικαίωμα άσκησης αίτησης αναθεώρησης

γ. Οι λόγοι της αίτησης αναθεώρησης

δ. Η προθεσμία για την άσκηση αίτησης αναθεώρησης

ε. Αποτελέσματα της απόφασης και ένδικα μέσα

Ε. Η αίτηση επανάληψης της διαδικασίας (ά. 105Α ΚΔΔ)

ΣΤ. Η τριτανακοπή (ά. 106-108 ΚΔΔ)

Ζ. Η αίτηση διόρθωσης ΄ή ερμηνείας

α. Δικαίωμα άσκησης

β. Η διαδικασία υποβολής της αίτησης διόρθωσης ή ερμηνείας

γ. Η συζήτηση της αίτησης διόρθωσης ή ερμηνείας και η σχετική απόφαση

Τμήμα

Παρέμβαση, ομοδικία, συνάφεια, αντικειμενική σώρευση, συνεκδίκαση

Α. Παρέμβαση

Β. Ομοδικία

α. Ομοδικία δυνητική

β. Ομοδικία αναγκαστική

γ. Κοινές διατάξεις

Γ. Συνάφεια

Δ. Αντικειμενική σώρευση – Συνεκδίκαση

Υποκεφάλαιο Δ΄

Η διαδικασία εκδίκασης των διοικητικών διαφορών ουσίας από τα ΤΔΔ

Α. Προδικασία

α. Άσκηση ενδίκων βοηθημάτων και μέσων

β. Ένδικα βοηθήματα και μέσα πρόδηλα απαράδεκτα ή αβάσιμα ή πρόδηλα βάσιμα ή που εισάχθηκαν αναρμόδια

γ. Ενδοδικαστική συμβιβαστική επίλυση

δ. Ορισμός δικασίμου – εγγραφή στο πινάκιο

ε. Αίτηση επιτάχυνσης – προτίμησης

στ. Επίδοση δικογράφου και κλήσης

ζ. Υποχρεώσεις της Διοίκησης

η. Πρόσβαση στα στοιχεία της δικογραφίας

θ. Πρόσθετοι λόγοι

Β. Κύρια διαδικασία

α. Η συζήτηση στο ακροατήριο

β. Διακοπή και επανάληψη της δίκης

γ. Κατάργηση της δίκης

Γ. Απόδειξη

α. Γενικά

β. Αυτοψία

γ. Πραγματογνωμοσύνη

δ. Έγγραφα

ε. Ομολογία

στ. Εξηγήσεις των διαδίκων

ζ. Μάρτυρες

η. Δικαστικά τεκμήρια

Δ. Η δικαστική απόφαση και τα πρακτικά (ά. 187-199 ΚΔΔ)

1. Είδη αποφάσεων

2. Λήψη, έκδοση και δημοσίευση της απόφασης

3. Περιεχόμενο, υπογραφή, επίδοση της απόφασης

4. Ανυπόστατη δικαστική απόφαση

5. Οι συνέπειες των αποφάσεων των ΤΔΔ

α. Οι συνέπειες των αποφάσεων των ΤΔΔ για προσφυγές και για αγωγές

β. Δεδικασμένο

γ. Υποχρέωση συμμόρφωσης

δ. Αναγκαστική εκτέλεση

Υποκεφάλαιο Ε΄

Η προσωρινή δικαστική προστασία κατά την εκδίκαση διοικητικών διαφορών ουσίας από τα ΤΔΔ

Α. Αναστολή εκτέλεσης διοικητικών πράξεων (ά. 200-205 ΚΔΔ)

α. Προϋποθέσεις, αρμοδιότητα

β. Προϋποθέσεις αναστολής

γ. Προδικασία

δ. Κύρια διαδικασία

ε. Προσωρινή διαταγή αναστολής

στ. Απόφαση

Β. Αναστολή εκτέλεσης δικαστικών αποφάσεων

α. Προϋποθέσεις

β. Λόγοι αναστολής

γ. Προδικασία, διαδικασία, απόφαση

δ. Προσωρινή ρύθμιση κατάστασης

ε. Προσωρινή επιδίκαση απαίτησης

Υποκεφάλαιο ΣΤ΄

Οι ειδικές διαδικασίες εκδίκασης διοικητικών διαφορών ουσίας από τα ΤΔΔ

Τμήμα

Διαφορές κατά την είσπραξη των δημοσίων εσόδων

Α. Το ένδικο βοήθημα της ανακοπής ΚΕΔΕ, προσβαλλόμενες πράξεις, νομιμοποίηση, προθεσμία

Β. Άσκηση, εκδίκαση, παρέμβαση

Γ. Η εξουσία του δικαστηρίου ΓΙΑ ανακοπή ΚΕΔΕ

Δ. Η απόφαση, τα ένδικα μέσα κατ’ αυτής

Ε. Ομοδικία, συνάφεια, αντικειμενική σώρευση, συνεκδίκαση

ΣΤ. Προσωρινή δικαστική προστασία, αιτήσεις λήψης μέτρων

Τμήμα

Διαδικασία εκλογικών διαφορών

Α. Διαφορές κατά την εκλογική διαδικασία στους ΟΤΑ

α. Η ένσταση, αρμόδιο δικαστήριο, νομιμοποίηση, άσκηση

β. Οι λόγοι της ένστασης

γ. Η διαδικασία της εκδίκασης της ένστασης

δ. Παρέμβαση

ε. Αντένσταση

στ. Η αποδεικτική διαδικασία

ζ. Παρεμπίπτων έλεγχος

η. Η εξουσία του δικαστηρίου, η απόφαση, η γνωστοποίησή της

θ. Ένδικα μέσα

ι. Ομοδικία, συνάφεια, αντικειμενική σώρευση, συνεκδίκαση

ια. Κατάργηση της δίκης

Β. Διαφορές που αναφύονται κατά την εκλογική διαδικασία στα ΝΠΔΔ (α. 267-272 ΚΔΔ)

Τμήμα

Η διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής

Α. Η αίτηση έκδοσης διαταγής πληρωμής: προϋποθέσεις, αρμοδιότητα

Β. Κατάθεση της αίτησης, αποδεικτικά έγγραφα, κοινοποίηση

Γ. Έκδοση διαταγής πληρωμής

Δ. Το περιεχόμενο της διαταγής πληρωμής

Ε. Επίδοση της διαταγής πληρωμής, διακοπή της παραγραφής

ΣΤ. Εκτελεστότητα της διαταγής πληρωμής

Ζ. Ανακοπή κατά της διαταγής πληρωμής

Η. Αναστολή της εκτέλεσης

Υποκεφάλαιο Ζ΄

Οι δαπάνες της δίκης για διοικητικές διαφορές ουσίας από τα ΤΔΔ

Τμήμα

Δικαστικά έξοδα

Α. Τέλος δικαστικού ενσήμου

Β. Καταλογισμός των δικαστικών εξόδων

Γ. Απαλλαγή από την προκαταβολή

Τμήμα

Παράβολα

Κεφάλαιο Έκτο

Η ουσιαστική διοικητική δίκη στο ΣτΕ: Η υπαλληλική προσφυγή

[Θεόδωρος Φορτσάκης]

Α. Η έννοια της υπαλληλικής προσφυγής

Β. Η αρμοδιότητα

α. Κατ’ ουσία αρμοδιότητα

β. Κατά τόπο αρμοδιότητα

Γ. Η προθεσμία άσκησης

Δ. Η διαδικασία εκδίκασης και η έκταση του δικαστικού ελέγχου

Ε. Ανασταλτικό αποτέλεσμα

ΣΤ. Η περάτωση της δίκης

Ζ. Τα ένδικα μέσα

Η. Προσφυγές ουσίας στο ΣτΕ συγγενείς της υπαλληλικής

Θ. Προσφυγές ουσίας στο ΣτΕ άλλες από την υπαλληλική

Κεφάλαιο Έβδομο

Τα ένδικα μέσα του Διοικητικού Δικονομικού Δικαίου

[Νικόλαος Μαρκόπουλος]

Ι. Τα ένδικα μέσα στα Διοικητικά Δικαστήρια

Α. Ορισμοί – Διακρίσεις – Γενικές ρυθμίσεις

1. Έννοια ενδίκων μέσων

2. Διακρίσεις ενδίκων μέσων

3. Συνταγματική κατοχύρωση ενδίκων μέσων

4. Οι γενικές διατάξεις του ΚΔΔ

5. Μεταβιβαστικά και μη ένδικα μέσα

6. Η διάκριση των δικαστικών αποφάσεων σε οριστικές και μη οριστικές.

7. Το διαχρονικό δίκαιο περί παραδεκτού των ενδίκων μέσων

8. Νομιμοποίηση διαδίκων για την άσκηση ενδίκων μέσων

9. Η αρχή της μη επανάσκησης ενδίκου μέσου

10. Οι προθεσμίες άσκησης ενδίκων μέσων

α) Η παρέκταση προθεσμίας

β) Αποβίωση ενεργητικά νομιμοποιούμενου διαδίκου προς άσκηση ενδίκου μέσου

11. Στοιχεία δικογράφων

12. Ανασταλτικό αποτέλεσμα ενδίκων μέσων

13. Τρόπος άσκησης ενδίκου μέσου και αναλογική εφαρμογή διατάξεων

Β. Η ανακοπή ερημοδικίας

1. Κατοχύρωση και αποστολή

2. Προϋποθέσεις του παραδεκτού ασκήσεως ανακοπής ερημοδικίας

3. Έννομο συμφέρον

4. Αποφάσεις υποκείμενες σε ανακοπή

5. Προθεσμία

6. Ενεργητική νομιμοποίηση για την άσκηση ανακοπής ερημοδικίας

7. Λόγοι ανακοπής

α) Γενικά

β) Οι λόγοι ανακοπής σχετικά με την κλήτευση του διαδίκου

γ) Ο λόγος ανακοπής σχετικά με την ανώτερη βία

8. Σχέση με τα ένδικα μέσα της εφέσεως και της αναιρέσεως

9. Η απόφαση επί της ανακοπής ερημοδικίας

10. Άσκηση νέας ανακοπής ερημοδικίας

Γ. Τριτανακοπή

1. Εισαγωγή

2. Έννοια

3. Η διαφορά με την τριτανακοπή στην ακυρωτική δίκη ενώπιον του ΣτΕ

4. Προϋποθέσεις για την άσκηση τριτανακοπής

α) Η έννοια του «τρίτου»

β) Μη άσκηση παρεμβάσεως

γ) Έννομο συμφέρον και βλάβη

δ) Προβολή ουσιαστικών λόγων κατά της τριτανακοπτόμενης αποφάσεως

5. Παθητικώς νομιμοποιούμενοι διάδικοι

6. Αποφάσεις κατά των οποίων μπορεί να ασκηθεί η τριτανακοπή

7. Προθεσμία

8. Απόφαση επί της τριτανακοπής

Δ. Αίτηση αναθεωρήσεως

1. Εισαγωγή

2. Έννοια

3. Όροι παραδεκτού

α) Δικαστικές αποφάσεις υποκείμενες σε αίτηση αναθεωρήσεως

β) Δικαίωμα ασκήσεως αιτήσεως αναθεωρήσεως

γ) Επανάσκηση αίτησης αναθεωρήσεως

δ) Προθεσμία

4. Λόγοι αναθεωρήσεως

α) Αξιόποινες πράξεις σε σχέση με προσκομιδή αποδεικτικών μέσων

β) Νέα κρίσιμα έγγραφα

γ) Ανατροπή δικαστικής αποφάσεως-ερείσματος

5. Η νομολογιακή διάπλαση λόγου αναθεωρήσεως στην περίπτωση επιγενόμενης παραβίασης της αρχής ne bis in idem

6. Η απόφαση επί της αιτήσεως αναθεωρήσεως

Ε. Αίτηση διορθώσεως - ερμηνείας

1. Φύση και αποστολή

2. Η ρύθμιση της αιτήσεως διορθώσεως ή ερμηνείας στον ΚΔΔ

α) Οι λόγοι διορθώσεως

β) Ορισμένο του αιτήματος

γ) Όροι άσκησης και διαδικασία

δ) Η αυτεπάγγελτη διόρθωση

ε) Αποφάσεις υποκείμενες σε αίτηση διορθώσεως ή ερμηνείας

στ) Η απόφαση επί της αιτήσεως διορθώσεως ή ερμηνείας

ΣΤ. Η έφεση

1. Σκοπός

2. Καθ’ ύλη και κατά τόπο αρμοδιότητα Διοικητικών Εφετείων

3. Ο κανόνας της εξάντλησης του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας

4. Οι ρυθμίσεις περί εκκλητού

α) Διαφορές χωρίς χρηματικό αντικείμενο

β) Διαφορές με χρηματικό αντικείμενο

γ) Φορολογικές διαφορές

5. Αποφάσεις εξαιρούμενες από τον κανόνα του εκκλητού

6. Συνταγματικότητα νομοθετικού περιορισμού του εκκλητού των πρωτοβάθμιων δικαστικών αποφάσεων

7. Δικαίωμα ασκήσεως εφέσεως

8. Η σχέση εφέσεως με την ανακοπή ερημοδικίας

9. Υποχρέωση καταβολής ειδικού παράβολου στις φορολογικές και τελωνειακές εν γένει διαφορές ως όρος του παραδεκτού της εφέσεως

10. Προθεσμία

11. Λόγοι εφέσεως

12. Μεταβολή του αντικειμένου της διαφοράς στην κατ’ έφεση δίκη

13. Επιτρεπτό προβολής νέων πραγματικών ισχυρισμών και επίκλησης-προσαγωγής νέων αποδεικτικών στοιχείων

14. Το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της εφέσεως

15. Το ανασταλτικό αποτέλεσμα της εφέσεως

16. Το επικοινωτικό αποτέλεσμα της εφέσεως – Η αντέφεση

α) Έννοια

β) Τρόπος ασκήσεως

γ) Παρεπόμενος χαρακτήρας αντεφέσεως

δ) Άσκηση αντεφέσεως μετά από κατ’ αναίρεση παραπομπή στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο

17. Η απόφαση επί της εφέσεως

α) Απαγόρευση της χειροτέρευσης της θέσης του εκκαλούντος (non reformatio in pejus)

β) Μη εφαρμογή της απαγόρευσης

γ) Η απόφαση επί της εφέσεως

II. Τα ένδικα μέσα ενώπιον του ΣΤΕ

Α. Εισαγωγικά

1. Τα προβλεπόμενα ένδικα μέσα στη δίκη ενώπιον του ΣτΕ

2. Η αρχή της μη επανασκήσεως ενδίκου μέσου

3. Τρόπος ασκήσεως – επιδόσεις

4. Έκταση και προσαρμογή δικογράφων

5. Το διαχρονικό δίκαιο των ενδίκων μέσων

Β. Αναίρεση

1. Έννοια και αποστολή

2. Συνταγματική κατοχύρωση και δυνατότητα θέσπισης νομοθετικών περιορισμών

3. Γενικές προϋποθέσεις παραδεκτού

α) Αποφάσεις υποκείμενες σε αναίρεση

β) Ενεργητική νομιμοποίηση προς άσκηση αιτήσεως αναιρέσεως

γ) Παθητικώς νομιμοποιούμενοι

δ) Απαγόρευση παρεμβάσεως

ε) Προθεσμία

στ) Παρέκταση προθεσμίας

4. Οι ειδικές προϋποθέσεις παραδεκτού

α) Οι διατάξεις των παρ. 3 και 4 του π.δ. 18/1989

β) Συνταγματικότητα και συμβατότητα με την ΕΣΔΑ των διατάξεων του άρθρου 53 παρ. 3 και 4 του π.δ. 18/1989

γ) Η κριτική για την αναγωγή της νομολογίας του ΣτΕ σε πηγή δικαίου.

5. Περιεχόμενο ισχυρισμών της παρ. 3 του άρθρου 53 π.δ. 18/1989

α) Ανάδειξη κρίσιμου νομικού ζητήματος

β) Ισχυρισμοί που δεν αναδεικνύουν νομικό ζήτημα

γ) Έννοια «νομολογίας»

δ) Έννοια νομολογίας «ανωτάτου δικαστηρίου»

6. Δικονομικός τρόπος προβολής ισχυρισμών

7. Αναιρετικός έλεγχος αορίστων εννοιών και εκτίμησης διδαγμάτων κοινής πείρας

8. Νομολογιακή ερμηνεία της παρ. 4 του άρθρου 53 π.δ. 18/1989

9. Αυτεπαγγέλτως ερευνώμενα ζητήματα

10. Ειδικές κατηγορίες αιτήσεων αναιρέσεως

α) Νέα άσκηση αιτήσεως αναιρέσεως κατά αποφάσεως δικαστηρίου της ουσίας εκδοθείσα μετά από αναιρετική παραπεμπτική απόφαση

β) Αίτηση αναιρέσεως παρακολουθηματικού χαρακτήρα

γ) Αίτηση αναιρέσεως κατά απόφασης διοικητικού δικαστηρίου, το οποίο έκρινε αντίθετα με απόφαση του ΣτΕ επί πιλοτικής δίκης ή δίκης κατόπιν προδικαστικού ερωτήματος

11. Η «άδεια» για την άσκηση αναιρέσεως από το Δημόσιο, την ΑΑΔΕ και τους ΟΚΑ

12. Προϋποθέσεις αιτήσεως αναιρέσεως σε υποθέσεις αντιφατικών δικαστικών αποφάσεων μεταξύ κληρονόμων

13. Οι κατηγορίες των λόγων αναιρέσεως

α) Υπέρβαση καθηκόντων ή καθ’ ύλην αναρμοδιότητα του διοικητικού δικαστηρίου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση

β) Μη νόμιμη συγκρότηση ή κακή σύνθεση του δικάσαντος δικαστηρίου

γ) Παράβαση ουσιώδους τύπου της διαδικασίας

δ) Η ειδική περίπτωση του λόγου αναιρέσεως περί ελλείψεως νομίμου βάσεως δικαστικής αποφάσεως

ε) Εσφαλμένη ερμηνεία ή πλημμελής εφαρμογή του νόμου που διέπει την επίδικη σχέση

στ) Ύπαρξη δύο ή περισσοτέρων τελεσιδίκων αποφάσεων που είναι αντιφατικές μεταξύ τους στην ίδια υπόθεση και για τους ίδιους διαδίκους

14. Μη ανασταλτικό αποτέλεσμα

15. Συνέπειες αποφάσεως

16. Απαγόρευση περαιτέρω ασκήσεως ενδίκων μέσων – Περιπτώσεις κάμψης του αμετακλήτου αποτελέσματος

Γ. Η αναίρεση υπέρ του νόμου

Δ. Έφεση

Εισαγωγή

1. Η συνταγματική κατοχύρωση των δύο βαθμών δικαιοδοσίας στις ακυρωτικές διαφορές

α) Η συνταγματική ρύθμιση

β) Τα όρια της νομοθετικής ευχέρειας μεταφοράς κατηγοριών ακυρωτικών διαφορών στα διοικητικά δικαστήρια

2. Η νομοθετική διάρθρωση των δύο βαθμών ακυρωτικής δικαιοδοσίας

α) Η πρωτοβάθμια ακυρωτική δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων

β) Οι ανέκκλητες ακυρωτικές διαφορές

3. Η οριοθέτηση της νομοθετικής ευχέρειας καθορισμού ανέκκλητων ακυρωτικών διαφορών

4. Κάμψη του ανεκκλήτου

5. Περιοριστική απαρίθμηση ενδίκων μέσων στις ακυρωτικές διαφορές

6. Παραδεκτό εφέσεως

α) Οι κατηγορίες των ανέκκλητων και των εκκλητών αποφάσεων

β) Ενεργητική νομιμοποίηση για την άσκηση εφέσεως ή παρεμβάσεως στην κατ΄ έφεση δίκη

γ) Προθεσμία

7. Προβολή ισχυρισμών περί παραδεκτού των λόγων εφέσεως

8. Ζητήματα που εξετάζονται αυτεπαγγέλτως στην κατ’ έφεση δίκη

9. Αποκλεισμός δεύτερης εφέσεως

10. Τα αποτελέσματα της ασκήσεως εφέσεως

α) Ανασταλτικό αποτέλεσμα

β) Αποκλεισμός αντεφέσεως

11. Η απόφαση στην κατ΄έφεση δίκη

Ε. Η έφεση υπέρ του νόμου

ΣΤ. Η έφεση και αναίρεση του άρθρου 2 του ν. 3900/2010

Ζ. Τριτανακοπή

1. Αποστολή και έννοια

2. Οι βασικές διαφορές με την τριτανακοπή του ΚΔΔ

3. Κατηγορίες διαφορών που υπόκεινται σε τριτανακοπή

4. Παραδεκτό

α) Αποφάσεις που υπόκεινται σε τριτανακοπή

β) Έννομο συμφέρον για την άσκηση τριτανακοπής

γ) Προθεσμία

5. Η απόφαση επί της τριτανακοπής

Η. Αίτηση διορθώσεως - ερμηνείας

1. Φύση και αποστολή

2. Η αίτηση διορθώσεως

3. Η αίτηση ερμηνείας

4. Διαδικασία

Κεφάλαιο Όγδοο

Ειδικοί δικονομικοί θεσμοί

[Νικόλαος Μαρκόπουλος]

Εισαγωγικά

Ι. Δικονομικοί θεσμοί συμμόρφωσης με διατάξεις της ΕΣΔΑ

Α. Η αίτηση επαναλήψεως της διαδικασίας

1. Η συμμόρφωση προς τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ

2. Οι εθνικές διατάξεις περί επαναλήψεως της διαδικασίας

3. Νομιμοποιούμενοι – προθεσμία – διαδικασία

4. Προϋποθέσεις βασίμου της αιτήσεως επαναλήψεως της διαδικασίας

5. Μη αναλογική εφαρμογή του ενδίκου μέσου της αιτήσεως επαναλήψεως της διαδικασίας

α) Σε σχέση με αποφάσεις εθνικών δικαστηρίων

β) Σε σχέση με αποφάσεις του ΔΕΕ

Β. Αίτημα δίκαιης ικανοποίησης

1. Φύση – αποστολή

2. Δικαιούμενοι

3. Παραδεκτό αιτήσεως δίκαιης ικανοποίησης

α) Αρμόδιο δικαστήριο

β) Προθεσμία

4. Κριτήρια για την διαπίστωση και την επιδίκαση δίκαιης ικανοποίησης

5. Εκτέλεση αποφάσεως

6. Συμβατότητα διατάξεων ν. 4055/2012 με τα άρθρα 6 και 13 της ΕΣΔΑ

α) Οι αρχικές αποφάσεις του ΕΔΔΑ

β) Η απόφαση Βερβελέ του ΕΔΔΑ

γ) Οι συνέπειες της αποφάσεως Βερβελέ

ΙΙ. Δικονομικοί θεσμοί διασφάλισης της συνοχής και της ενότητας της ερμηνείας του εθνικού και του ενωσιακού δικαίου

Α. Η πιλοτική δίκη και το προδικαστικό ερώτημα ενώπιον του ΣΤΕ

1. Εισαγωγή

2. Ο θεσμός της δίκης πιλότου

α) Έννοια

β) Δικαίωμα υποβολής αιτήσεως

γ) Προδικασία

δ) Εφαρμοστέες δικονομικές διατάξεις

ε) Παραίτηση από αίτημα διενέργειας πιλοτικής δίκης

3. Ο θεσμός του προδικαστικού ερωτήματος ενώπιον του ΣτΕ

α) Παραδεκτό υποβολής προδικαστικού ερωτήματος

β) Εφαρμοστέες δικονομικές διατάξεις

γ) Δημοσιοποίηση

4. Αναστολή εκκρεμών δικών

5. Δυνατότητα συμμετοχής τρίτων στην δίκη ενώπιον του ΣτΕ

6. Δεσμευτικότητα αποφάσεων του ΣτΕ επί πιλοτικής δίκης ή προδικαστικού ερωτήματος

7. Διαδικασία ενώπιον του ΣτΕ

8. Ένδικα μέσα κατά αποφάσεων διοικητικών δικαστηρίων που έκριναν αντίθετα προς απόφαση του ΣτΕ επί πιλοτικής δίκης ή προδικαστικού ερωτήματος

Β. Το προδικαστικό ερώτημα ενώπιον του ΔΕΕ

1. Η αρχιτεκτονική της δικαιοδοτικής τάξης της Ένωσης και η αποστολή του προδικαστικού ερωτήματος

2. Το αντικείμενο της προδικαστικής παραπομπής

α) Επί της ερμηνείας διατάξεων ενωσιακού δικαίου

β) Επί του κύρους διατάξεων ενωσιακού δικαίου

γ) Προδικαστικό ερώτημα επί εσωτερικών καταστάσεων

3. Κατανομή αρμοδιοτήτων εντός του ΔΕΕ

4. Έννοια «δικαστηρίου» κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ

α) Τα κύρια κριτήρια

β) Το ζήτημα των ανεξάρτητων διοικητικών αρχών

γ) Το εθνικό δικαιοδοτικό σύστημα

5. Υποχρέωση υποβολής προδικαστικού ερωτήματος επί της ερμηνείας διατάξεων του ενωσιακού δικαίου

α) Ο κανόνας

β) Η τήρηση της υποχρέωσης υποβολής προδικαστικού ερωτήματος στην διαδικασία προσωρινής δικαστικής προστασίας

γ) Έννοια «δικαστηρίου του οποίου οι αποφάσεις δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα»

6. Κάμψη της υποχρέωσης αποστολής προδικαστικού ερωτήματος επί της ερμηνείας διατάξεων του ενωσιακού δικαίου

α) Ο κανόνας

β) Η έννοια της «προφανούς ερμηνείας»

γ) Η υποχρέωση δικαστηρίου τελευταίου βαθμού να αιτιολογήσει την μη αποστολή προδικαστικού ερωτήματος

7. Υποχρέωση αποστολής προδικαστικού ερωτήματος επί του κύρους ενωσιακής πράξεως

α) Ο κανόνας

β) Η περίπτωση απόρριψης ως απαράδεκτου προδικαστικού ερωτήματος περί του κύρους ενωσιακής πράξεως

γ) Η τήρηση του κανόνα στο στάδιο της προσωρινής δικαστικής προστασίας

8. Συνέπειες παράβασης της υποχρέωσης αποστολής προδικαστικού ερωτήματος στο ΔΕΕ

α) Συνέπειες για το κράτος μέλος

β) Συνέπειες για το ίδιο το εθνικό δικαστήριο

9. Ο ρόλος των διαδίκων όσον αφορά την ενεργοποίηση του θεσμού της προδικαστικής παραπομπής

10. Συμβατότητα εθνικών δικονομικών κανόνων με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ

α) Περιορισμός αρμοδιοτήτων εθνικών δικαστηρίων και η αρχή της υπεροχής

β) Εφαρμογή πάγιων δικονομικών κανόνων παραδεκτού ενδίκων μέσων

γ) Η αίτηση αναιρέσεως υπέρ του νόμου

δ) Δέσμευση των εθνικών δικαστηρίων από τις αποφάσεις των ανωτάτων ή συνταγματικών δικαστηρίων

ε) Η συμβατότητα του άρθρου 57 παρ. 2 του π.δ. 18/1989 με το άρθρο 267 εδάφιο δεύτερο ΣΛΕΕ

στ) Δικονομικοί μηχανισμοί προτεραιότητας εθνικών διαδικασιών έναντι της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής

ζ) Πειθαρχικές διαδικασίες

11. Παραδεκτό προδικαστικού ερωτήματος

α) Ο κανόνας

β) Περιπτώσεις απαραδέκτου προδικαστικού ερωτήματος

γ) Απαιτήσεις που οφείλει να εκπληρώνει το εθνικό δικαστήριο της παραπομπής

12. Αλληλεξάρτηση διαδικασιών ενώπιον του δικαστηρίου της παραπομπής και του ΔΕΕ

α) Δυνατότητα συνέχισης της δίκης και μετά την έκδοση αποφάσεως προδικαστικής παραπομπής

β) Δυνατότητα ανάκλησης προδικαστικού ερωτήματος

γ) Άσκηση ενδίκου μέσου κατά αποφάσεως υποβολής προδικαστικού ερωτήματος

13. Η ταχεία, επείγουσα και απλουστευμένη διαδικασία αποφάνσεως επί προδικαστικού ερωτήματος

14. Συνέπειες αποφάσεων του ΔΕΕ επί προδικαστικών ερωτημάτων

α) Το παραγόμενο δεδικασμένο

β) Οι συνέπειες για το νομοθέτη

γ) Οι συνέπειες για το δίκαιο ανακλήσεως

15. Τα διαχρονικά αποτελέσματα της ερμηνείας των κανόνων ενωσιακού δικαίου από το ΔΕΕ και η αρχή της υπεροχής

Κεφάλαιο Ένατο

Το Ελεγκτικό Συνέδριο – Η εκδίκαση των διαφορών ενώπιον του ΕΣ

[Θεόδωρος Φορτσάκης]

Τμήμα

Το ΕΣ ως δικαστήριο, οι δικαιοδοτικές αρμοδιότητές του

Α. Συγκρότηση

Β. Αρμοδιότητες

Τμήμα

Το γενικό δικονομικό πλαίσιο

Τμήμα

Οι δικονομικές ρυθμίσεις γενικού περιεχομένου

Τμήμα

Η προσωρινή δικαστική προστασία

Τμήμα

Τα ένδικα βοηθήματα

Α. Η έφεση

α. Στις δίκες για καταλογιστικές διαφορές

β. Στις δίκες για διαφορές από δημοσιονομικές διορθώσεις

γ. Στις δίκες για τις συνταξιοδοτικές διαφορές

Β. Η αίτηση καταλογισμού

Γ. Η αγωγή

Δ. Η ανακοπή εκτέλεσης

Ε. Η αίτηση δίκαιης ικανοποίησης

ΣΤ. Η παραπομπή στην Ολομέλεια του ΕΣ

Τμήμα

Τα ένδικα μέσα ενώπιον του ΕΣ

Α. Η αίτηση αναίρεσης

Β. Η αίτηση αναθεώρησης

Γ. Η αίτηση διόρθωσης απόφασης

Δ. Η αίτηση ερμηνείας απόφασης

Ε. Η ανακοπή ερημοδικίας

ΣΤ. Η τριτανακοπή

Ζ. Η αίτηση επανάληψης της διαδικασίας

Τμήμα

Οι αρχές που διέπουν τη συζήτηση της υπόθεσης στο ΕΣ

Τμήμα

Οι βασικοί κανόνες της απόδειξης

Κεφάλαιο Δέκατο

Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο

[Θεόδωρος Φορτσάκης]

Τμήμα

Οργάνωση και δικαιοδοσία του ΑΕΔ

Τμήμα

Γενικές διαδικαστικές διατάξεις

Τμήμα

Ειδικές ρυθμίσεις

Α. Ενστάσεις κατά του κύρους των βουλευτικών εκλογών

Β. Αιτήσεις κατά του κύρους των αποτελεσμάτων δημοψηφίσματος

Γ. Κρίση για την έκπτωση βουλευτών

Δ. Άρση συγκρούσεων

α. Σύγκρουση μεταξύ δικαστηρίου και διοικητικών αρχών

i. Καταφατική σύγκρουση μεταξύ δικαστηρίου και διοικητικής αρχής

ii. Αποφατική σύγκρουση μεταξύ δικαστηρίου και διοικητικής αρχής

β. Σύγκρουση μεταξύ δικαστηρίων

i. Καταφατική σύγκρουση μεταξύ δικαστηρίων

ii. Αποφατική σύγκρουση μεταξύ δικαστηρίων

Ε. Κοινές διαδικαστικές ρυθμίσεις (Ν. 345/1096, ά. 47)

ΣΤ. Άρση της αμφισβήτησης της συνταγματικότητας ΄ή της έννοιας νόμου

Ζ. Άρση της αμφισβήτηση του χαρακτηρισμού κανόνων διεθνούς δικαίου ως γενικά παραδεδεγμένων

Κεφάλαιο Ενδέκατο

Το Ειδικό Δικαστήριο του ά. 88 Σ

[Θεόδωρος Φορτσάκης]

Α. Συγκρότηση και οργάνωση του Ειδικού Δικαστηρίου του ά. 88 Σ

Β. Η δικαιοδοσία του Ειδικού Δικαστηρίου του ά. 88 Σ