Π. Μπουμπουχερόπουλος, Mobbing: Ευθύνη λόγω ηθικής παρενόχλησης στην εργασία, 2014


Π. Μπουμπουχερόπουλος, Mobbing: Ευθύνη λόγω ηθικής παρενόχλησης στην εργασία, 2014

Η διερεύνηση των συνεπειών της καθημερινής φθοράς στην υγεία όσων εργάζονται σε έντονα συγκρουσιακό, «αντισυναδελφικό» περιβάλλον βρίσκεται τις τελευταίες δύο δεκαετίες διεθνώς στο επίκεντρο εκτεταμένων ερευνών και ζωηρών επιστημονικών συζητήσεων, τα αποτελέσματα των οποίων επέφεραν τη ραγδαία μεταβολή των συνειδήσεων ως προς τη σημασία της αρμονικής συνύπαρξης στην εργασία. Συμπεριφορές και καταστάσεις γνωστές από το παρελθόν, οι οποίες αντιμετωπίζονταν ως δομικές, δυσάρεστες μεν αλλά αναπόφευκτες «παρενέργειες της εργασιακής καθημερινότητας», επανεκτιμήθηκαν ως επικίνδυνη για την υγεία των εργαζομένων κοινωνική παθολογία και προσέλαβαν έτσι νέες διαστάσεις. Τα όρια των κοινωνικά πρόσφορων ή ανεκτών και κατά κανόνα αδιάφορων για το δίκαιο μικροσυγκρούσεων στον χώρο εργασίας επανακαθορίστηκαν με την βοήθεια του όρου Mobbing”, με τον οποίο αποδίδεται η σοβαρή διακινδύνευσης της υγείας μέσω του βίαιου κοινωνικού (αυτό)αποκλεισμού μεμονωμένων κατά κανόνα εργαζομένων, σε πρώτη φάση παροδικά και από το οικείο εργασιακό περιβάλλον, και στη συνέχεια μόνιμα και από την αγορά εργασίας γενικά, ως συνέπεια συστηματικής κακομεταχείρισης και διαρκούς παρενόχλησης, (ψυχολογικής) βίας, εχθρικής, βάναυσης ή ανοίκειας συμπεριφοράς ή εκφοβισμού τους.

Η μελέτη του φαινομένου εντάσσεται στην γενικότερη προβληματική της έρευνας των αιτιών του εργασιακού stress και της καταπολέμησης των επιβλαβών συνεπειών του για την - ψυχική κυρίως, αλλά και (ψυχο)σωματική - υγεία των εργαζομένων. Δεν αμφισβητείται σήμερα, ότι η διατάραξη της διαπροσωπικής επικοινωνίας στην εργασία και ιδίως η συστηματικά βάναυση, προσβλητική, εχθρική, ανάρμοστη ή απλώς ανοίκεια συμπεριφορά εργοδοτών σε βάρος εργαζομένων, προϊσταμένων σε βάρος υφισταμένων και αντιστρόφως ή ομοιοβάθμων συναδέλφων μεταξύ τους ή και εκ μέρους τρίτων, λ.χ. πελατών ή προμηθευτών, έναντι εργαζομένων, αποτελούν έναν από τους σπουδαιότερους στρεσογόνους παράγοντες στο εργασιακό περιβάλλον, με μοιραίες για την υγεία του θύματος συνέπειες. Ακραία μορφή δυσλειτουργίας των διαπροσωπικών σχέσεων στην εργασία, συχνά αποτέλεσμα έντονου εργασιακού stress αλλά και ένας από τους βασικότερους παράγοντες δημιουργίας στρεσογόνου εργασιακού κλίματος αποτελεί το Mobbing. Το κόστος του φαινομένου για τις επιχειρήσεις και τις εθνικές οικονομίες ανέρχεται παράλληλα, σύμφωνα με τους μετριοπαθέστερους υπολογισμούς, σε δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Ο όρος “Mobbing” δεν είναι άγνωστος στην Ελλάδα, όπου όμως φαίνεται ότι επικρατεί για την περιγραφή του ίδιου φαινομένου ήδη ο ειδικότερος προσδιορισμός «ηθική παρενόχληση», που αποδίδει με τη σειρά του την ακριβή μετάφραση της αντίστοιχης γαλλικής ορολογίας „harcèlement moral“. Το περιορισμένο ενδιαφέρον της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας, όπως αντανακλάται στην ομολογουμένως όχι πλούσια ελληνόγλωσση (μεταφρασμένη) και ελληνική βιβλιογραφία γύρω από το φαινόμενο της ηθικής παρενόχλησης, δεν δικαιολογείται από τα πράγματα. Σύμφωνα με τα πορίσματα της Πέμπτης Έρευνας για τις Συνθήκες Εργασίας στην Ευρώπη, την οποία διεξήγαγε το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για την βελτίωση των Συνθηκών Ζωής και Εργασίας του Δουβλίνου το 2010, 3,4% τον εργαζομένων στην Ελλάδα είχαν υποστεί ηθική παρενόχληση στην εργασία κατά τους δώδεκα μήνες που προηγήθηκαν της έρευνας, ποσοστό που αντιστοιχούσε τότε σε περισσότερους από 146.000 εργαζόμενους. Η σχέση άλλωστε που συνδέει την ηθική παρενόχληση με την καλπάζουσα σήμερα ανεργία και την υποχώρηση της συλλογικής συνείδησης στην εργασία και στην κοινωνία γενικότερα είναι ανάλογη. Τα ελληνικά δικαστήρια έχουν ομοίως να επιδείξουν όχι λίγες αποφάσεις επί πραγματικών περιστατικών που εμπίπτουν στον πυρήνα του τύπου της ηθικής παρενόχλησης, ακόμα και αν το φαινόμενο σπάνια προσδιορίζεται expressis verbis με τον όρο αυτό. Η συστηματοποίηση των μέχρι σήμερα δοσμένων νομολογιακά λύσεων υπό το πρίσμα της γενικά πλέον αποδεδειγμένης αυτοτελούς σημασίας του φαινομένου για την εργασιακή πραγματικότητα και η διεξοδικότερη διερεύνηση των κατάλληλων νομικών βάσεων για τη θεμελίωση της ευθύνης των εμπλεκομένων μερών, λαμβανομένων υπόψη και των νέων νομοθετικών δεδομένων, και ιδίως της περί απαγόρευσης των διακρίσεων ενωσιακής νομοθεσίας, αποτελεί πρωταρχική επιδίωξη της παρούσας μελέτης.

Edition info

Title
Mobbing: Ευθύνη λόγω ηθικής παρενόχλησης στην εργασία
© 2014
Foreword
Author
ISBN
978-960-568-193-7
Pages
XL + 398
Price
€ 38.00
Out of print

Table of contents   +

Προλογικό Σημείωμα Δ. Α. Τραυλού–Τζανετάτου

Πρόλογος του Συγγραφέα

Διάγραμμα

Περιεχόμενα

Κυριότερες συντομογραφίες

Κεφάλαιο Α΄

Εισαγωγή στην προβληματική της ηθικής παρενόχλησης

και της νομικής της σημασίας

Ι. Η ανάδειξη του φαινομένου στον ευρωπαϊκό χώρο

ΙΙ. «Mobbing» ή «ηθική παρενόχληση»: ορολογία στην ελληνική θεωρία και έκταση του φαινομένου στην ελληνική εργασιακή πραγματικότητα και νομολογία

Κεφάλαιο Β΄

Έννοια και ορισμοί

Ι. Η κοινωνική και η νομική σημασία της αποσαφήνισης της έννοιας της ηθικής παρενόχλησης

ΙΙ. Αίτια, μορφές εμφάνισης και συνέπειες της ηθικής παρενόχλησης: Εξωτερικές ενδείξεις ή εννοιολογικά γνωρίσματα;

ΙΙΙ. Απόπειρες εννοιολογικού καθορισμού της ηθικής παρενόχλησης

ΙV. Τα ελάχιστα αναγκαία περιγραφικά γνωρίσματα – Οριοθέτηση από συναφείς περιπτώσεις

1. Συστηματική εκδήλωση ανεπιθύμητης συμπεριφοράς

2. Σχέση δράστη-θύματος

3. Εχθρικό περιβάλλον και προσβολή εννόμων αγαθών

α. Το δικαίωμα στην προσωπικότητα – Θεμελίωση και περιεχόμενο

β. Η εγκαθίδρυση εχθρικού περιβάλλοντος ως εννοιολογικό προαπαιτούμενο της

ηθικής παρενόχλησης και ως προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα

Κεφάλαιο Γ΄

Η ηθική παρενόχληση ως «απλή» ή «μη σεξουαλική» παρενόχληση –

Διάκριση από τη σεξουαλική παρενόχληση

Ι. Η ηθική παρενόχληση ως «παρενόχληση» στην εργασία κατά την έννοια των άρθρων 2 § 2 Ν. 3304/2005 και 2 εδ. γ Ν. 3896/2010

1. «Απλή» ή «μη σεξουαλική» παρενόχληση κατά την έννοια του ενωσιακού δικαίου και ιδίως των άρθρων 2 § 2 Ν. 3304/2005 και 2 εδ. γ Ν. 3896/2010

2. Το ζήτημα της συστημικής ένταξης της «απλής» ή «μη σεξουαλικής»

παρενόχλησης στη νομοθεσία για την απαγόρευση των διακρίσεων

3. Η ηθική παρενόχληση ως «απλή» ή «μη σεξουαλική» παρενόχληση

ΙΙ. «Ηθική», «μη σεξουαλική» και «σεξουαλική» παρενόχληση

ΙΙΙ. Ενδιάμεσο συμπερασμα

Κεφάλαιο Δ΄

Πρόληψη και εξωδικαστική αντιμετώπιση της ηθικής παρενόχλησης στην εργασία

Ι. Πρόληψη αντί καταστολής

ΙΙ. Δομές και θεσμοί προστασίας και πρόληψης εντός και εκτός της επιχείρησης

1. Προληπτικά μέτρα με εργοδοτική πρωτοβουλία

2. Ιατρός Εργασίας

3. Επιμορφωτικά Προγράμματα

4. Εξωτερικές Υπηρεσίες Προστασίας και Πρόληψης (ΕΞ.Υ.Π.Π.)

ΙΙΙ. Ο ρόλος των θεσμών συλλογικής εκπροσώπισης στην πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου

1. Θεσμοί συνεργασίας και ένταξης

α. Τα συμβούλια εργαζομένων (Ν. 1767/1988)

i. Γενικές παρατηρήσεις

ii. Η σημασία των συλλογικών συμφωνιών (άρθρο 12 § 4 Ν. 1767/1988)

β. Επιτροπές και ειδικοί εκπρόσωποι υγείας και ασφάλειας εργαζομένων

2. Θεσμοί αντιπαράθεσης – Ο ρόλος των συνδικαλιστικών οργανώσεων

(Ν. 1876/1990)

3. Η Συμφωνία-Πλαίσιο της 26ης Απριλίου 2007 για την παρενόχληση και τη βία

στην εργασία και η επίδρασή της στην εσωτερική έννομη τάξη

ΙV. Μεσολάβηση και συμφιλίωση

Κεφάλαιο Ε΄

Θεμελίωση της ευθύνης λόγω ηθικής παρενόχλησης

Ι. Εισαγωγικά

1. Η ηθική παρενόχληση ως νομική (κανονιστική) έννοια

2. Τα εμπλεκόμενα πρόσωπα

ΙΙ. Η θεμελίωση της ευθύνης του εργοδότη

1. Ευθύνη λόγω προσβολής του δικαιώματος στην προσωπικότητα

α. Γενικές παρατηρήσεις

β. Προσβολή της προσωπικότητας, διευθυντικό δικαίωμα και υποχρέωση πρό-

νοιας

i. Η ευθύνη του εργοδότη ως δράστη της ηθικής παρενόχλησης

ii. Προσβολή της προσωπικότητας λόγω παράλειψης προληπτικών ή κατασταλτι-

κών προστατευτικών μέτρων

a. Ευθύνη από παράλειψη μέτρων γενικής πρόληψης

b. Ευθύνη από παράλειψη κατασταλτικών μέτρων

iii. Η προσβολή της ψυχικής ή ψυχοσωματικής υγείας του θύματος ειδικότερα

2. Ευθύνη λόγω παραβίασης συμβατικής υποχρέωσης

3. Αδικοπρακτική ευθύνη

4. Ευθύνη του εργοδότη-νομικού προσώπου για ηθική παρενόχληση εκ μέρους

των καταστατικών του οργάνων

5. Ευθύνη από πράξεις τρίτων: Βοηθός εκπλήρωσης και προστηθείς ως δράστης

ηθικής παρενόχλησης

6. Ευθύνη του Δημοσίου ή ΝΠΔΔ ως εργοδότη για παράνομες πράξεις των οργά-

νων του

III. Η θεμελίωση της ευθύνης του δράστη έναντι του θύματος και έναντι του εργοδότη

1. Ευθύνη των συναδέλφων έναντι του θύματος λόγω προσβολής της προσωπι-

κότητας

2. Ευθύνη των συναδέλφων έναντι του θύματος λόγω προσβολής περιουσιακών

αγαθών

3. Ευθύνη του αμέτοχου συναδέλφου έναντι του θύματος

4. Ευθύνη του δράστη έναντι του εργοδότη

α. Συμβατική ευθύνη

β. Η προβληματική της επιρρεπούς σε ζημίες εργασίας

5. Ευθύνη του αμέτοχου εργαζόμενου έναντι του εργοδότη

ΙV. Το ζήτημα της υπαιτιότητας

1. Η αντικειμενική ευθύνη του δράστη

2. Η υποκειμενική ευθύνη του αμέτοχου εργοδότη

Κεφάλαιο ΣΤ΄

Αξιώσεις και δικαιώματα του εργαζόμενου

Ι. Αξιώσεις κατά του εργοδότη

1. Αξίωση για άρση της προσβολής και παράλειψής της στο μέλλον

2. Αξίωση για αποζημίωση λόγω προσβολής της προσωπικότητας

α. Αποκατάσταση της περιουσιακής ζημίας λόγω προσβολής της υγείας και της

ζωής ειδικότερα: Η προβληματική του εργατικού ατυχήματος

β. Η αυτοκτονία του θύματος ειδικότερα

3. Χρηματική ικανοποίηση της ηθικής βλάβης

4. Άλλοι τρόποι ικανοποίησης της ηθικής βλάβης

5. Άλλες αξιώσεις που απορρέουν από την συμβατική υποχρέωση πρόνοιας και

την παραβίασή της

ΙΙ. Αξιώσεις κατά συναδέλφων-δραστών: Η αξίωση του θύματος για λήψη εργοδοτικών μέτρων κατά του δράστη ειδικότερα

ΙΙΙ. Δικαιώματα κατά του εργοδότη

1. Επίσχεση εργασίας και ανυπαίτια αδυναμία παροχής

2. Σπουδαίος λόγος καταγγελίας εκ μέρους του εργαζόμενου

3. Μονομερής βλαπτική μεταβολή

4. Ακύρωση μεμονωμένων εργοδοτικών αποφάσεων

5. Προστασία της θέσης εργασίας

α. Καταχρηστική καταγγελία

β. Εξαναγκασμός σε παραίτηση

i. Stricto sensu εξαναγκασμός σε παραίτηση – Σιωπηρή καταγγελία εκ μέρους του

εργοδότη

ii. Ακυρώσιμη καταγγελία λόγω απειλής

γ. Καταγγελία κατόπιν πιέσεων τρίτων

6. Δικαιώματα εργαζόμενων που δεν είναι οι ίδιοι θύμα παρενόχλησης

Κεφάλαιο Ζ΄

Αξιώσεις και δικαιώματα του εργοδότη κατά του δράστη

Ι. Αξιώσεις

ΙΙ. Δικαιώματα - Υποχρέωση επιλογής του ηπιότερου μέτρου

1. Επιλογή του ηπιότερου μέτρου κατά τη διερεύνηση των περιστατικών

2. Επιλογή του ηπιότερου μέτρου κατά τη διαχείριση των περιστατικών

ΙΙΙ. (Μη γνήσια) καταγγελία κατόπιν πιέσεων τρίτων

Κεφάλαιο Η΄

Παραγραφή των αξιώσεων και απόσβεση δικαιωμάτων

Ι. Αξιώσεις και δικαιώματα του θύματος

ΙΙ. Αξιώσεις και δικαιώματα του αμέτοχου εργοδότη

Κεφάλαιο Θ΄

Βάρος επίκλησης και απόδειξης

Ι. Βάρος επίκλησης – Ορισμένο αγωγής

ΙΙ. Αποδεικτικές δυσχέρειες – Δυνατότητες υπέρβασης

1. Εισαγωγικά

2. Πιθανολόγηση των πραγματικών περιστατικών και αντεστραμμένο βάρος α-

πόδειξης

3. Το ζήτημα της αιτιώδους συνάφειας

4. Η συνυπαιτιότητα του θύματος

5. Η νομολογιακή αντιμετώπιση ορισμένων αποδεικτικών μέσων, κυρίως ως

προς τη διαπίστωση ψυχικών ασθενειών και της αιτιώδους συνάφειάς τους με

την ηθική παρενόχληση

α. Πραγματογνώμονες

β. Αυτοπρόσωπη εμφάνιση διαδίκων

γ. Έμμεση απόδειξη

Επίμετρο

Βιβλιογραφία

Λημματικό ευρετήριο

Content type

Categories

Add to wishlistAdd to wishlist

Related editions

Δ. Ζερδελής, Εφαρμογές Εργατικού Δικαίου, τόμ. 1, 2022
Οι σημαντικές τροποποιήσεις που επέφεραν στην εργατική νομοθεσία ο ν. 4808/2021 και ορισμένοι προγενέστεροι νόμοι κατέστησαν αναγκαία την παρούσα νέα έκδοση των «Εφαρμογών...
Κ. Μπακόπουλος, Η ελαττωματική καταγγελία και οι συνέπειές της, 2022
Με τον ν. 4808/2021 το ελληνικό δίκαιο της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου απέκτησε ανανεωμένη όψη. Πέρα από τον θεσμικό εκσυγχρονισμό σε επιμέρους πεδία...
Εργατική νομοθεσία - Βασικά Νομοθετήματα, 3η έκδ., 2021
Series: Σύγχρονη Νομοθεσία, #26
Οι τροποποιήσεις της εργατικής νομοθεσίας με τον πρόσφατο νόμο 4808/2021 κατέστησαν αναγκαία την παρούσα νέα έκδοση, στην οποία λήφθηκαν υπόψη και οι τροποποιήσεις που...
Δ. Ζερδελής, Εφαρμογές Εργατικού Δικαίου, τόμ. 2, 2021
Το βιβλίο αυτό περιλαμβάνει 21 θέματα με αντικείμενο ζητήματα εργατικού δικαίου από την ύλη των συλλογικών εργασιακών σχέσεων. Οι τροποποιήσεις που επέφερε ο ν. 4808/2021...
Δ. Ζερδελής, Συλλογικό Εργατικό Δίκαιο, 5η έκδ., 2021
Οι πρόσφατες τροποποιήσεις που επέφερε ο ν. 4808/2021 στο συλλογικό εργατικό δίκαιο, και συγκεκριμένα στην οργάνωση και λειτουργία των συνδικαλιστικών οργανώσεων, στο δίκαιο...