Ενέργεια & Δίκαιο (Ενέργεια&Δίκαιο)

1 Σημείωμα της σύνταξης

11 Επίκαιρα

Άρθρα

21 Τα καθεστώτα στήριξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και η χρηματοδότησή τους, Κωνσταντίνος Βυθούλκας

44 Η διάσταση της κλιματικής αλλαγής στην Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) και στη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ), Παναγιώτης Γαλάνης

63 Το Δικαίωμα στην Ενέργεια: Νομικές, Κοινωνικές και Περιβαλλοντικές Προεκτάσεις, Αθηνά Μωραΐτη

Νομολογία

• Εθνική

82 Συμβούλιο της Επικρατείας (Δ΄ Τμήμα) 9/2025: Αίτηση αναίρεσης κατά απόφασης του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών, με την οποία επιβλήθηκε στην αναιρεσείουσα ΔΕΗ σύσταση κατόπιν καταγγελίας από ανταγωνίστριά της, στο πλαίσιο της δραστηριότητας αμφοτέρων ως προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας και σε σχέση με τη συμπεριφορά της αναιρεσείουσας έναντι καταναλωτών, με κατηγορίες την καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης της και την παραβίαση εκ μέρους της του δικαίου του ανταγωνισμού. - Κατά τον κρίσιμο χρόνο, η ΡΑΕ ενεργώντας ως Αρχή επίλυσης διαφορών επιλαμβανόταν καταγγελιών μόνο στις περιπτώσεις καταγγελιών «κατά του Κυρίου και του Διαχειριστή του Συστήματος, του Κυρίου και του Διαχειριστή του Δικτύου ή του Διαχειριστή Μη Διασυνδεδεμένων Νησιών, για παράβαση των υποχρεώσεών τους που καθορίζονται από τις διατάξεις του νόμου αυτού, των κανονιστικών πράξεων που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότησή του ή της άδειας που τους έχει χορηγηθεί» – όχι και σε περιπτώσεις καταγγελιών κατά επιχειρήσεων που ασκούσαν δραστηριότητες ηλεκτρικής ενέργειας (παραγωγή, μεταφορά, διανομή ή προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας). Τέτοια δυνατότητα υποβολής καταγγελιών και κατά επιχειρήσεων που ασκούν ενεργειακές δραστηριότητες προβλέφθηκε το πρώτον με το άρθρο 34 § 1 του ν. 4001/2011, ο οποίος όμως δημοσιεύθηκε μετά την έκδοση της ένδικης σύστασης. Συνεπώς, η ΡΑΕ, ενόψει της απουσίας ειδικών διατάξεων στο ν. 2773/1999, με τις οποίες να της απονέμεται αρμοδιότητα επίλυσης διαφορών μεταξύ επιχειρήσεων που ασκούν δραστηριότητες ηλεκτρικής ενέργειας (παραγωγή, μεταφορά, διανομή ή προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας), αλλά και αποφασιστική αρμοδιότητα σχετικά με την εξέταση ζητημάτων που άπτονταν του δικαίου του ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, δεν μπορούσε κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο να επιληφθεί της επίμαχης καταγγελίας κατά της ΔΕΗ για την εκ μέρους της παραβίαση του δικαίου του ανταγωνισμού με τη μορφή της καταχρηστικής εκμετάλλευσης της δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά, καθόσον αυτή αφορούσε αποκλειστικώς την επιχειρηματική δραστηριότητά της ως προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας και όχι τη λειτουργικά διαχωρισθείσα ρυθμιστική αρμοδιότητα του Διαχειριστή του Δικτύου, η οποία της είχε ανατεθεί προσωρινώς. - Ο ισχυρισμός της ρυθμιστικής αρχής με το υπόμνημα ότι επιλήφθηκε αρμοδίως της επίμαχης καταγγελίας βρίσκοντας νομικό έρεισμα απευθείας σε διατάξεις της οδηγίας 2009/72 είναι απορριπτέος, διότι αφ΄ενός ανεπιτρέπτως επιχειρείται ενώπιον του αναιρετικού δικαστηρίου η μεταβολή της νομικής βάσης της ένδικης διοικητικής πράξης κι αφ΄ ετέρου από οδηγία που δεν έχει μεταφερθεί στην εσωτερική έννομη τάξη κράτους μέλους δεν μπορούν να προκύψουν υποχρεώσεις για τους ιδιώτες ούτε έναντι άλλων ιδιωτών ούτε, κατά μείζονα λόγο, έναντι του ιδίου του κράτους. Συνεπώς, σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε η ρυθμιστική αρχή του κράτους στον τομέα της ενέργειας και, συνεπώς, εξομοιούμενη με το κράτος, από την άποψη που ενδιαφέρει εν προκειμένω, να επικαλεσθεί διατάξεις της μη εισέτι ενσωματωθείσας κατά τον κρίσιμο χρόνο στην εθνική έννομη τάξη οδηγίας 2009/72, προκειμένου να στηρίξει σε αυτές την άσκηση της κυρωτικής της αρμοδιότητας σε βάρος της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρείας. - Δέχεται, αναιρεί, δικάζει την προσφυγή, τη δέχεται και ακυρώνει.

90 Επιτροπή Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρα­τείας (Ε΄ Τμήμα) 55/2024: Αίτηση αναστολής εκτέλεσης της ΑΕΠΟ μικρού υδροηλεκτρικού σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (ΜΥΗΕ), εγγράφου του οικείου Δασάρχη για την έγκριση επέμβασης επί δημοσίων εκτάσεων δασικού χαρακτήρα κατά την έννοια των διατάξεων των §§ 1 και 2 του άρθρου 3 του νόμου 998/1979, ως ισχύει για την υλοποίηση και εγκατάσταση του ιδίου ΜΥΗΕ και της άδειας εγκατάστασης του αυτού ΜΥΗΕ. - Στην περίπτωση που η προσβαλλόμενη πράξη εντάσσεται στη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης ορισμένης δραστηριότητας, η οποία υπόκειται, κατά τον νόμο, στη διαδικασία αυτή ακριβώς, διότι εγκυμονεί κινδύνους για το περιβάλλον, ως ανεπανόρθωτη βλάβη που θα δικαιολογούσε την αναστολή εκτέλεσής της, δεν είναι δυνατόν να νοούνται οι συνήθεις περιβαλλοντικές συνέπειες που εξ ορισμού συνεπάγεται η άσκηση της οικείας δραστηριότητας, για τον περιορισμό και την αντιμετώπιση των οποίων, άλλωστε, θεσπίζεται η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης και η επιβολή των κατάλληλων περιβαλλοντικών όρων, αλλά ιδιαιτέρως δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον, οι οποίες πιθανολογείται ότι δεν έχουν ληφθεί υπόψη κατά τη διοικητική διαδικασία και τείνουν, λόγω της σοβαρότητάς τους, να επιφέρουν σ’ αυτό αλλοιώσεις δυσχερώς αναστρέψιμες ή μη αναστρέψιμες. Το ίδιο ισχύει προκειμένου περί πράξεων, οι οποίες έπονται της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, αλλά η βλάβη, της οποίας γίνεται επίκληση ως λόγου δικαιολογούντος την αναστολή, ανάγεται στην προστασία του περιβάλλοντος. - Οι ΑΠΕ συνιστούν πηγές ενέργειας φιλικές προς το περιβάλλον και μερικότερη έκφανση, αλλά και βασική συνιστώσα της αρχής της αειφόρου ανάπτυξης. - Οι λόγοι ακυρώσεως δεν παρίστανται προδήλως βάσιμοι, ώστε να δικαιολογείται εξ αυτού του λόγου η χορήγηση της αιτούμενης αναστολής, λαμβανομένου υπόψη και του μακρού χρόνου (περίπου τρεισήμισι ετών) που μεσολάβησε από την έκδοση της πρώτης προσβαλλόμενης και την ανάρτηση αυτής στο πλαίσιο του προγράμματος «Διαύγεια» και στον ειδικό δικτυακό τόπο του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (www.aepo.ypeka.gr), έως την άσκηση της αίτησης ακύρωσης. - Η θέση υδροληψίας του επίδικου έργου χωροθετείται, σύμφωνα με το, αρμόδιο για την εποπτεία εφαρμογής των θεσμοθετημένων με το από 9.2.2009 π.δ. μέτρων προστασίας του Εθνικού Πάρκου Τζουμέρκων-Περιστερίου και χαράδρας Αράχθου, Τμήμα Προστατευόμενων Περιοχών της Διεύθυνσης Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος και Βιοποικιλότητας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, εντός των ορίων της Ζώνης ΙΙΙ του εν λόγω εθνικού πάρκου και το έργο πρόκειται να κατασκευαστεί εντός αυτής συνεπώς ο περί του αντιθέτου λόγος ακυρώσεως δεν παρίσταται προδήλως βάσιμος, ενώ είναι απορριπτέα τα προβαλλόμενα με την κρινόμενη αίτηση περί επέλευσης ανεπανόρθωτης βλάβης στην Περιοχή Διατήρησης Το­­πίου, Οικοτόπων και Ειδών Περιστερίου (Ζώνη ΙΙβ) εκ της κατασκευής του επίδικου έργου. Οι δασικού χαρακτήρα εκτάσεις που καταλαμβάνονται για την κατασκευή του έργου είναι ασκεπείς, μόνον δε στην έκταση του χώρου υδροληψίας εντοπίζονται μερικά άτομα ελάτης, η διέλευση του αγωγού προσαγωγής νερού γίνεται, κατά το μεγαλύτερο μήκος του, επί υφιστάμενου χωματόδρομου, ενώ η όδευση του εναέριου δικτύου σύνδεσης με το δίκτυο της ΔΕΗ εντοπίζεται επί υφιστάμενης δασικής και κοινοτικής οδού. Για την έκδοση της προσβαλλόμενης ΑΕΠΟ υποβλήθηκε ΜΠΕ και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, με τις οποίες εξετάσθηκαν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του έργου στους οικοτόπους της ευρύτερης περιοχής, στη χλωρίδα και την πανίδα και προτάθηκαν μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών και οι οποίες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν θα πραγματοποιηθούν σημαντικές μεταβολές στη βλάστηση, δεν θα επηρεασθεί η παραποτάμια βλάστηση, ούτε θα υπάρξουν επιπτώσεις στα προστατευόμενα είδη, η δε προσβαλλόμενη ΑΕΠΟ περιλαμβάνει ειδικούς όρους για την υποχρέωση ολοκλήρωσης της διαδικασίας οριοθέτησης του ρέματος πριν την έναρξη των εργασιών κατασκευής του έργου, για τη διασφάλιση της ανεμπόδιστης και συνεχούς απόδοσης της οικολογικής παροχής στην κοίτη του ρέματος, για τη διατήρηση των υδροβιολογικών και οικολογικών χαρακτηριστικών του ρέματος και για την προστασία της ιχθυοπανίδας. Απορρίπτεται η αίτηση.

99 Επιτροπή Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρα­τείας (Στ΄ Τμήμα) 100/2024: Αίτηση αναστολής εκτέλεσης κατά βεβαιώσεων απαλλαγής από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με τη χρήση της ηλιακής ενέργειας. - Περίπτωση πρόδηλης βασιμότητας του κυρίου ενδίκου βοηθήματος συντρέχει ιδίως όταν αυτό βασίζεται σε πάγια νομολογία ή νομολογία της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας και, πάντως, όχι όταν πιθανολογείται απλώς η ευδοκίμησή του. Η αποδοχή αίτησης αναστολής, λόγω πρόδηλης βασιμότητας της ασκηθείσης από τον αιτούντα αίτησης ακύρωσης, προϋποθέτει την έλλειψη αμφιβολιών ως προς το παραδεκτό της τελευταίας. - Ανακύπτουν σοβαρές αμφιβολίες ως προς το εμπρόθεσμο της αίτησης ακύρωσης, η οποία ασκήθηκε τέσσερα περίπου έτη από την έκδοση των δεκαπέντε εκ των προσβαλλόμενων πράξεων και εννέα περίπου μήνες από την έκδοση των λοιπών έξι. Συνεπώς, δεν είναι οπωσδήποτε δυνατή η αποδοχή της αίτησης αναστολής λόγω πρόδηλης βασιμότητας της αίτησης ακύρωσης. - Έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες κατασκευής και εγκατάστασης των επίμαχων Φ/Σ και εκκρεμεί η σύνδεσή τους με το υφιστάμενο ηλεκτρικό δίκτυο, κατά των σχετικών δε πράξεων σύνδεσης οι αιτούντες έχουν ασκήσει αίτηση ακύρωσης και αναστολής. Συνεπώς, στην εξεταζόμενη αίτηση δεν καταλείπεται πεδίο αναστολής εκτέλεσης των προσβαλλομένων πράξεων από την άποψη αυτή. Σε κάθε περίπτωση, λαμβανομένου υπόψη ότι οι ΑΠΕ συνιστούν πηγές ενέργειας φιλικές προς το περιβάλλον και μερικότερη έκφανση, αλλά και βασική συνιστώσα της αρχής της αειφόρου ανάπτυξης, η δε αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, προς τον σκοπό της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, αποτελεί βασικό μέτρο για την προστασία του περιβάλλοντος και εξυπηρετεί γενικότερα το δημόσιο συμφέρον, η βλάβη που επικαλούνται οι αιτούντες, συνιστάμενη στην αλλοίωση του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος καθώς και στην οπτική υποβάθμισή του, είναι κατ’ αρχήν επανορθώσιμη σε περίπτωση ευδοκίμησης της αίτησης ακύρωσης με την απεγκατάσταση των Φ/Σ και την απομάκρυνση του απαραίτητου για τη λειτουργία τους εξοπλισμού. Επίσης, η οικονομική βλάβη, την οποία ισχυρίζονται ότι θα υποστούν όσοι εκ των αιτούντων επικαλούνται την ιδιότητά τους ως κτηνοτρόφων, δεν δικαιολογεί, καθ’ εαυτήν, τη χορήγηση της αιτούμενης αναστολής. - Απορρίπτει την αίτηση (μειοψ.).

102 Διοικητικό Εφετείο Πειραιώς σε Συμβούλιο (ακυρ. – Α1 Τμήμα) Ν35/2024: Αίτηση αναστολής εκτέλεσης κατά οικοδομικής άδειας ΑΣΠΗΕ. - Μεταξύ των πράξεων που έπονται της περιβαλλοντικής αδειοδότησης για την εγκατάσταση και λειτουργία ΑΣΠΗΕ περιλαμβάνεται η έκδοση οικοδομικής άδειας για την κατασκευή των βάσεων από οπλισμένο σκυρόδεμα, επί των οποίων τοποθετούνται οι ανεμογεννήτριες αυτού. - Αναστολή εκτέλεσης διοικητικής πράξης που έχει προσβληθεί με αίτηση ακύρωσης διατάσσεται από το Δικαστήριο ύστερα από σχετική αίτηση του διαδίκου που άσκησε το κύριο ένδικο βοήθημα, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες είτε πιθανολογείται ότι η εκτέλεση της προσβαλλόμενης πράξης θα προκαλέσει στον αιτούντα βλάβη, η οποία θα είναι αδύνατον ή, τουλάχιστον, δυσχερές να επανορθωθεί σε περίπτωση αποδοχής της αίτησης ακύρωσης, είτε κρίνεται ότι η εν λόγω αίτηση ακύρωσης παρίσταται προδήλως βάσιμη. Περίπτωση πρόδηλης βασιμότητας του κυρίου ενδίκου βοηθήματος συντρέχει, ιδίως όταν αυτό βασίζεται σε πάγια νομολογία ή νομολογία της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, και, πάντως, όχι όταν πιθανολογείται απλώς η ευδοκίμησή του. - Προβάλλεται η βλάβη ότι σε περίπτωση εκτέλεσης των οικοδομικών εργασιών υφίσταται κίνδυνος για την ασφάλεια των κατοίκων του χωριού λόγω της ανεπαρκούς στατικής επάρκειας και της αντισεισμικής προστασίας των προς εγκατάσταση Α/Γ. - Πιθανολογείται ότι η στατική μελέτη, δικαιολογητικό απαραίτητο για την έκδοση των προσβαλλόμενων πράξεων, σύμφωνα με το άρθρο 40 του ν. 4495/2017, κατά τη σύνταξή της δεν έλαβε υπόψη τις διαπιστώσεις της γεωτεχνικής μελέτης. - Δεκτή η αίτηση αναστολής.

105 Διοικητικό Εφετείο Λάρισας σε Συμβούλιο (ακυρ. – Β΄ Τμήμα) Ν16/2024: Αίτηση αναστολής εκτέλεσης κατά έγκρισης εργασιών δόμησης μικρής κλίμακας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκού πάρκου στο Πήλιο. - Αναστολή χορηγείται ύστερα από σχετική αίτηση του διαδίκου, ο οποίος άσκησε το κύριο ένδικο βοήθημα, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες είτε πιθανολογείται ότι η εκτέλεση της προσβαλλόμενης πράξης θα προκαλέσει στον αιτούντα βλάβη, η οποία θα είναι αδύνατον ή, τουλάχιστον, δυσχερές να επανορθωθεί σε περίπτωση αποδοχής της αίτησης ακύρωσης, είτε κρίνεται ότι η εν λόγω αίτηση ακύρωσης παρίσταται προδήλως βάσιμη. Περίπτωση πρόδηλης βασιμότητας του κύριου ένδικου βοηθήματος συντρέχει, ιδίως, όταν αυτό βασίζεται σε πάγια νομολογία, ή νομολογία της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας και, πάντως, όχι όταν πιθανολογείται απλώς η ευδοκίμησή του. - Οι ΑΠΕ συνιστούν πηγές ενέργειας φιλικές προς το περιβάλλον και μερικότερη έκφανση, αλλά και βασική συνιστώσα της αρχής της αειφόρου ανάπτυξης. Η αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ προς το σκοπό της μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού αποτελεί βασικό μέτρο για την προστασία του περιβάλλοντος και εξυπηρετεί γενικότερα το δημόσιο συμφέρον. Η συνισταμένη στην περιβαλλοντική ζημία της ευρύτερης περιοχής και η προκαλούμενη βλάβη από την εν γένει διατάραξη της πανίδας και χλωρίδας της περιοχής και του οικοσυστήματος του Πηλίου, είναι κατ’ αρχήν επανορθώσιμη σε περίπτωση ευδοκίμησης της αίτησης ακύρωσης με την απεγκατάσταση του πάρκου και την απομάκρυνση του απαραίτητου για τη λειτουργία του εξοπλισμού. Η επικαλούμενη περιβαλλοντική βλάβη από την τοποθέτηση και άλλων φωτοβολταϊκών πάρκων στην ίδια περιοχή, εφόσον γίνει γνωστή η λειτουργία του εν λόγω πάρκου, κρίνεται απορριπτέα, καθόσον δεν συνιστά βλάβη που απορρέει άμεσα από την προσβαλλόμενη πράξη, αλλά συνιστά υποθετική και αβέβαιη βλάβη συνεπεία μελλοντικών πράξεων. - Απορρίπτει την αίτηση.

107 Διοικητικό Εφετείο Αθηνών σε Συμβούλιο (ακυρ. – Τμήμα Ι΄) 6/2025: Αίτηση αναστολής εκτέλεσης διενεργηθείσας από τη ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ ηλεκτρονικής διαδικασίας υποδοχής αιτημάτων για τη χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης φωτοβολταϊκών σταθμών. - Με την ένταξη των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ ή ΣΗΘΥΑ στο Σύστημα Μεταφοράς ή στο Δίκτυο Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας επιδιώκονται σκοποί δημοσίου συμφέροντος, αναγόμενοι, μεταξύ άλλων, στην προστασία του περιβάλλοντος, την ενίσχυση της οικονομίας και τη συμβολή στη βιώσιμη ανάπτυξη. Περαιτέρω, ως εργαλείο για την κατά τα ανωτέρω ένταξη των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ ή ΣΗΘΥΑ στο Σύστημα ή το Δίκτυο, ο νομοθέτης δεν επέλεξε τη μονομερή εξουσιαστική πράξη διοικητικής αρχής (ή διφυούς νομικού προσώπου, ενεργούντος ως φορέας δημόσιας εξουσίας), αλλά –όπως προσήκει μάλιστα σε καθεστώς μερικής έστω απελευθέρωσης της αγοράς– τη σύμβαση σύνδεσης, που καταρτίζεται μεταξύ του κατόχου της οικείας άδειας παραγωγής και της ΑΔΜΗΕ ΑΕ ή της ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ. Εξάλλου, το γεγονός ότι ουσιώδη στοιχεία της συναπτόμενης σχέσης, μεταξύ των οποίων και το τίμημα της σύνδεσης, καθορίζονται, και πάλι για λόγους δημοσίου συμφέροντος, από τον Διαχειριστή Μεταφοράς-ΑΔΜΗΕ, ή τον Διαχειριστή Διανομής-ΔΕΔΔΗΕ, με αποτέλεσμα την αντίστοιχη περιστολή της συμβατικής ελευθερίας των εμπλεκόμενων μερών, δεν αναιρεί τον χαρακτήρα της ως συμβατικής σχέσης, ενόψει των κρατούντων στη νομολογία και τη θεωρία περί των αναγκαστικών συμβάσεων και των συμβάσεων προσχωρήσεως. Κατά συνέπεια, η Οριστική Προσφορά Σύνδεσης της ΑΔΜΗΕ ΑΕ ή της ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ εκδίδεται στο πλαίσιο της κατά τα ανωτέρω συμβατικής σχέσης και προκαλεί, ως εκ τούτου, στην περίπτωση ένδικης αμφισβήτησής της, διαφορά του ιδιωτικού δικαίου. Δεν ασκούν δε επιρροή, από την άποψη που ενδιαφέρει εν προκειμένω, οι σκοποί που θάλπονται με την ένταξη των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ ή ΣΗΘΥΑ στο Σύστημα Μεταφοράς ή στο Δίκτυο Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, εφόσον η εξυπηρέτηση σκοπών δημοσίου συμφέροντος εκ μέρους νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου, το οποίο, όπως στην προκειμένη περίπτωση η ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ, δεν ασκεί δημόσια εξουσία, αλλά ενεργεί εντός των πλαισίων της συναλλακτικής δράσης του, δύναται να επιτευχθεί και με μέσα του ιδιωτικού δικαίου. - Η διαφορά που ανακύπτει από τις επικαλούμενες παραλείψεις της ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ κατά τη διενέργεια της ηλεκτρονικής διαδικασίας υποδοχής αιτημάτων για τη χορήγηση οριστικής προσφοράς σύνδεσης φωτοβολταϊκών σταθμών έως 400 KWp στο κορεσμένο δίκτυο Πελοποννήσου, δεν δημιουργεί ακυρωτική διοικητική διαφορά, αλλά διαφορά ιδιωτικού δικαίου υπαγόμενη στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων. - Απορρίπτει την αίτηση.

114 Άρειος Πάγος (Α1 Τμήμα – Πολιτικό) 624/2023: Αίτηση αναίρεσης κατά της 7147/2020 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία απορρίφθηκε έφεση της αναιρεσείουσας συμμετέχουσας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας κατά απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδι­κείου Αθηνών που απέρριψε αγωγή της κατά του ΑΔΜΗΕ. - Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας, και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν εμφανή την παράβαση. - Ο ενάγων μπορεί να διευκρινίσει, συμπληρώσει και διορθώσει με τις προτάσεις του, τους ισχυρισμούς του που περιέχονται στην αγωγή, θεραπεύοντας έτσι την ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της με την εξειδίκευση των γεγονότων που θεμελιώνουν την αγωγή, αλλά δεν μπορεί ν' αναπληρώσει περιστατικά, τα οποία, παρ' ότι είναι αναγκαία για τη νομική της θεμελίωση, την παραγωγή δηλαδή του αγωγικού δικαιώματος, δεν περιλαμβάνονται στην αγωγή, δεν μπορεί δηλαδή να αναπληρώσει τη νομική αοριστία της, ούτε, όμως, και την ποσοτική ή ποιοτική αοριστία με έκθεση νέων περιστατικών, με την προσθήκη των προτάσεων που κατατέθηκαν μετά τη συζήτηση μέσα στην προθεσμία που χορηγήθηκε για αντίκρουση. Νομική και ποσοτική αοριστία της αγωγής. - Ο Ημερήσιος Ενεργειακός Προγραμματισμός (ΗΕΠ) συνιστά τη χονδρεμπορική αγορά μέσω της οποίας γίνονται οι συναλλαγές για το σύνολο της ηλεκτρικής ενέργειας, και των συμπληρωματικών προϊόντων αυτής, που θα παραχθεί, θα καταναλωθεί και θα διακινηθεί την επόμενη ημέρα στην Ελλάδα, ενώ οι συναλλαγές μεταξύ προμηθευτών και τελικών καταναλωτών σχηματίζουν τη λεγόμενη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Οι παρεμβαλλόμενες δραστηριότητες μεταξύ της χονδρεμπορικής και λιανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ήτοι η μεταφορά και διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας, αφορούν τα δίκτυα μέσω των οποίων εκτελείται η διοχέτευσή της και συνιστούν τις «μη ανταγωνιστικές δραστηριότητες». - Αρμοδιότητες του ΑΔΜΗΕ και του (τέως) ΛΑΓΗΕ. Συμμετέχοντες στις δραστηριότητες ηλεκτρικής ενέργειας, είναι, εκτός των άλλων, παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο παράγει ηλεκτρική ενέργεια, οι οποίοι, ύστερα από την κατάρτιση της κατωτέρω αναφερόμενης Σύμβασης Συναλλαγών ΗΕΠ, εγχέουν αυτήν στο ΕΣΜΗΕ, το οποίο είναι οι γραμμές υψηλής τάσης, οι εγκατεστημένες στην Ελληνική Επικράτεια διασυνδέσεις, χερσαίες ή θαλάσσιες και όλες οι εγκαταστάσεις, εξοπλισμός και εγκαταστάσεις ελέγχου που απαιτούνται για την ομαλή, ασφαλή και αδιάλειπτη διακίνηση ηλεκτρικής ενέργειας από ένα σταθμό παραγωγής σε ένα υποσταθμό, από ένα υποσταθμό σε έναν άλλο ή προς ή από οποιαδήποτε διασύνδεση, καθώς και οι προμηθευτές, οι οποίοι, μετά τη σύναψη σχετικής σύμβασης, για την οποία γίνεται λόγος κατωτέρω, απορροφούν την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας για την οποία έχουν υποβάλει δήλωση, ώστε μετά τη μεταφορά της μέσω του δικτύου διανομής να παραδοθεί στους πελάτες τους, ήτοι τους τελικούς καταναλωτές. Στο πλαίσιο αυτό, ο παραγωγός πωλεί το παραγόμενο αγαθό, ο δε προμηθευτής αγοράζει τούτο. Με τον τρόπο που είναι οργανωμένη η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, οι παραγωγοί και οι προμηθευτές αυτής δεν συνάπτουν μεταξύ τους διμερείς συμβάσεις για την πώληση. Το θεσμικό πλαίσιο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας προβλέπει ένα σύστημα υποχρεωτικής κατάρτισης, με προσχώρηση των παραγωγών και προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας, μιας αναγκαστικής σύμβασης, η οποία ρυθμίζεται με τους κατωτέρω κανόνες, χωρίς να μπορούν να επιλέξουν τον αντισυμβαλλόμενό τους, ούτε να διαπραγματευθούν τους όρους της σύμβασης. Την οργάνωση της αγοράς διαχειρίζονται στα διάφορα στάδια αυτής, συγκεκριμένοι θεσμικοί φορείς, που είναι, υπό το ισχύον στην υπόθεση νομικό καθεστώς, ο ΛΑΓΗΕ και ο ΑΔΜΗΕ. - Οι Συμμετέχοντες μπορούν μόνο με συγκεκριμένο τρόπο και τύπο, ήτοι με την εγγραφή τους στο Μητρώο Συμμετεχόντων, να καταρτίσουν τις προβλεπόμενες Συμβάσεις και συγκεκριμένα με τον ΑΔΜΗΕ, τον Διαχειριστή του Συστήματος, τη Σύμβαση Συναλλαγών Διαχειριστή, που δεν είναι προϊόν ιδιωτικής βούλησης αυτών, αλλά πρόκειται για σύμβαση αμφιμερώς αναγκαστική, την κατάρτιση της οποίας δεν μπορεί να αρνηθεί ο ΑΔΜΗΕ, έντονα ρυθμισμένη από το νόμο, με περιεχόμενο που προβλέπεται από τον Κώδικα Διαχείρισης Συναλλαγών, μη διαπραγματεύσιμο από τους εμπλεκόμενους. Ο ΑΔΜΗΕ στη διαδικασία της έγχυσης της ηλεκτρικής ενέργειας από τον Παραγωγό στο Σύστημα και της εν συνεχεία απορρόφησης αυτής από τον Προμηθευτή, δεν είναι αγοραστής της ηλεκτρικής ενέργειας από τους Παραγωγούς, ούτε πωλητής αυτής προς τους Προμηθευτές. Τοποθετείται ως ενδιά­μεσος φορέας μεταξύ των αντισυμβαλλόμενων Παραγωγών και Προμηθευτών, οι οποίοι είναι οι μόνοι που συνδέονται με τη συμβατική σχέση της αγοραπωλησίας της ηλεκτρικής ενέργειας και οι οποίοι έχουν άμεσο οικονομικό συμφέρον από την κατάρτιση της σύμβασης στο πλαίσιο της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, δεδομένου ότι ο ΑΔΜΗΕ δεν λαμβάνει αντάλλαγμα για την εκτέλεση των αρμοδιοτήτων που του ανατέθηκαν από τον νόμο σχετικά με τη διαδικασία της Εκκαθάρισης των Αποκλίσεων. - Δεν ιδρύεται υποχρέωση του ΑΔΜΗΕ να εξοφλεί από δικούς του πόρους και κεφάλαια υποχρεώσεις των Συμμετεχόντων. Η ανάληψη πιστωτικού κινδύνου, σε σχέση με τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τις συναλλαγές της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του ΑΔΜΗΕ ούτε κατά το εθνικό ούτε κατά το ενωσιακό δίκαιο. - Απορρίπτει την αίτηση.

137 Άρειος Πάγος (Α2 Τμήμα – Πολιτικό) 110/2025: Αίτηση αναίρεσης της ΔΕΔΔΗΕ ΑΕ κατά απόφασης του Πρωτοδικείου Πειραιώς δικάσαντος σε δεύτερο βαθμό, με την οποία έγινε δεκτή κατά την επικουρική βάση της αγωγή σε βάρος της να αποζημιώσει τους αναιρεσιβλήτους από ζημίες που υπέστησαν από πυρκαγιά σε υποσταθμό μέσης τάσης διανομής ηλεκτρικού ρεύματος της αναιρεσείουσας ένεκα της αντικειμενικής ευθύνης της, εδραζόμενης στην αρχή της διακινδύνευσης. - Από τη βασική, γενικού περιεχομένου, διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ, που ορίζει ότι όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, συνάγεται ότι στο ισχύον δίκαιο η αδικοπρακτική ευθύνη έχει ως βάση υπαιτιότητα, προϋποθέτει δηλαδή, κατά κανόνα, δόλο ή αμέλεια του ζημιώσαντος και γι' αυτό χαρακτηρίζεται ως υποκειμενική ευθύνη. Παράλληλα με τη διάταξη αυτή, όμως, καθιερώνονται, είτε στον Αστικό Κώδικα είτε σε ειδικούς νόμους, και συγκεκριμένες περιπτώσεις εξωδικαιοπρακτικής ευθύνης ανεξάρτητα από πταίσμα του ζημιώσαντος, που χαρακτηρίζονται ως περιπτώσεις αντικειμενικής ευθύνης ή ευθύνης από διακινδύνευση. Η δικαιολογητική βάση της αντικειμενικής ευθύνης διαφέρει σε κάθε περίπτωση και επιβάλλεται, είτε γιατί κρίνεται ότι αυτός που δημιουργεί ή εξουσιάζει πηγές κινδύνων για την πρόκληση ζημιών από αυτές πρέπει να ευθύνεται και για την αποκατάσταση των ζημιών που προκαλούνται, καθόσον λόγοι δικαιοσύνης επιβάλλουν οι ζημιές που πηγάζουν από τους κινδύνους αυτούς να βαρύνουν όχι τους ζημιωθέντες, αλλά αυτούς που δημιούργησαν ή εξουσιάζουν τους κινδύνους ανεξάρτητα από πταίσμα τους. - Ο νομοθέτης, υλοποιώντας το πνεύμα των συνταγματικών διατάξεων για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας του κάθε ανθρώπου, για τη συμμετοχή του στην κοινωνική και οικονομική ζωή, για την προστασία της ζωής και της υγείας του (άρθρο 5 §§ 1 και 5 Συντ.) και για την προστασία της ιδιοκτησίας του (άρθρο 17 § 1 Συντ.), στην ευρύτητα μάλιστα που η έννοια της ιδιοκτησίας προστατεύεται από την ΕΣΔΑ στο άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της, μετά και τη ρητή καθιέρωση της αρχής της τριτενέργειας των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων (άρθρο 25 § 1 Συντ.), που αποβλέπει στην κατοχύρωση και προστασία των σχετικών έννομων αγαθών όχι μόνο απέναντι σε κυριαρχικές κρατικές επεμβάσεις, αλλά και απέναντι σε προσβολές τους από φορείς ιδιωτικής εξουσίας στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων, δεν καθιέρωσε ένα γενικό κανόνα (ρήτρα) για την ευθύνη από διακινδύνευση, αλλά ρύθμισε περιπτωσιολογικά κάποιες περιπτώσεις ευθύνης από διακινδύνευση. Αυτές είναι: α) Η ευθύνη για ζημίες από τα αυτοκίνητα (ν. ΓΠΝ/1911). β) Η ευθύνη του εκμεταλλευόμενου αεροσκάφους για ­ζη­μίες κατά την αεροπορική μεταφορά (ν. 1815/1988). γ) Η ευθύνη για ζημίες από πυρηνική ενέργεια (ν. 1758/1988, όπως συμπληρώθηκε από το ν. 1897/1990). δ) Η ευθύνη για ζημίες από ρύπανση ή υποβάθμιση του περιβάλλοντος (ν. 1650/1986, όπως συμπληρώθηκε από το ν. 1892/1990). ε) Η ευθύνη για ζημίες από αντικείμενα που εκτοξεύονται στο διάστημα (ν. 563/1977). στ) Η ευθύνη για ρύπανση με πετρέλαιο (ν. 314/1976). ζ) Η ευθύνη παραγωγού από ελαττωματικά προϊόντα (ν. 2251/1994), η) η ευθύνη για εργατικά ατυχήματα που ρυθμίζεται στο ν. 551/1915. Κατά κανόνα, οι ρυθμισμένες από το ελληνικό δίκαιο περιπτώσεις ευθύνης από διακινδύνευση υπάγονται στο πεδίο της αδικοπρακτικής ευθύνης, αλλά όμως υπάρχουν και περιπτώσεις που προϋφίσταται συμβατική σχέση μεταξύ του κατόχου της πηγής κινδύνων και του ζημιωθέντος, όπως οι ανωτέρω αναφερόμενες περιπτώσεις ευθύνης του αεροπορικού μεταφορέα και του εργοδότη επί εργατικού ατυχήματος. Η περιπτωσιολογική ρύθμιση των περιπτώσεων αντικειμενικής ευθύνης δημιουργεί ορισμένες φορές αξιολογική αντινομία, αφού είναι δυνατόν να υπάρχουν περιπτώσεις που δεν ρυθμίζονται ειδικά, ενώ ρυθμίζονται άλλες περιπτώσεις με ίση ή μικρότερη ανάγκη ρύθμισης αυτών και, συνεπώς, είναι εξεταστέο σε κάθε περίπτωση αν, κατ' εφαρμογή των ανωτέρω συνταγματικών διατάξεων, θα πρέπει να γίνει δεκτό, προς άρση της αντινομίας αυτής, ότι ο κάτοχος ή εξουσιαστής μιας πηγής ιδιαίτερων κινδύνων είναι υποχρεωμένος, αφού άλλωστε αντλεί τα οφέλη από την κινδυνώδη για τους τρίτους λειτουργία της, να αποκαταστήσει κάθε ζημία που προκαλείται από την πραγμάτωση των ιδιαίτερων αυτών κινδύνων, ανεξάρτητα από το αν η πρόκληση της ζημίας οφείλεται ή όχι σε υπαιτιότητα του. - Ο νομοθέτης προέβλεψε ευθύνη της ΔΕΔΔΗΕ μόνο από υπαιτιότητά της για τη λειτουργία και συντήρηση του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας, του οποίου έχει τη διαχείριση και συνεπώς δεν υπάρχει ακούσιο κενό, ώστε να είναι δυνατόν να θεμελιωθεί, κατ' αναλογία των ανωτέρω ειδικών διατάξεων, ευθύνη της από διακινδύνευση, ανεξαρτήτως της υπαιτιότητας των προστηθέντων από αυτήν προσώπων για τη συντήρηση του δικτύου, τέτοια δε ευθύνη δεν γεννάται ούτε κατ' εφαρμογή των ανωτέρω συνταγματικών διατάξεων, αφού η ΔΕΔΔΗΕ, κατά τον κρίσιμο χρόνο, είναι απλός διαχειριστής του δικτύου, ο οποίος δεν αντλεί καμία ωφέλεια από την κινδυνώδη λειτουργία του (μειοψ). - Δέχεται την αίτηση, αναιρεί, κρατεί την υπόθεση, δικάζει την αγωγή κατά την επικουρική βάση της και την απορρίπτει.

147 Άρειος Πάγος (Α3) 378/2025: Αίτηση αναίρεσης κατά απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιά δικάζοντος σε δεύτερο βαθμό αγωγή παραγωγών κατά του ΛΑΓΗΕ και ήδη ΔΑΠΕΕΠ ΑΕ να τους καταβάλει εις ολόκληρον τόκους υπερημερίας που αντιστοιχούσαν στο χρονικό διάστημα, κατά το οποίο η εναγόμενη καθυστέρησε να εξοφλήσει τα ποσά τιμολογίων πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ κατά το χρονικό διάστημα των ετών 2012 έως και 2017. - Το θεσμικό πλαίσιο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας προβλέπει ένα σύστημα υποχρεωτικής κατάρτισης αναγκαστικής σύμβασης. Την οργάνωση της αγοράς διαχειρίζονται, στα διάφορα στάδια αυτής, συγκεκριμένοι θεσμικοί φορείς. Κομβικός για την εύρυθμη λειτουργία της χονδρεμπορικής αυτής αγοράς, είναι ο ρόλος του «Λειτουργού της Αγοράς», ο οποίος, κατά το κρίσιμο στην ένδικη υπόθεση χρονικό διάστημα (2012 έως και 2017), έχει ανατεθεί στην εταιρία «ΛΑΓΗΕ ΑΕ», η οποία ενεργεί εκ του νόμου ως ο κεντρικός αντισυμβαλλόμενος των συμμετεχόντων στην αγορά παραγωγών ΑΠΕ και προμηθευτών, συνάπτοντας μαζί τους συμβάσεις συναλλαγών στο πλαίσιο του Ημερήσιου Ενεργειακού Προγραμματισμού (ΗΕΠ) σχετικά με τις συναλλαγές που προβλέπονται στις σχετικές διατάξεις του Κώδικα Συναλλαγών Ηλεκτρικής Ενέργειας (άρθρο 1 του ΚΣΗΕ), ενώ παράλληλα ο νομοθέτης έχει αναθέσει σ’ αυτόν και το ρόλο του αποκλειστικού εκκαθαριστή της αγοράς και συγκεκριμένα τη διευθέτηση των χρηματικών συναλλαγών στο πλαίσιο του ΗΕΠ (άρθρο 118 § 2 στοιχ. ι’ ν. 4001/2011). Επομένως, ο ανωτέρω «Λειτουργός της Αγοράς» (ΛΑΓΗΕ ΑΕ) είναι, ως εκ του λειτουργικού και ρυθμιστικού ρόλου που κατά το νόμο καλείται να επιτελέσει, υπεύθυνος για την εκκαθάριση και καταβολή στους παραγωγούς του ανταλλάγματος για την παραγόμενη από αυτούς ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και για την είσπραξη από τους προμηθευτές των ποσών που οφείλουν για τα φορτία που κατανάλωσαν οι καταναλωτές πελάτες τους, ενώ, επίσης, είναι υπεύθυνος για την εκκαθάριση και καταβολή στους παραγωγούς των ειδικά προβλεπόμενων από τη σχετική νομοθεσία χρηματικών ποσών που σχετίζονται με τη δραστηριότητά τους. - Σύμφωνα με την πλειοψηφούσα γνώμη, υφίστατο κατά τον κρίσιμο χρόνο πλήρης ευθύνη της ΛΑΓΗΕ ΑΕ (ήδη της ΔΑΠΕΕΠ ΑΕ) για την κάλυψη του ελλείμματος των συναλλαγών στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, τις οποίες διαχειρίζεται, επειδή αναλαμβάνει ο ίδιος τον πιστωτικό κίνδυνο και τη διευθέτηση του τυχόν προκύπτοντος στο πλαίσιο της λειτουργίας των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας ελλείμματος συναλλαγών. Αντίθετη ερμηνευτική εκδοχή θα συνεπαγόταν την αναγνώριση ενός κεντρικού θεσμικού φορέα, και συγκεκριμένα του Λειτουργού της Αγοράς (ΛΑΓΗΕ ΑΕ), ως ανεύθυνου δρώντος, μη επιφορτισμένου με καθήκοντα ουσιαστικότερα της απλής διεκπεραίωσης της εκκαθάρισης των συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας, θα επιβάρυνε υπερβολικά τους Παραγωγούς ΑΠΕ ως συμμετέχοντες της σχετικής αγοράς, θέτοντας κατ’ ουσίαν προσκόμματα και εμπόδια στην ίδια την πρόσβασή τους στο Δίκτυο. Άλλωστε, βασική στόχευση των προαναφερόμενων εθνικών και ενωσιακών κανόνων δικαίου, στη βάση των οποίων συγκροτείται η ενεργειακή αγορά, είναι η δημιουργία πλαισίου επενδυτικής ασφάλειας για κάθε συμμετέχοντα έναντι πιθανής αφερεγγυότητας ή καθυστέρησης πληρωμών εκ μέρους έτερου συμμετέχοντος. - Σύμφωνα με τη μειοψηφούσα γνώμη, δεν υφίστατο κατά τον κρίσιμο χρόνο υποχρέωση της ΛΑΓΗΕ ΑΕ να εξοφλεί από δικούς της πόρους και κεφάλαια υποχρεώσεις των Συμμετεχόντων. Η ανάληψη πιστωτικού κινδύνου σε σχέση με τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τις συναλλαγές της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητές της, ούτε κατά το εθνικό ούτε κατά το ενωσιακό δίκαιο. Ουδεμία διάταξη του Ν. 4001/2011 ή του Κανονισμού Διαχείρισης Συναλλαγών ορίζει, ρητά ή έστω έμμεσα, ότι η ΛΑΓΗΕ ΑΕ καταβάλλει από δικούς της πόρους, κεφάλαια ή περιουσία τα οφειλόμενα σε παραγωγό ποσά από την έγχυση ηλεκτρικής ενέργειας στο Σύστημα ή από άλλη αιτία, και συγκεκριμένα για την παροχή άλλων υπηρεσιών (επικουρικές υπηρεσίες), όπως θα συνέβαινε εάν αυτή ήταν πρόθεση του νομοθέτη, δεδομένου ότι πρόκειται για υποχρεώσεις τρίτων, ήτοι των συναλλασσόμενων Προμηθευτών και όχι της ίδιας, η οποία, όπως προαναφέρθηκε, δεν είναι συναλλασσόμενη. Άλλωστε, η ΛΑΓΗΕ ΑΕ, ως φορέας που ασκεί την προεκτεθείσα λειτουργία, δεν συμπίπτει με τον Κεντρικό Αντισυμβαλλόμενο που αναλαμβάνει τον κίνδυνο εκπλήρωσης των οικονομικών υποχρεώσεων από τις ενεργειακές συναλλαγές, λαμβανομένου υπόψη ότι, όπως σαφώς προκύπτει και από τον Κανονισμό 2015/1222 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ρόλο του Κεντρικού Αντισυμβαλλομένου δεν επιτρέπεται να αναλάβουν οι διαχειριστές συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά μόνο τα χρηματιστήρια ενέργειας των Κρατών μελών (ΑΠ 560/2022). - Παραπομπή στην Ολομέλεια.

170 Μονομελές Εφετείο Πατρών 173/2024: Αίτηση του ΑΔΜΗΕ για αποβολή από τμήμα αναγκαστικώς απαλλοτριωθέντος τμήματος ακινήτου χάριν έργου του ΕΣΜΗΕ. - Στην κρινόμενη αίτηση σωρεύονται αφενός μεν αγωγή αναγνωριστική της κυριότητας και της νομής της αιτούσας επί του απαλλοτριωθέντος εδαφικού τμήματος, στο οποίο θα εγκατασταθεί ο πύργος, και αγωγή ομολογήσεως δουλείας επί εδαφικών τμημάτων, αφ΄ ετέρου δε αίτηση αποβολής νομέα απαλλοτριωθέντος ακινήτου. Η σώρευση αυτή, ωστόσο, είναι απαράδεκτη, όπως προκύπτει από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 18 § 1 εδ. β' ν. 2882/2001 και 218 § 1 ΚΠολΔ, καθώς τα δύο προαναφερθέντα ένδικα βοηθήματα υπάγονται σε διαφορετικές διαδικασίες και για την εκδίκασή τους είναι καθ’ ύλην αρμόδια διαφορετικά δικαστήρια. Ειδικότερα καθ’ ύλην και κατά τόπον αρμόδιο για την εκδίκαση του πρώτου σκέλους της αίτησης είναι το Ειρηνοδικείο Πατρών, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η αξία των επίδικων εμπραγμάτων δικαιωμάτων δεν υπερβαίνει το ποσό των είκοσι χιλιάδων ευρώ, ενώ για την εκδίκαση του δευτέρου σκέλους αίτησης αρμόδιο καθ’ ύλην και κατά τόπον είναι πράγματι το Μονομελές Εφετείο Πατρών. - Κατά τα άρθρα 1 και 2 του ΚΠολΔ, τα πολιτικά δικαστήρια εξετάζουν παρεμπιπτόντως τη νομιμότητα των διοικητικών πράξεων όχι για να τις ακυρώσουν, ούτε για να αποκρούσουν την εκτελεστότητά τους, αλλά προκειμένου να απαγγείλουν άλλες έννομες συνέπειες ιδιωτικού χαρακτήρα και δη αποζημιωτικές, οι οποίες προκύπτουν από την εκτέλεση των παράνομων διοικητικών πράξεων. Δεν επιτρέπεται όμως να ελέγξουν την ουσιαστική κρίση των οργάνων της διοίκησης που εξέδωσαν την παρεμπιπτόντως ελεγχόμενη διοικητική πράξη, ως προς την ύπαρξη των πραγματικών προϋποθέσεων έκδοσης αυτής. - Το αίτημα για τη διενέργεια πραγματογνωμοσύνης είναι απορριπτέο ως μη νόμιμο, διότι ρητά το άρθρο 19 § 9 εδ. γ' του ν. 2882/2001, το οποίο εφαρμόζεται και στη δίκη αποβολής νομέα απαλλοτριωθέντος τμήματος, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 9 § 3 εδ. α' του ίδιου νόμου, απαγορεύει τη διάταξη διενέργειας πραγματογνωμοσύνης. - Η κηρυχθείσα απαλλοτρίωση έχει ήδη συντελεστεί, δεδομένου ότι η αποζημίωση που έχει δικαστικώς καθοριστεί για την απαλλοτριούμενη έκταση, καθώς και οι ορισθείσες με την ίδια δικαστική απόφαση δικαστικές δαπάνες και δικηγορικές αμοιβές, κατατέθηκαν από τον ΑΔΜΗΕ στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Ο καθ’ ου η αίτηση, παρόλο που ενημερώθηκε ότι άμεσα θα λάβουν χώρα εργασίες για την έδραση πυλώνα στο απαλλοτριωθέν εδαφικό τεμάχιο, καθώς και ότι το ακίνητό του βαρύνεται με δουλεία υπέρ του ΑΔΜΗΕ, αυτός αρνήθηκε έντονα και επανειλημμένα να επιτρέψει την είσοδο του προσωπικού των συνεργείων και των τεχνικών μέσων της αιτούσας, προκειμένου να εκτελεστούν οι αναγκαίες εργασίες για την έδραση του πυλώνα καθώς και για την εγκατάσταση και τη λειτουργία της αντίστοιχης εναέριας γραμμής. - Εν μέρει δέχεται την αίτηση και εν μέρει παραπέμπει.

176 Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιά 3289/2024: Αγωγή βάσει των διατάξεων περί προστασίας καταναλωτή επιχείρησης κατά προμηθεύτριας ηλεκτρικής ενέργειας για ακύρωση της ρήτρας αναπροσαρμογής χρεώσεων και με επικουρική βάση την απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών κατά τον ν. 2251/1994. - Η αρχή της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης έναντι του δικαίου των κρατών μελών επιβάλλει σε όλες τις αρχές των τελευταίων να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα των κανόνων της Ένωσης, τα δε επιμέρους εθνικά δίκαια δεν μπορούν να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητά τους στο έδαφος των κρατών μελών. Προκειμένου να διασφαλισθεί η πλήρης αποτελεσματικότητα όλων των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, η αρχή της υπεροχής επιβάλλει, μεταξύ άλλων, στα εθνικά δικαστήρια να ερμηνεύουν, στο μέτρο του δυνατού, το εθνικό τους δίκαιο κατά τρόπο σύμφωνο προς το ενωσιακό δίκαιο και να παρέχουν στους ιδιώτες τη δυνατότητα να λαμβάνουν αποζημίωση, όταν τα δικαιώματά τους βλάπτονται από παράβαση του δικαίου της Ένωσης, καταλογιζόμενη σε κράτος μέλος. - Η ΡΑΕ με την 409/2020 απόφασή της Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διαφάνεια και την επαληθευσιμότητα των χρεώσεων στο ανταγωνιστικό σκέλος των τιμολογίων ΧΤ» εισήγαγε προς το σκοπό της διαφάνειας, της επαληθευσιμότητας και της συγκρισιμότητας, έναν μαθηματικό τύπο για τον προσδιορισμό της αναπροσαρμογής του κόστους χρέωσης στα κυμαινόμενα τιμολόγια των προμηθευτών. Ειδικότερα, τυποποίησε εν είδει μαθηματικής εξίσωσης τη ρήτρα αναπροσαρμογής, δηλαδή το επιπλέον κόστος αναπροσαρμογής της οριζόμενης ως βασική χρέωση προμήθειας των κυμαινόμενων τιμολογίων των προμηθευτών, η οποία ενσωματώνεται στην τελική χρέωση ενέργειας προς τον καταναλωτή, στη βάση της αρχής της κοστοστρέφειας. - H κατάχρηση επιρροής απαιτεί (i) ως προς την επιχείρηση, την ύπαρξη μιας θέσης δύναμης κατά την αντίληψη του καταναλωτή, (ii) εκμετάλλευση της θέσης αυτής προκειμένου να χειραγωγηθεί η βούληση του καταναλωτή και (iii) ιδιαίτερο («σημαντικό») περιορισμό της ικανότητας του καταναλωτή να λάβει μια τεκμηριωμένη απόφαση. Βασικό χαρακτηριστικό της κατάχρησης επιρροής είναι ότι η απόφαση του καταναλωτή να αγοράσει το προσφερόμενο αγαθό χρωματίζεται από την προσπάθειά του να αποφύγει ένα δυσάρεστο γεγονός ή να μην περιέλθει σε μια άσχημη για αυτόν ψυχολογική κατάσταση. Το πότε αυτό συμβαίνει εξαρτάται από τις συγκεκριμένες περιστάσεις και από την πραγματική άσκηση πίεσης. - Η ρήτρα αναπροσαρμογής χρεώσεων δεν ελέγχεται για καταχρηστικότητα αλλά για την τήρηση της αρχής της διαφάνειας. Η συγκρότηση της αρχής της διαφάνειας στο ελληνικό δίκαιο αναγνωρίζει κατά τρόπο απόλυτο το δικαίωμα κάθε καταναλωτή να διαθέτει πρόσβαση σε πλήρη, σαφή και κατανοητή πληροφόρηση, κατανέμει δε το αντικειμενικό βάρος της απόδειξης της συνδρομής της ανωτέρω καίριας προϋπόθεσης εξ ολοκλήρου στον προμηθευτή. Συνεπώς, σε περίπτωση επίκλησης από μέρους του καταναλωτή της αδυναμίας του να κατανοήσει τη διαμόρφωση του τιμολογίου του, εναπόκειται πλήρως στον προμηθευτή να αποδείξει ότι έλαβε κάθε προσήκον μέτρο, ώστε να διασφαλίσει ότι ο μέσος καταναλωτής είχε υπό όρους πραγματικούς και λειτουργικούς τη δυνατότητα να κατανοήσει το σχετικό ζήτημα. Σε διαφορετική περίπτωση, ο καταναλωτής στερείται του πλέον ουσιώδους δικαιώματός του, δηλαδή του δικαιώματος ελεύθερης επιλογής προμηθευτή, λόγω της ασαφούς και δύσληπτης πληροφόρησης που του παρείχε ο προμηθευτής.- Σύμφωνη με το ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο η ρήτρα αναπροσαρμογής χρεώσεων της ΡΑΕ. - Απορρίπτει την αγωγή.

197 Μονομελές Πρωτοδικείο Κορίνθου 46/2025 (ασφ.): Αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατά έργου του ΕΣΜΗΕ. - Δικονομικό προνόμιο. Δεν χωρεί λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά των εκτελούμενων έργων ή εγκαταστάσεων που είναι απαραίτητα για την άσκηση των δραστηριοτήτων κοινής ωφέλειας που σχετίζονται με την παροχή υπηρεσιών παραγωγής, μεταφοράς, διανομής και προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Το δικονομικό αυτό προνόμιο δεν προσκρούει στην περί ισότητας διάταξη του άρθρου 4 του Συντάγματος, επειδή με την τελευταία δεν αποκλείεται η εξουσία του νομοθέτη να προβαίνει σε ρυθμίσεις κατά παρέκκλιση των γενικώς κρατούντων, όταν οι ρυθμίσεις αυτές επιβάλλονται από λόγους γενικούς ή δημοσίου συμφέροντος, όπως είναι ο σκοπός της ηλεκτροδότησης της χώρας. Επίσης δεν παραβιάζει τη διάταξη του άρθρου 20 του Συντάγματος, με την οποία διασφαλίζεται το δικαίωμα των πολιτών στην παροχή δικαστικής προστασίας, επειδή δεν στερείται ο διάδικος της δικαστικής προστασίας, διότι μπορεί να ασκήσει τακτική αγωγή ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων. - Απορρίπτεται η αίτηση.

• Ενωσιακή

200 Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης(πέμπτο τμήμα) απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2024 στην υπόθεση C-293/23 [ENGIE Deutschland GmbH κατά Landesregulierungsbehörde beim Sächsischen Staatsministerium für Wirtschaft, Arbeit und Verkehr]: Αίτηση προδικαστικής παραπομπής που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) με απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2022 αναφορικά με την ερμηνεία του άρθρου 2, σημεία 28 και 29, καθώς και των άρθρων 30 επ. της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ 2019, L 158, σ. 125). Το άρθρο 2, σημεία 28 και 29, καθώς και τα άρθρα 30 έως 39 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία, δυνάμει της οποίας δεν υπόκειται στις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει ένας διαχειριστής συστήματος διανομής, επιχείρηση η οποία κατασκευάζει και διαχειρίζεται, σε αντικατάσταση του υφιστάμενου συστήματος διανομής, ενεργειακή εγκατάσταση που προορίζεται να προμηθεύει με ηλεκτρική ενέργεια, παραγόμενη από μονάδα συμπαραγωγής με ετήσια μεταφορά ενέργειας μικρότερη ή ίση με 1000 MWh, πλείονες πολυκατοικίες που περιλαμβάνουν έως 200 μισθωμένες κατοικίες, όταν το κόστος κατασκευής και διαχείρισης της ενεργειακής εγκατάστασης βαρύνει τους τελικούς καταναλωτές, μισθωτές των εν λόγω κατοικιών, και η επιχείρηση πωλεί την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια στους εν λόγω καταναλωτές, τούτο δε σε περίπτωση που η συγκεκριμένη εγκατάσταση χρησιμεύει για τη διοχέτευση ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής, μέσης ή χαμηλής τάσης με σκοπό την πώλησή της σε πελάτες και ουδεμία από τις εξαιρέσεις ή τις παρεκκλίσεις που ρητώς προβλέπονται στην οδηγία σε σχέση με τις υποχρεώσεις αυτές τυγχάνει εφαρμογής.

207 Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δέκατο τμήμα) απόφαση της 13ης Ιουνίου 2024 στην υπόθεση C-266/23 [Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy]: Αίτηση προδικαστικής παραπομπής που υπέβαλε το Naczelny Sąd Administracyjny (Πολωνία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αναφορικά με την ερμηνεία των άρθρων 2, παράγραφος 4, στοιχείο β΄, τρίτη περίπτωση και 17, παράγραφος 1, στοιχείο α΄ της Οδηγίας 2003/96/ΕΚ, σχετικά με τον ειδικό φόρο κατανάλωσης και τη φορολογία των ενεργειακών προϊόντων και της ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο ηλεκτρολυτικής κατεργασίας - Αρχές της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων - Το τρέχον κόστος της ενέργειας που αγοράζεται, κατά τη διάταξη αυτή, πρέπει να περιλαμβάνει πρόσθετες χρεώσεις οι οποίες δεν μπορούν να συνιστούν «φόρους» κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως, όπως τα υποχρεωτικού χαρακτήρα τέλη διανομής της ενέργειας αυτής, τα οποία καταβάλλονται, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, κατά την αγορά της εν λόγω ενέργειας. Το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, της οδηγίας 2003/96 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι δεν χορηγείται απαλλαγή από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης επί της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας σε ενεργειοβόρο επιχείρηση, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, όταν η επιχείρηση αυτή τυγχάνει, για την εν λόγω ηλεκτρική ενέργεια, απαλλαγής από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης, η οποία χορηγείται μόνο για την ηλεκτρική ενέργεια που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο ηλεκτρολυτικής κατεργασίας, ακόμη και αν η ως άνω επιχείρηση αποδεικνύει ότι, για την ίδια ενέργεια, δεν θα ετύγχανε συγχρόνως αμφοτέρων των απαλλαγών αυτών και ότι το συνολικό ποσό των εν λόγω απαλλαγών δεν υπερβαίνει το ποσό του ειδικού φόρου κατανάλωσης που καταβλήθηκε για την ίδια περίοδο, υπό την προϋπόθεση ότι η θέσπιση και εφαρμογή του κριτηρίου που προβλέπει συναφώς η εθνική νομοθεσία συνάδει προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης.

211 Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πέμπτο τμήμα) απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2025 στην υπόθεση C-121/23 [PSwissgrid AG, με έδρα το Aarau (Ελβετία), αναιρεσείουσα, όπου ο έτερος διάδικος είναι η Ευρωπαϊ­κή Επιτροπή]: Αίτηση αναίρεσης σύμφωνα με το άρθρο 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2023 με βάση την οποία η Swissgrid AG ζητεί την αναίρεση της διάταξης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 21ης Δεκεμβρίου 2022, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή που άσκησε η Swissgrid AG με αίτημα την ακύρωση αποφάσεως η οποία φέρεται να περιέχεται σε έγγραφο υπογεγραμμένο από διευθύντρια της Γενικής Διεύθυνσης (ΓΔ) «Ενέργεια» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με την οποία το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν ενέκρινε, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 1, παράγραφος 7, του κανονισμού (ΕΕ) 2017/2195 της Επιτροπής, της 23ης Νοεμβρίου 2017, σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ 2017, L 312, σ. 6), τη συμμετοχή της Ελβετικής Συνομοσπονδίας στις ευρωπαϊκές πλατφόρμες για την ανταλλαγή τυποποιημένων προϊόντων ενέργειας εξισορρόπησης (στο εξής: ευρωπαϊκές πλατφόρμες εξισορρόπησης), μεταξύ άλλων στην πλατφόρμα Trans European Replacement Reserves Exchange (ευρωπαϊκή πλατφόρμα για διασυνοριακές ανταλλαγές εφεδρειών αντικατάστασης). Σύμφωνα με το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δύναται να ασκεί προσφυγή κατά των αποφάσεων που απευθύνονται σε άλλο πρόσωπο, μόνον εφόσον το αφορούν άμεσα και ατομικά. Το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε διττή πλάνη περί το δίκαιο, στο μέτρο που, αφενός, έκρινε –χωρίς να λάβει υπόψη το ίδιο το ουσιαστικό περιεχόμενο του επίμαχου εγγράφου– ότι το εν λόγω έγγραφο δεν συνιστά πράξη δεκτική προσφυγής ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ και, αφετέρου, προσέθεσε ένα κριτήριο σχετικά με την ύπαρξη ατομικού δικαιώματος. Εφόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε την προσφυγή απαράδεκτη, με το σκεπτικό ότι το επίμαχο έγγραφο δεν μπορούσε να παραγάγει δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα, το Δικαστήριο δεν είναι σε θέση, σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας, να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς. Η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στο Γενικό Δικαστήριο προκειμένου αυτό να αποφανθεί επί του ζητήματος αν το επίμαχο έγγραφο αφορά άμεσα και ατομικά την αναιρεσείουσα καθώς και, εφόσον συντρέχει περίπτωση, επί του αιτήματος περί ακυρώσεως του εν λόγω εγγράφου.

• Νομολογία αλλοδαπών δικαστηρίων

218 Cour de Cassation - Chambre civile 1 n° 248 F-D - Γαλλικό Αναιρετικό, Πρώτο Πολιτικό Τμήμα, απόφαση της 9ης Απριλίου 2025 (ECLI:FR:CCASS:2025:C100248): Υποχρεω­τική Εγκατάσταση Μετρητή “Linky” ως Μέρος ­Ενιαίας Σύμβασης. Δύο χρήστες του δημόσιου δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας συνήψαν με έναν προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας (η/ε), ενιαία σύμβαση που καλύπτει τόσο τη διανομή όσο και την προμήθεια η/ε. Ωστόσο, στο πλαίσιο της εκτέλεσης αυτής της σύμβασης, αρνήθηκαν την εγκατάσταση ενός έξυπνου μετρητή “Linky” στην ιδιοκτησία τους και άσκησαν αγωγή κατά της Enedis (Διαχειριστή Εθνικού Δικτύου Διανομής η/ε), για να αποτρέψουν τη σύνδεση της εσωτερικής ηλεκτρικής τους εγκατάστασης με αυτόν τον τύπο μετρητή. Το Ακυρωτικό Δικαστήριο επικύρωσε την εφετειακή απόφαση που απέρριψε το αίτημά τους, με το σκεπτικό ότι δεν μπορούσαν να αντιταχθούν στην εγκατάσταση ενός μετρητή “Linky” στην ιδιοκτησία τους, καθώς η εγκατάσταση αυτή προέκυψε από την άσκηση από την Enedis των προνομίων της ως διαχειριστή ενός δημόσιου δικτύου διανομής, τα οποία κατέστησαν υποχρεωτικά από το νόμο και τους όρους της ρυθμιζόμενης συναφθείσας σύμβασης. Αυτή περιελάμβανε, ειδικότερα, δέσμευση του πελάτη να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα, ώστε ο διαχειριστής του δικτύου να μπορέσει να πραγματοποιήσει την εγκατάσταση, την τροποποίηση, τη συντήρηση και την επαλήθευση του εξοπλισμού μέτρησης.

• Αποφάσεις Ανεξάρτητων Αρχών

220 ΡΑΑΕΥ Ε-52/2025: Μεθοδολογία εφαρμογής περιορισμών έγχυσης σε σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) και συμπαραγωγή ηλεκτρισμού θερμότητας υψηλής απόδοσης (ΣΗΘΥΑ).

231 ΡΑΑΕΥ Ε-59/2025: Οριστικός Κατάλογος Επιλεγέντων, Αποκλεισθέντων και Επιλαχόντων Συμμετεχόντων της τρίτης (γ΄) Ανταγωνιστικής Διαδικασίας υποβολής προσφορών για τη χορήγηση επενδυτικής και λειτουργικής ενίσχυσης σε σταθμούς αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 143ΣΤ του ν. 4001/2011, όπως ισχύει. Σχόλιο: Μιχάλης Εφεντάκης

Βιβλιοπαρουσιάσεις

247 Ελληνική Εταιρεία Δικαίου του Περιβάλλοντος, Το «Βιώσιμο Κράτος» Τιμητικός Τόμος για την Κατερίνα Σακελλαροπούλο, από την Ανθή Κονδυλάτου

Η ύλη του περιοδικού βασίζεται κυρίως σε 6 άξονες:
1. Ενέργεια και Απελευθέρωση σχετικών αγορών - 2. Ενέργεια, Περιβάλλον & Προστασία καταναλωτή - 3. Ενέργεια και Ανταγωνισμός - 4. Ενέργεια και Συμβάσεις - 5. Ενέργεια και Τεχνολογία - 6. Ενέργεια και Οικονομία / Χρηματοδοτικά• Περιλαμβάνει: 1. Νομολογία - 2. Νομοθεσία - 3. Μελέτες με επιστημονική εμβάθυνση - 4. Εξειδικευμένα άρθρα - 5. Βιβλιοκρισίες και βιβλιοπαρουσιάσεις

• Διεύθυνση: Καθηγήτρια Γλυκερία Σιούτη, Καθηγητής Σπυρίδων Φλογαΐτης
• Σύνταξη: Χάρης Συνοδινός, Απόστολος Σίνης, Δημήτρης Λελοβίτης, Χριστόφορος Πέτρου
• Επιστημονική Επιτροπή: Δημοσθένης Αγορής, Αναπλ. Καθηγητής Παν. Πατρών, Πρόεδρος ΤΕΕ - Δημοσθένης Ασημακόπουλος, Καθηγητής Παν. Αθηνών, Αντιπρύτανης - Μιχ. Βροντάκης, Αντιπρόεδρος ΣτΕ - Παντελής Κάπρος, Καθηγητής ΕΜΠ - Ιωάννης Καράκωστας, Καθηγητής Παν. Αθηνών - Δημήτρης Λάλας, Καθηγητής Παν. Αθηνών, Πρόεδρος Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών - Δ. Λελοβίτης, Δικηγόρος, LLM - Μιχ.-Θ. Μαρίνος, Καθηγητής ΔΠΘ - Κωνσταντίνος Πανέτας, πρώην Γεν. Διευθυντής Παραγωγής ΔΕΗ - Μιχ. Παπαδόπουλος, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ - Χριστόφορος Πέτρου, Δικηγόρος, ΔΝ - Αθανάσιος Ράντος, Αντιπρόεδρος Συμβουλίου Επικρατείας - Aπόστολος Σίνης, Δικηγόρος, ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου - Γλυκερία Σιούτη, Καθηγήτρια Παν. Αθηνών - Χάρης Συνοδινός, Δικηγόρος, ΔΝ - Σπυρίδων Φλογαΐτης, Καθηγητής Παν. Αθηνών - Θεόδωρος Φορτσάκης, Καθηγητής Παν. Αθηνών - Γεωργία Γιαννακούρου, Καθηγήτρια Παν. Θεσσαλίας - Βασίλης Χατζόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής ΔΠΘ, Επισκέπτης καθηγητής στο Κολλέγιο της Ευρώπης στη Bruges