Χ. Γαλιτσίδης, Το αναπαλλοτρίωτο της ακίνητης περιουσίας των Μονών του Αγίου Όρους και οι πηγές του, 2026

Πίνακας περιεχομένων

Πρόλογος

Κυριότερες συντομογραφίες

I. Εισαγωγή

ΙΙ. Οι πηγές του αναπαλλοτρίωτου της ακίνητης περιουσίας των Αγιορειτικών Μονών

Α. Πηγές προγενέστερες της εμφάνισης του Αθωνικού Μοναχισμού.

1. Κανονικό Δίκαιο

1.1. Ο κανών ΛΗ΄ των Αγίων Αποστόλων

1.2. Ο κανών ΜΑ΄ των Αγίων Αποστόλων

1.3. Ο κανών ΙΕ΄ της Τοπικής Συνόδου της Αγκύρας (314 μ.Χ.)

1.4. Ο κανών ΚΔ΄ της Τοπικής Συνόδου της Αντιοχείας (341 μ.Χ.)

1.5. Ο κανών ΚΣΤ’ της Τοπικής Συνόδου της Καρθαγένης (401 και 419 μ.Χ.)

1.6. Ο κανών ΛΓ’ της Τοπικής Συνόδου της Καρθαγένης (401 και 419 μ.Χ.)

1.7. Ο κανών Β΄ Κυρίλλου Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας (444 μ.Χ.)

1.8. Ο κανών ΚΔ΄ της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας (451 μ.Χ.)

1.9. Ο κανών ΚΣΤ΄ της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας (451 μ.Χ.).

1.10. Ο κανών ΜΘ΄ της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου της Κωνσταντινούπολης (691 μ.Χ.)

1.11. Ο κανών ΙΑ΄ της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Νίκαιας (787 μ.Χ.).

1.12. Ο κανών ΙΒ΄ της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Νίκαιας (787 μ.Χ.).

1.13. Ο κανών ΙΓ΄ της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου της Νίκαιας (787 μ.Χ.)

1.14. Ο κανών Α΄ της Πρωτοδευτέρας Συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως (861 μ.Χ.).

2. Πολιτειακή νομοθεσία

2.1. Ο Κώδικας του Ιουστινιανού, (Βιβλίο) 1, (Τίτλος) 2, (Κεφάλαιο) 21 (529 - 534 μ.Χ.).

2.2. Οι Νεαρές του Ιουστινιανού 7, 46, 67 και 120 (535 – 544 μ.Χ.)

Β. Σύγχρονες και μεταγενέστερες της εμφάνισης του Αθωνικού Μοναχισμού πηγές

1. Πολιτειακή νομοθεσία και διατάξεις καταστατικού χαρακτήρα κατά την Βυζαντινή περίοδο

1.1. Τα Βασιλικά (και οι περιεχόμενες σε αυτά Νεαρές) του Αυτοκράτορα Λέοντος ΣΤ΄ του Σοφού (886 - 912 μ.Χ.)

1.2. Η Νεαρά του Αλεξίου Α΄ Κομνηνού (1104 μ.Χ.)

1.3. Οι Νεαρές LXI, LXII, LXIII του Μανουήλ Α΄ Κομνηνού (1159 μ.Χ.)

2. Καταστατικού χαρακτήρα διατάξεις επί Λατινοκρατίας

3. Καταστατικού χαρακτήρα διατάξεις επί Σερβοκρατίας

3.1. Το χρυσόβουλλο του Τσάρου Στεφάνου Δουσάν (1345 μ.Χ.)

3.2. Το χρυσόβουλλο του Τσάρου Στεφάνου Δουσάν (1347 μ.Χ.)

4. Πολιτειακή νομοθεσία και διατάξεις καταστατικού χαρακτήρα κατά την Οθωμανική περίοδο

4.1. Ο αχντναμές (ahdname) του Μωάμεθ στη Μονή Αγίας Αικατερίνης του Όρους Σινά (623-4 μ.Χ.)

4.2. Ο ορισμός του Μουράτ Β΄ (1430)

4.3. Ο αχντναμές του Μωάμεθ Β’ του Πορθητή (1453)

4.4. Το άρθρο 122 του Οθωμανικού Νόμου περί Γαιών (1858)

4.4.1. Η θέση του άρθρου 122 στον «Οθωμανικό Νόμο περί Γαιών»

4.4.2. Η πλήρης κυριότητα των μοναστηριακών γαιών του εδ. α΄

4.4.3. Ο βακουφικός χαρακτήρας των μοναστηριακών γαιών του εδ. α΄ και η σημασία του για το αναπαλλοτρίωτο αυτών

4.4.4. Τα χρονικά όρια εφαρμογής του εδ. α΄

4.4.5. Η σημασία του άρθρου 122 Ο.Ν.Γ. για τις αποκαλούμενες «δημεύσεις» της ακίνητης περιουσίας των Μονών του Α.Ο. των ετών 1565-1568 επί Σελίμ Β’ και 1821 επί Μαχμούτ Β΄

4.5. Ο «Κανονισμός των εν Αγίω Όρει μοναστηρίων των υπαγομένων εις την πνευματικήν διοίκησιν του Ρωμαϊκού πατριαρχείου» της 20 Ζιλχιτσέ 1294 (1877)

4.6. Το άρθρο 62 της Συνθήκης του Βερολίνου (1878)

4.7. Οι «Γενικοί Κανονισμοί του Αγίου Όρους» (1911)

5. Καταστατικού χαρακτήρα διατάξεις επί σύγχρονου Ελληνικού Κράτους

5.1. Οι Γενικοί Κανονισμοί του έτους

5.2. Ο Κ.Χ.Α.Ο

5.3. Το Ελληνικό Σύνταγμα

III. Οι διατάξεις του Κ.Χ.Α.Ο. Το, κατ’ άρθρο 181 Κ.Χ.Α.Ο., αναπαλλοτρίωτο της ακίνητης περιουσίας των Μονών του Α.Ο

Α. Το άρθρο 181 Κ.Χ.Α.Ο. και τα αμέσως σχετιζόμενα με αυτό άρθρα

Β. Οι αρχικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις του άρθρου 181 Κ.Χ.Α.Ο

Γ. Η τομή της Α.Π. (Ολ.) 177/1976

Δ. Ο αντίλογος απέναντι στην Α.Π. (Ολ.) 177/1976

Ε. Η κάλυψη του δημιουργηθέντος κενού

ΣΤ. Εκτιμήσεις – Συμπεράσματα

VI. Η αντιμετώπιση του ζητήματος από την Ελληνική Πολιτεία

Α. Το προϋφιστάμενο διεθνές κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο των απαλλοτριώσεων

Β. Η διαμόρφωση σε διεθνές επίπεδο του καθεστώτος των Μονών του Αγίου Όρους και η επίδραση της στο αναπαλλοτρίωτο

Γ. Ο μεταβολισμός της οθωμανικής γαιοκτητικής νομοθεσίας σε ελληνικό δίκαιο, και η σημασία του

Δ. Η αποφυγή και ανυπαρξία ειδικών για το Άγιον Όρος νομοθετικών ρυθμίσεων κατά τα πρώτα έτη μετά την απελευθέρωση

Ε. Η κύρωση του Κ.Χ.Α.Ο. (1926)

ΣΤ. Η Συνταγματική πρόβλεψη (1927)

Ζ. Οι νομοθετικές ρυθμίσεις που επακολούθησαν

Η. Η νομιμότητα της κήρυξης των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων των Αγιορειτικών μετοχίων

V. Επίλογος – Συμπεράσματα

VI. Βιβλιογραφία – Αρθρογραφία

Α. Ελληνική

Β. Ξενόγλωσση

VII. Γνωμοδοτήσεις – Σχολιασμοί

Α. Γνωμοδοτήσεις

Β. Σχολιασμοί δικαστικών αποφάσεων

VIII. Ευρετήριο δικαστικών αποφάσεων – Εγκυκλίων – Γνωμοδοτήσεων

Α. Αποφάσεις

1. Αρείου Πάγου

2. ΣτΕ

3. Νομικού Συμβουλίου του Κράτους

4. Εφετείων

5. Πολυμελών Πρωτοδικείων

6. Μονομελών Πρωτοδικείων

7. Ειρηνοδικείων

Β. Εγκύκλιοι

Γ. Γνωμοδοτήσεις

IX. Περίληψη – Abstract

Α. Ελληνική

B. English