Ε. Μαυραντωνάκης, Το αντικείμενο της πολιτικής δίκης, 2026

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος.

Περιεχόμενα.

Συντομογραφίες.

Πρώτο Μέρος: Εισαγωγικώς επί του αντικειμένου της δίκης. 1.

Δεύτερο Μέρος: Άσκηση της αγωγής και προσδιορισμός του αντικειμένου της δίκης

§ 1. Το κατ’ άρθρον 216 παρ. 1 ΚΠολΔ υποχρεωτικό περιεχόμενο της αγωγής

§ 2. Το γράμμα του άρθρου 216 παρ. 1 στ. α’ ΚΠολΔ

§ 3. Η ιστορική ερμηνεία του άρθρου 216 παρ. 1 στ. α’ ΚΠολΔ

Α. Η ρύθμιση του άρθρου 533 ΠολΔ/1834 περί του υποχρεω­τι­κού περιεχομένου του δικογράφου της αγωγής

Β. Οι εργασίες της Συντακτικής Επιτροπής του ΚΠολΔ

Γ. Οι εργασίες της Αναθεωρητικής Επιτροπής του ΚΠολΔ: Από το άρθρο 117 του Προσχεδίου του Ράμμου στην ρύθμιση του άρθρου 217 παρ. 1 στ. α’ ΑΝ 44/1967

Δ. Η εκπεφρασμένη θέση του Γεωργίου Ράμμου

Ε. Το άρθρο 217 παρ. 1 στ. α’ εντός του συστήματος του ΑΝ 44/1967: Ιστορική και συστηματική ερμηνεία

I. Η κατ’ άρθρον 158 ΠολΔ/1834 αρχή τήρησης της προδικασίας

II. Άρθρο 134 ΣχΠολΔ: Η βάση για την ρηξικέλευθη ρύθμιση του άρθρου 226 παρ. 2 ΑΝ 44/1967

III. Άρθρο 231 παρ. 1 ΑΝ 44/1967: Η εγκαθίδρυση

της ουσιαστικής διεύθυνσης της δίκης

IV. Άρθρα 226 παρ. 2 και 231 παρ. 1 ΑΝ 44/1967: Η άμβλυνση της κατ’ άρθρον 217 παρ. 1 στ. α’ θεωρίας του συγκεκριμένου προσδιορισμού

ΣΤ. ΝΔ 958/1971: Η ερήμην του ιστορικού Νομοθέτη αποσπασμα­τική τροποποίηση του ΑΝ 44/1967

Ζ. Ενδιάμεσο Πόρισμα: Ιστορική ερμηνεία του άρθρου 216 παρ. 1 στ. α’ ΚΠολΔ: Μη ασφαλής ενδείκτης για την οριοθέτηση της ιστορικής βάσης της αγωγής

§ 4. Οι υποστηριζόμενες σε νομολογία και επιστήμη θέσεις

Α. Η έλλειψη στην ιστορική βάση της αγωγής ως απαράδεκτο

I. Η θέση της νομολογίας

1. Η εφαρμογή της θεωρίας του συγκεκριμένου προσδιορισμού

2. Η αοριστία ως λόγος απαραδέκτου ειδικότερα: Νομική και πραγματική αοριστία

α. Η νομική αοριστία.

β. Η πραγματική αοριστία.

γ. Η συρρίκνωση της νομικής αβασιμότητας επ’ ωφελεία ενός πλημμελούς ενάγοντος

II. Η συντασσόμενη με την νομολογία μερίδα της επιστήμης.

III. Η θέση περί της νομικής αβασιμότητας ως νομοτυπικής ατέλειας της αγωγής

Β. Η ελλιπής αγωγή ως νόμω αβάσιμη

I. Η κρατούσα στην επιστήμη άποψη.

II. Exkurs: Η μειοψηφούσα θέση περί δυνατότητας επανόδου του ενάγοντος

III. Η πρόσφατη κριτική επαναπροσέγγιση της ελλιπούς αγωγής.

IV. Αποκλεισμός: Η τελολογική βάση της αδυναμίας επανόδου του ενάγοντος επί ελλιπούς αγωγής.

1. Η θέση περί της υποχρεωτικής αντικειμενικής σώρευσης συρρεουσών αξιώσεων

2. Η θέση περί της επικληθείσας ενιαίας πραγματικής κατάστασης

α. Περί της οριοθέτησης της ιστορικής βάσης της αγωγής

β. Ο αποκλεισμός μη προβληθέντων πραγματικών ισχυρισμών

3. Η θέση περί της κρισιμότητας της επιγενόμενης αιτίας.

Γ. Η θέση περί του τριττού προσδιορισμού του αντικειμένου της δίκης

Δ. Η οριοθέτηση της ιστορικής βάσης της αγωγής και η επιρροή της στον προσδιορισμό του ουσιαστικού αντικειμένου της δίκης

I. Το επικαλούμενο ουσιαστικό δικαίωμα ως αντικείμενο δίκης.

II. Η δικονομική αξίωση ως αντικείμενο δίκης.

III. Η θέση της νομολογίας.

§ 5. Ιδία Θέση

Α. Εισαγωγικές επισημάνσεις

I. Η δικονομική αξίωση ως αντικείμενο της δίκης κατά τον γερμΚΠολΔ

II. Η ουσιαστικοποίηση της δικονομικής αξίωσης κατά την επιχειρούμενη μεταφορά της στο ημέτερο δίκαιο.

1. Δικονομική αξίωση «σύμφωνα με το νόμο»;

2. Έρεισμα του όρου αξίωση στο γράμμα του ΚΠολΔ;

3. Ενδιάμεσο Πόρισμα.

Β. Γράμμα και ιστορία του άρθρου 216 παρ. 1 εδ. α’ ΚΠολΔ: Η υιοθέτηση της θεωρίας του συγκεκριμένου προσδιορισμού από τον ιστορικό Νομοθέτη

Γ. Θεωρία του συγκεκριμένου προσδιορισμού: Δογματική ανα­κο­λουθία και δυσμενείς πρακτικές συνέπειες

Δ. Κατ’ άρθρον 216 παρ. 1 ΚΠολΔ η νομική αιτία της αγωγής δεν συμπροσδιορίζει το αντικείμενο της δίκης

I. Η νομική βάση της αγωγής ενυπάρχει στην ιστορική.

II. Exkurs: Σύντομη ιστορική αναδρομή στην αρχή jura novit curia

III. Το άρθρο 216 παρ. 1 ΚΠολΔ ως ειδικότερη έκφανση της εξουσίας διάθεσης

1. Θεωρία του συγκεκριμένου προσδιορισμού και αρχή jura novit curia

2. Ρητή επίκληση ουσιαστικού κανόνα δικαίου από τον ενάγοντα

3. Έμμεσος νομικός χαρακτηρισμός της αγωγής από τον ενάγοντα

Ε. Το επικαλούμενο ουσιαστικό δικαίωμα ως αντικείμενο δίκης κατά τον ΚΠολΔ

I. Αναγωγή σε συγκεκριμένο κανόνα του ουσιαστικού δικαίου

II. Η ευρύτερη έννοια του - επικαλούμενου - δικαιώματος έναντι της αξίωσης

ΣΤ. Περιπτωσιολογία και δικονομική αποτίμηση της ελλιπούς ιστορικής βάσης της αγωγής

I. Η περιπτωσιολογία της έλλειψης

α. Παράλειψη επίκλησης προϋπόθεσης της νομοτυπικής μορφής του κανόνα δικαίου

β. Προβολή αντιφατικών πραγματικών ισχυρισμών

γ. Αντιγραφή της νομοτυπικής μορφής του κανόνα δικαίου

II. Η δικονομική αντιμετώπιση της έλλειψης.

Ζ. Εφαρμογή της θεωρίας του συγκεκριμένου προσδιορισμού μετά την τροποποίηση του ΚΠολΔ από το ΝΔ 958/1971;

I. Το πρόβλημα

II. Η προκρινόμενη λύση: Μία τελολογική στάθμιση

1. Θεωρία συγκεκριμένου προσδιορισμού υπό την «παρα­­­­δο­­σιακή της μορφή»: Δεν υφίσταται έδαφος εφαρμογής της κατά τον ΚΠολΔ

2. Διάκριση μεταξύ απαραδέκτου και νομικής αβασιμό­τητας: Κριτήριο και περιπτωσιολογία.

α. Συνεπεία της έλλειψης ουδείς κανόνας δικαίου καλείται σιωπηρώς σε εφαρμογή

β. Παρά την έλλειψη, συγκεκριμένος κανόνας δικαίου καλείται σιωπηρώς σε εφαρμογή.

γ. Συνεπεία της έλλειψης καλούνται σιωπηρώς σε εφαρμογή περισσότεροι κανόνες δικαίου.

δ. Ιστορική βάση: Ευθεία αναντιστοιχία προς την νομοτυπική μορφή του σιωπηρώς επικαλούμενου κανόνα δικαίου.

3. Μερικώς ελλιπής και μερικώς ασαφής ιστορική βάση της αγωγής

III. Exkurs: Ανάγκη καταφυγής στην έννομη συνέπεια του αποκλεισμού;

Τρίτο Μέρος. Εκκρεμοδικία: Απαγόρευση παράλληλης διεξαγωγής δικών επί του αυτού αντικειμένου

§ 6. Εισαγωγικώς επί της εκκρεμοδικίας

§ 7. Ιστορική αναδρομή στην ρύθμιση της εκκρεμοδικίας στο ελληνικό δικονομικό δίκαιο

Α. Η ένσταση εκκρεμοδικίας κατ’ άρθρον 553 ΠολΔ/1834

Β. Από το άρθρο 133 παρ. 1 του Προσχεδίου στο άρθρο 222 ΚΠολΔ.

§ 8. Η ταυτότητα της «ένδικης διαφοράς» ως προϋπόθεση κατάφασης εκκρεμοδικίας

Α. Η πάγια νομολογία περί της προαπαιτούμενης ταυτότητας – και – νομικής αιτίας

Β. Ιδία θέση: Η κρισιμότητα του νομικού γεγονότος

Τέταρτο Μέρος. Αντικειμενική σώρευση αγωγών.

§ 9. Εισαγωγή: Το ζήτημα

§ 10. Ο δικονομικός θεσμός της αντικειμενικής σώρευσης αγωγών: Διάκριση από ουσιαστικοδικαιικά φαινόμενα

Α. Η αντικειμενική σώρευση αγωγών από την ΠολΔ/1834 στον ΚΠολΔ

I. Η ρύθμιση του άρθρου 535 ΠολΔ/1834.

II. Από το άρθρο 535 ΠολΔ/1834 στο άρθρο 218 ΚΠολΔ.

Β. Διάκριση από ουσιαστικοδικαιικής προέλευσης φαινόμενα

Γ. Τόσα αντικείμενα δίκης, όσα και τα αγωγικώς προβαλλόμενα νομικά γεγονότα

Δ. Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα

I. Ο τραυματισμός του επιβάτη.

II. Η όμορη οριζόντια ιδιοκτησία.

Ε. Ο ΚΠολΔ αγνοεί την ουσιαστικοδικαιικής προέλευσης κατά­σκευή της συρροής νομίμων βάσεων μίας και της αυτής αξίωσης

I. Η μοναδικότητα της νομοτυπικής μορφής ενός εκάστου ουσιαστικού κανόνα δικαίου

II. Η ενιαία αντιμετώπιση πάσας δυνατής περίπτωσης

III. Έστω συρροή νομίμων βάσεων: Διακριτή δικονομική αντιμετώπιση και τύχη εκάστης εξ αυτών.

IV. Η πάγια θέση της νομολογίας.

ΣΤ. Το αναφυόμενο πρόβλημα και η προτεινόμενη λύση.

I. Η πρακτικώς αναπόφευκτη συνεπίκληση ουσιαστικών δικαιωμάτων

II. Exkurs: Μη πληρούμενη κοινή προϋπόθεση σιωπηρώς επικαλουμένων κανόνων δικαίου

III. Ζητήματα ταυτότητας δωσιδικίας και διαδικασίας κατ’ άρθρον 218 ΚΠολΔ

1. Περί της προϋπόθεσης ταυτότητας της δωσιδικίας.

2. Περί της προϋπόθεσης ταυτότητας της διαδικασίας.

Πέμπτο Μέρος: Απαγόρευση – ποιοτικής – μεταβολής της ιστορικής βάσης της αγωγής

§ 11. Εισαγωγή

§ 12. Η διόρθωση-διευκρίνιση της ασαφούς ιστορικής βάσης της αγωγής.

Α. Η κατ’ άρθρον 224 ΚΠολΔ διόρθωση της ασάφειας στην ιστορική βάση

Β. Κριτική αποτίμηση του τροποποιηθέντος δυνάμει του Νόμου 5221/2025 άρθρου 237 ΚΠολΔ

§ 13. Η συμπλήρωση της ελλιπούς ιστορικής βάσης της αγωγής

Α. Συμπλήρωση της έλλειψης: Η κρατούσα σε νομολογία και επιστήμη θέση

Β. Ιδία θέση

I. Παραδεκτή η συμπλήρωση της έλλειψης, εφ’ όσον δεν μεταβάλλεται το προβαλλόμενο νομικό γεγονός.

II. Exkurs: Επί της προβολής του τρόπου κτήσης του δικαιώματος κυριότητας στο πλαίσιο διεκδικητικής αγωγής.

III. Διασφάλιση της αποτελεσματικής άμυνας του εναγομένου

Έκτο Μέρος: Δεδικασμένο: Απαράδεκτο επαλλήλων δικών περί της αυτής διαφοράς

§ 14. Ιστορική Αναδρομή

Α. Οι περί δεδικασμένου διατάξεις της ΠολΔ/1834

Β. Από την Εισηγητική Έκθεση του Γεωργίου Ράμμου στα άρθρα 321, 322 και 324 ΚΠολΔ

I. Νομοθετική εξέλιξη της περί τελεσιδικίας ρύθμισης του άρθρου 321 ΚΠολΔ

II. Νομοθετική εξέλιξη της περί του αντικειμένου του δεδικασμένου ρύθμισης του άρθρου 322 ΚΠολΔ.

III. Νομοθετική εξέλιξη της περί των προϋποθέσεων του δεδικασμένου ρύθμισης του άρθρου 324 ΚΠολΔ.

§ 15. Αντικείμενο και προϋποθέσεις ανάπτυξης του δεδικασμένου

Α. Η κρατούσα σε νομολογία και επιστήμη θέση

I. Η καθοριστική θέση του Γεωργίου Μητσόπουλου

II. Η συντασσόμενη με την θέση του Γεωργίου Μητσόπουλου πάγια νομολογία

Β. Ιδία θέση

I. Η ερμηνεία του άρθρου 324 ΚΠολΔ.

II. Τα πιθανά σφάλματα της απόφασης: Σύζευξη δεδικασμένου και ενδίκων μέσων

1. Κρίση επί ετέρου αντικειμένου δίκης (alliud)

2. Κρίση υπερβαίνουσα το αντικείμενο της δίκης.

3. Κρίση μη εξαντλούσα το αντικείμενο της δίκης.

4. Εσφαλμένος νομικός χαρακτηρισμός του αντικειμένου της δίκης και μεταβολή του νομοθετικού καθεστώτος.

Έβδομο Μέρος: Σύνοψη Πορισμάτων.

Βιβλιογραφία.

Λημματικό Ευρετήριο