Χ. Βερναρδάκης, Το Πολιτικό Κόμμα, 2026

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Κράτος και «πολιτικό κόμμα». Δύο παράλληλες θεωρητικές έννοιες

1.1. Mια βασική εισαγωγική παρατήρηση

1.2. Από το «εργατικό μαζικό κόμμα» στο «μαζικό κόμμα». Οι πρώτες συζητήσεις περί των σχέσεων «κόμματος» - Κράτους

1.3. Το «κόμμα» ως μορφή πολιτικής ενοποίησης

1.4. Η διπλή κίνηση: από την κοινωνία προς το κράτος και από το κράτος προς την κοινωνία

1.5. «Κόμμα», ηγεμονία και μορφή του Κράτους

1.6. Η συνταγματική και θεσμική ενσωμάτωση των κομμάτων

1.7. Γιατί ο μετασχηματισμός της μορφής του καπιταλιστικού κράτους συνεπάγεται μετασχηματισμό του «κόμματος»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Το κλασικό «μαζικό κόμμα αντιπροσώπευσης»: κοινωνικές διαιρέσεις, συλλογική βούληση, πολιτική ένταξη

2.1. Ο Ντιβερζέ και η μεταπολεμική θεωρία των πολιτικών κομμάτων

2.2. Από τα κόμματα στελεχών στα μαζικά κόμματα

2.3. Καθολικό εκλογικό δικαίωμα, μαζική πολιτικοποίηση και κοινωνική ένταξη

2.4. Διαιρετικές τομές, κοινωνιολογική ψήφος και κομματική άρθρωση

2.5. Κομματική ταύτιση, πολιτική κοινωνικοποίηση και συλλογική μνήμη

2.6. Το κόμμα ως φορέας συλλογικής βούλησης

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Από το «μαζικό κόμμα αντιπροσώπευσης» στο «κόμμα - καρτέλ» (cartel party). Μικρές μετατοπίσεις και ισχυρή τομή

3.1. Οι θεωρίες του «κόμματος» λίγο πριν το cartel party

3.2. Ο Ν. Πουλαντζάς και τo «μαζικό κρατικό κόμμα»

3.3. To cartel party και η ωρίμανση της μετατόπισης

3.4. Η φθορά της κομματικής βάσης και της οργανωμένης πυκνότητας

3.5. Η κρατική χρηματοδότηση και η θεσμική αυτοπροστασία

3.6. Το cartel party: ερμηνευτική δυναμική και όρια

3.7. «Πελατειακό κόμμα» (Party patronage), επαγγελματοποίηση και κρατική στελέχωση

3.8. Το cartel party ως ιστορική γέφυρα μεταξύ του κλασικού «μαζικού κόμματος αντιπροσώπευσης» και του σημερινού «κόμματος χωρίς αντιπροσώπευση»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

«Κυβέρνηση» και «Διακυβέρνηση»: ο νεοφιλελεύθερος μετασχηματισμός του Κράτους και οι επιπτώσεις στην πολιτική αντιπροσώπευση

4.1. Το «κόμμα» στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού

4.2. Η νέα έννοια της «διακυβέρνησης»

4.3. Η «Διακυβέρνηση» ως πολυκεντρική μορφή εξουσίας

4.4. Τεχνοκρατία, υπερεθνικοί καταναγκασμοί και ανεξάρτητες διοικητικές αρχές

4.5. Η αποπολιτικοποίηση (depolitization) ως κώδικας της «διακυβέρνησης»

4.6. Οι συνέπειες της «διακυβέρνησης» στη μορφή των κομμάτων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Η αποσύνδεση κόμματος και κοινωνίας. Νέες διαιρέσεις,

συναισθηματική πόλωση, ψηφιακή συνθήκη

5.1. Νέες συνθήκες – Νέο κοινωνικό περιβάλλον

5.2. Αποσύνδεση σημαίνει αποπολιτικοποίηση;

5.3. Η φθορά της κλασικής κομματικής ταύτισης

5.4. Αρνητική κομματική ταύτιση και συναισθηματική πόλωση

5.5. Από τις κλασικές σταθερές διαιρέσεις στις μικρο-διαιρέσεις των ατομικών ταυτοτήτων

5.6. Ψηφιακή πολιτική, πλατφόρμες και αλγοριθμική διαμεσολάβηση

5.7. Μία παρέκβαση: πόσο επιστημολογικά ισχυρό είναι σήμερα το πεδίο ανάλυσης της εκλογικής συμπεριφοράς χωρίς καθολική εκλογική συμμετοχή;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Το «κόμμα χωρίς αντιπροσώπευση»: εννοιολογική συγκρότηση

6.1. Γιατί προτείνεται μια νέα έννοια για το «κόμμα»

6.2. Τι αφήνουν ακάλυπτο οι παλιές θεωρίες για το «κόμμα»;

6.3. Τι δεν είναι το «κόμμα χωρίς αντιπροσώπευση»

6.4. Τι είναι το «κόμμα χωρίς αντιπροσώπευση»

6.5. Η ερμηνευτική αξία της έννοιας σήμερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

Επτά δομικές διαφοροποιήσεις της νέας κομματικής μορφής

του «κόμματος χωρίς αντιπροσώπευση»

7.1. Μια έννοια μέσα σε ένα ιστορικό πλαίσιο

7Α. Από την ex ante αντιπροσώπευση στην ex post νομιμοποίηση. Η διάλυση της κομματικής ταύτισης.

7Β. Αποσύνδεση από σταθερή κοινωνική βάση

7Γ. Από την κρατική εξάρτηση στην εξάρτηση της αγοράς

7Δ. Η μετακίνηση από το πολιτικό πρόγραμμα στη διαχειριστική -επικοινωνιακή λειτουργία

7Ε. Η κομματική ηγεσία ως «προσωποκεντρισμός»

7ΣΤ. Η Διαπλοκή με τα Μedia, την αγορά και τα συμβουλευτικά δίκτυα

7Ζ. Η κατάλυση της εσωτερικής δημοκρατίας και η μείωση της οργανωμένης συμμετοχής

7.2. Οι επτά διαφοροποιήσεις ως οργανική ενότητα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

Υπάρχει πολιτική αντιπροσώπευση μετά ή χωρίς τα πολιτικά κόμματα;

8.1. Το σημερινό πρόβλημα αντιπροσώπευσης

8.2. Γιατί το «τέλος των κομμάτων» δεν συνιστά από μόνο του δημοκρατική λύση

8.3. Νέες θεωρίες αντιπροσώπευσης: αξιώσεις εκπροσώπησης, πολλαπλές μορφές και πεδία σύγκρουσης

8.4. Διαβουλευτικές και συμμετοχικές καινοτομίες: δυνατότητες και όρια της «ανοικτής διακυβέρνησης»

8.5. Μπορεί λοιπόν να ανασυγκροτηθεί ένα νέο εργαλείο συλλογικής πολιτικής βούλησης;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Η ελληνική περίπτωση ως εργαστήριο παραγωγής «κομμάτων χωρίς αντιπροσώπευση»

9.1. Η διαιρετική τομή του

9.2. Η μεταπολιτευτική κομματική συγκρότηση: κοινωνική άρθρωση και κρατική διαμεσολάβηση

9.3. Η μνημονιακή τομή ως ρήξη της αντιπροσωπευτικής ισορροπίας

9.4. Το πείραμα της «αριστερής διακυβέρνησης» και η ενσωμάτωση του ΣΥΡΙΖΑ στην κατηγορία του «κόμματος - καρτέλ»

9.5. Ο κατακερματισμός της υπόλοιπης Αριστεράς ως αδυναμία συγκρότησης «γενικής αριστερής βούλησης»

9.6. Τα νεοπαγή κόμματα ΕΛΑΣ (A. Τσίπρας) και Ελπίδα για τη Δημοκρατία (Μ. Καρυστιανού). Απάντηση στην κρίση ή αναπαραγωγή της κρίσης;

9.7. Η ελληνική περίπτωση ως έλεγχος της έννοιας «κόμμα χωρίς αντιπροσώπευση»

Επίλογος

Βιβλιογραφικές Αναφορές