Α. Αλιγιζάκη, Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2026

Περιεχόμενα

Πρόλογος

Εισαγωγή

Α. Το ερευνητικό ερώτημα

Β. Το γνωστικό αντικείμενο

Γ. Μεθοδολογική προσέγγιση

Δ. Δομή του έργου

Κεφάλαιο 1

Η Πορεία της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης

1.1. Η Απαρχή: Η Διακήρυξη Schuman και η ΕΚΑΧ

1.2. Οι Συνθήκες της Ρώμης: Η Οικονομική Ενοποίηση ως Πυλώνας

1.3. Από την Οικονομία στην Πολιτική: Η Εμβάθυνση της Ενοποίησης

1.4. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ: Η Γέννηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

1.5. Άμστερνταμ και Νίκαια: Προσαρμογές προ της Μεγάλης Διεύρυνσης

1.6. Η Συνθήκη της Λισαβόνας: Η Συνταγματική Ολοκλήρωση

1.7. Παράλληλες Εξελίξεις: ΕΖΕΣ και ΕΟΧ

1.8. Ευρωπαϊκή Ιθαγένεια: Νομικό Περιεχόμενο, Νομολογιακή Εξέλιξη και Σχέση με την Εθνική Δημόσια Τάξη

1.8.α. Φύση και διπλός χαρακτήρας του θεσμού

1.8.β. Η «θεμελιώδης ιδιότητα» από τον Grzelczyk στον Ruiz Zambrano

1.8.γ. Ιθαγένεια και εθνική κυριαρχία: η νομολογία Rottmann–Tjebbes

1.8.δ. Ιθαγένεια και δημόσια τάξη: Η Οδηγία 2004/38 και η νομολογία απέλασης.

1.8.ε. Ιθαγένεια και αποχώρηση: η νομολογία Wightman

1.9. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

Κεφάλαιο 2

Τα Κύρια Θεσμικά Όργανα

2.1. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ως Στρατηγικός Πυλώνας της Ένωσης

2.1.α. Σύνθεση και λειτουργία

2.1.β. Ιστορική εξέλιξη και θεσμική κατοχύρωση

2.1.γ. Αρμοδιότητες και λειτουργίες

2.1.δ. Διαδικασία λήψης αποφάσεων

2.1.ε. Διάκριση από συγχεόμενα όργανα

2.1.στ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

2.2. Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.2.α. Σύνθεση, αρμοδιότητες και νομοθετική λειτουργία

2.2.β. Η Προεδρία του Συμβουλίου

2.2.γ. Η Coreper: ο κρίσιμος κρίκος λήψης αποφάσεων

2.2.δ. Διαδικασία λήψης αποφάσεων: ειδική πλειοψηφία και ομοφωνία

2.2.ε. Ο ρόλος της Coreper στη διαμόρφωση νομοθεσίας που αφορά την εθνική δημόσια τάξη

2.2.στ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

2.3. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

2.3.α. Ιστορική εξέλιξη: από τη διορισμένη συνέλευση στον συννομοθέτη

2.3.β. Σύνθεση, φθίνουσα αναλογικότητα και πολιτικές ομάδες

2.3.γ. Τόποι εργασίας: το πολιτικό κόστος της γεωγραφικής διασποράς

2.3.δ. Νομοθετικές, δημοσιονομικές και εποπτικές αρμοδιότητες

2.3.ε. Ο ρόλος του ΕΚ στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής δημόσιας τάξης

2.3.στ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

2.4. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

2.4.α. Θεσμικός ρόλος: ο «νομικός αρχιτέκτονας» της ΕΕ

2.4.β. Οι πέντε κύριες αρμοδιότητες

2.4.γ. Η νομολογία ως πηγή της ευρωπαϊκής δημόσιας τάξης

2.4.δ. Η προδικαστική παραπομπή ως κρίκος μεταξύ εθνικής και ενωσιακής δικαιοσύνης

2.4.ε. Η προσφυγή επί παραβάσει: εφαρμογή της ενωσιακής δημόσιας τάξης

2.4.στ. Σχέση με ΕΔΔΑ: διάλογος, όχι ιεραρχία

2.4.ζ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

2.5. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

2.5.α. Θεσμική αποστολή και ο τριπλός ρόλος

2.5.β. Σύνθεση, διορισμός και αρχή συλλογικότητας

2.5.γ. Η νομοθετική πρωτοβουλία: πυρήνας θεσμικής ισχύος

2.5.δ. Θεματοφύλακας των Συνθηκών: εποπτεία εφαρμογής και παράβαση

2.5.ε. Εκτελεστικές αρμοδιότητες και NextGenerationEU

2.5.στ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

2.6. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Οικονομική και Νομισματική Ένωση.

2.6.α. Θεσμική θέση και ανεξαρτησία

2.6.β. Πρωταρχικός σκοπός και εργαλεία νομισματικής πολιτικής

2.6.γ. Εποπτεία τραπεζών και Τραπεζική Ένωση

2.6.δ. Τα λοιπά όργανα ΟΝΕ: Ecofin, Ευρωομάδα, ΟΔΕ

2.6.ε. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

Κεφάλαιο 3

Βοηθητικά Όργανα, Ελεγκτικοί Μηχανισμοί και Προστασία Οικονομικών Συμφερόντων

3.1. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο

3.1.α. Θεσμική φυσιογνωμία και αποστολή

3.1.β. Σύνθεση, διορισμός και ανεξαρτησία

3.1.γ. Η ετήσια έκθεση και η δήλωση αξιοπιστίας

3.1.δ. Σχέση με εθνικές ελεγκτικές αρχές και με OLAF/EPPO

3.1.ε. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

3.2. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης Απάτης (OLAF)

3.2.α. Θεσμική φύση και αποστολή

3.2.β. Εξουσίες και διαδικασία έρευνας

3.3. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO)

3.3.α. Ίδρυση και θεσμική φύση

3.3.β. Αρμοδιότητα και λειτουργία

3.3.γ. EPPO και εθνική δημόσια τάξη

3.3.δ. Εφαρμογή: Μελέτη Περίπτωσης

3.4. Τα Συμβουλευτικά Όργανα: ΕΟΚΕ και Επιτροπή Περιφερειών

3.4.α. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ)

3.4.β. Η Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ)

3.4.γ. Η επικουρικότητα ως σύνδεσμος ΕΟΚΕ και ΕτΠ με την εθνική δημόσια τάξη

3.4.δ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

Κεφάλαιο 4

Η Νομοθετική Διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

4.1. Η ιστορική εξέλιξη: από τη Ρώμη στη Λισαβόνα

4.2. Η συνήθης νομοθετική διαδικασία: δομή και στάδια

4.3. Ο τρίλογος: η άτυπη καρδιά της ευρωπαϊκής νομοθεσίας

4.4. Η νομοθετική πρωτοβουλία και η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών

4.5. Οι ειδικές νομοθετικές διαδικασίες

4.6. Επικουρικότητα και αναλογικότητα ως φίλτρα νομοθετικής παραγωγής

4.7. Η ψηφοφορία στο Συμβούλιο: ειδική πλειοψηφία και ο κανόνας Ιωαννίνων.

4.8. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

Κεφάλαιο 5

Πρωτογενές Δίκαιο, Γενικές Αρχές και ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

5.1. Οι Συνθήκες ως ύψιστη πηγή: ΣΕΕ, ΣΛΕΕ και η «συνταγματική» φύση του πρωτογενούς δικαίου

5.2. Η αρχή υπεροχής: η πλέον θεμελιώδης σχέση ενωσιακής και εθνικής δημόσιας τάξης

5.3. Άμεσο αποτέλεσμα και σύμφωνη ερμηνεία: η τριπλή γέφυρα ενωσιακής/εθνικής έννομης τάξης

5.3.α. Η αρχή του άμεσου αποτελέσματος: Van Gend en Loos και η αυτονομία της ενωσιακής έννομης τάξης

5.3.β. Σύμφωνη ερμηνεία: η Marleasing και τα όριά της

5.3.γ. Ευθύνη κράτους κατά Francovich: το απόλυτο δίκτυ ασφαλείας

5.4. Αρχή δοτής αρμοδιότητας και κατηγορίες αρμοδιοτήτων

5.5. Η αρχή της επικουρικότητας

5.6. Γενικές αρχές ενωσιακού δικαίου: η νομολογιακή οικοδόμηση της ευρωπαϊκής δημόσιας τάξης

5.6.α. Η αρχή της αναλογικότητας

5.6.β. Η αρχή της ασφάλειας δικαίου και της εύλογης εμπιστοσύνης

5.6.γ. Η αρχή της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης

5.6.δ. Η αρχή της χρηστής διοίκησης

5.6.ε. Η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας

5.7. Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων: πεδίο εφαρμογής, περιεχόμενο και νομολογιακή ανάπτυξη

5.7.α. Πεδίο εφαρμογής: το άρθρο 51 και η νομολογία Åkerberg Fransson

5.7.β. Βασικά δικαιώματα του Χάρτη και η νομολογιακή τους ανάπτυξη

5.7.γ. Οι περιορισμοί δικαιωμάτων: το άρθρο 52 και η αρχή αναλογικότητας

5.8. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης

Κεφάλαιο 6

Το Παράγωγο Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

6.1. Η αρχιτεκτονική του παράγωγου δικαίου: ιεραρχία, νομική βάση και τυπολογία

6.1.α. Ιεραρχία και νομική βάση

6.1.β. Τυπολογία πράξεων: κλίμακα κανονιστικής έντασης

6.2. Κανονισμοί: ενοποίηση, άμεσο αποτέλεσμα και σχέση με εθνική δημόσια τάξη

6.2.α. Τα τρία χαρακτηριστικά: γενική ισχύς, πλήρης δεσμευτικότητα, άμεσο αποτέλεσμα

6.2.β. Άμεσο αποτέλεσμα κανονισμών: κάθετο και οριζόντιο

6.2.γ. Κανονισμοί και εθνική δημόσια τάξη: παρεκκλίσεις και όρια

6.2.δ. Σημαντικοί κανονισμοί και η επίπτωσή τους στην εθνική έννομη τάξη

6.2.ε. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης Κανονισμών

6.3. Οδηγίες: εναρμόνιση, μεταφορά και δικαστική προστασία

6.3.α. Η νομική φύση της οδηγίας: το «διπλό επίπεδο» ρύθμισης

6.3.β. Η υποχρέωση μεταφοράς: προθεσμία, μορφή και περιεχόμενο

6.3.γ. Κάθετο άμεσο αποτέλεσμα: από Van Duyn σε Ratti

6.3.δ. Απουσία οριζόντιου άμεσου αποτελέσματος: Faccini Dori και τα υποκατάστατα

6.3.ε. Εκφάνσεις κράτους – Foster και τα κριτήριά της

6.3.στ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης Οδηγιών

6.4. Αποφάσεις: εξατομικευμένη ενωσιακή ρύθμιση και άμεσα έννομα αποτελέσματα

6.4.α. Νομική φύση και τυπολογία αποφάσεων

6.4.β. Άμεσο αποτέλεσμα αποφάσεων: η νομολογία Grad

6.4.γ. Αποφάσεις ΚΕΠΠΑ: η ιδιαίτερη κατηγορία

6.4.δ. Εφαρμογές: Μελέτες Περίπτωσης Αποφάσεων

6.5. Μη δεσμευτικές πράξεις: το soft law ως παράγοντας ευρωπαϊκής δημόσιας τάξης

6.5.α. Ορισμός, τυπολογία και λειτουργία

6.5.β. Νομολογιακή σημασία: Grimaldi και France v Commission

6.5.γ. Soft law και εθνική δημόσια τάξη

6.6. Κατ’ εξουσιοδότηση και εκτελεστικές πράξεις: η «τρίτη γενιά» παράγωγου δικαίου

Κεφάλαιο 7

Η ενωσιακή Δημόσια Τάξη σε «Δράση: Κράτος Δικαίου, Δημοκρατική Αρχή, Προσωπικά Δεδομένα και Διαφάνεια»

7.1. Κράτος Δικαίου ως Νομική Υποχρέωση: Από την Αξία στην Αναγκαστική Εφαρμογή

7.1.α. Το κράτος δικαίου στο ενωσιακό σύστημα: άρθρο 2 ΣΕΕ και νομολογιακή ανάπτυξη

7.1.β. Τα συστατικά στοιχεία του κράτους δικαίου στη νομολογία ΔΕΕ

7.1.γ. Η αρχή της διάκρισης εξουσιών ως υποκείμενη εγγύηση

7.1.δ. Εφαρμογή: Μελέτη Περίπτωσης

7.2. Η Διαδικασία του Άρθρου 7 ΣΕΕ: Πολιτικό Εργαλείο ή Νομική Εγγύηση;

7.2.α. Δομή και στάδια της διαδικασίας

7.2.β. Η ενωσιακή δημόσια τάξη υπό πίεση: η περίπτωση της Ουγγαρίας

7.2.γ. Εφαρμογή: Μελέτη Περίπτωσης

7.3. Δημοκρατική Αρχή: Εκλογές, Πλουραλισμός και Ευρωπαϊκές Υποχρεώσεις.

7.3.α. Η δημοκρατική αρχή στο ενωσιακό σύστημα

7.3.β. Εκλογικό δίκαιο και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις

7.3.γ. Εφαρμογή: Μελέτη Περίπτωσης

7.4. Ο Ευρωπαϊκός Νόμος για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (EMFA): νέα εκδήλωση ευρωπαϊκής δημόσιας τάξης

7.4.α. Ο EMFA ως ρυθμιστικό πλαίσιο

7.4.β. Διαφάνεια κρατικής διαφήμισης ως αντίδοτο χειραγώγησης

7.5. Προσωπικά Δεδομένα ως Θεμελιώδες Δικαίωμα: GDPR, Νομολογία και Εθνικές Αντιλήψεις

7.5.α. Η μοναδικότητα του ευρωπαϊκού δικαιώματος

7.5.β. Ο GDPR: αρχές, δικαιώματα και εγγυήσεις

7.5.γ. Σχέση GDPR και εθνικής δημόσιας τάξης: ρήτρες ανοίγματος

7.5.δ. Εφαρμογή: Μελέτη Περίπτωσης

7.6. Διαφάνεια στη Δημόσια Ζωή: Πρόσβαση σε Έγγραφα, Αιτιολόγηση και Δημόσιες Συμβάσεις

7.6.α. Πρόσβαση σε έγγραφα ως δημοκρατική εγγύηση

7.6.β. Χρηστή Διοίκηση και Υποχρέωση αιτιολόγησης ως πυλώνες κράτους δικαίου

7.6.γ. Δημόσιες συμβάσεις: η αρχή αντικειμενικότητας ως ευρωπαϊκή δημόσια τάξη

7.6.δ. Εφαρμογή: Μελέτες Περίπτωσης

7.7. Ψηφιακή Διακυβέρνηση και Τεχνητή Νοημοσύνη: το AI Act ως νέα εκδήλωση ευρωπαϊκής δημόσιας τάξης

7.7.α. Ο Κανονισμός ΤΝ (AI Act): κατηγοριοποίηση κινδύνου και απαγορεύσεις

7.7.β. Τεχνητή νοημοσύνη, δικαστική ανεξαρτησία και κράτος δικαίου

7.8. Μελέτες Περίπτωσης

Συμπεράσματα

Βιβλιογραφία και Νομολογία

Α. Βιβλία – Μονογραφίες

Β. Άρθρα – Μελέτες – Θεματολογικά Δελτία

Γ. Νομοθεσία – Συνθήκες – Κανονιστικά Κείμενα

Γ1. Πρωτογενές Δίκαιο

Γ2. Παράγωγο Δίκαιο

Δ. Νομολογία

Δ1. Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) – Θεμελιώδεις Αποφάσεις.

Δ2. Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Σύγχρονη Νομολογία

General Court

European Court of Human Rights

Ε. Θεσμικές και Λοιπές Επίσημες Πηγές