ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ...............................................................................................................

VΙΙ

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ........................................................................................................

ΧI

ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.........................................................................................................

ΧLI

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

 

ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ – ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ – ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄

ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ

§ 1. ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑ­ΛΙ­ΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ..........................................................................................................

3

Α. Έννοια......................................................................................................................

3

Β. Νομικά χαρακτηριστικά......................................................................................................

6

I. Η ατομική και η συλλογική διάσταση..................................................................................................................

6

1. Η ένταξη του συνδικαλιστικού δικαιώματος στην κατηγορία των ατομικών δικαιωμάτων.........................................................................................................

6

2. Η συλλογική όψη του συνδικαλιστικού δικαιώματος..........................................................................................................

7

3. Οι επί μέρους ατομικές και συλλογικές συνδικαλιστικές ελευθερίες...........................................................................................................

13

IΙ. Το συνδικαλιστικό δικαίωμα ως δικαίωμα μέσου και η κατάταξή του στα κοινωνικά δικαιώματα..............................................................................................................

15

1. Ως δικαίωμα μέσου για εξυπηρέτηση άλλων δικαιωμάτων.........................................................................................................

15

2. Ως κοινωνικό δικαίωμα...............................................................................................................

16

ΙΙΙ. Η τριτενέργεια του συνδικαλιστικού δικαιώματος............................................................................................................

18

Γ. Ομοιότητες και διαφορές με το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι.......................................................................................................

19

§ 2. Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΩΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ .......................................................................................................................................

22

§ 3. Η ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗ ΧΩΡΟ...........................................................................................................................

25

Α. Η συνταγματική κατοχύρωσή τους...........................................................................................................................

25

Β. Η διεθνής αναγνώριση.............................................................................................................

27

I. Γενικά ...................................................................................................................................

27

II. Οι συνδικαλιστικές ελευθερίες και η κατοχύρωσή τους από τις διεθνείς συμβάσεις εργασίας...................................................................................................................

29

III. Η προστασία στο πλαίσιο των γενικών συμβάσεων ή διακηρύξεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα..............................................................................................................

33

1. Η οικουμενική διακήρυξη για τα ανθρώπινα δικαιώματα...........................................................................................................

33

2. Το διεθνές σύμφωνο για τα οικονομικά, κοινωνικά και μορφωτικά δικαιώματα...........................................................................................................

34

3. Η ευρωπαϊκή σύμβαση για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών.............................................................................................................

34

4. Ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης...................................................................................................................

35

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄

ΟΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ. Η ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ

§ 1. Η ΘΕΤΙΚΗ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ................................................................................................................

39

Α. Έννοια και κάλυψη από το θετικό δίκαιο.......................................................................................................................

39

Β. Η προστασία απέναντι στην κρατική εξουσία.....................................................................................................................

41

I. Η γενική αρχή της προστασίας της θετικής συνδικαλιστικής ελευθερίας και οι θεμιτοί περιορισμοί.............................................................................................................

41

1. Ο φιλελευθερισμός στις διατυπώσεις για την ίδρυση συνδικαλιστικής οργάνωσης............................................................................................................

41

2. Η κατοχύρωση της ελευθερίας για ίδρυση συνδικαλιστικών ενώσεων.................................................................................................................

45

3. Η ελεύθερη συνύπαρξη συνδικαλιστικών οργανώσεων.........................................................................................................

47

α. Η αρχή της πολλαπλότητας των συνδικαλιστικών οργανώσεων.......................................................................................................

47

β. Η ιδεολογική πολλαπλότητα των συνδικαλιστικών οργανώσεων.......................................................................................................

48

4. Το δικαίωμα για πολλαπλή συμμετοχή.............................................................................................................

48

5. Η αναγνώριση του δικαιώματος ίδρυσης συνδικαλιστικών οργανώσεων χωρίς διακρίσεις. ................................................................................................................................

49

ΙΙ. Οι περιορισμοί που συνδέονται με την επαγγελματική δραστηριότητα........................................................................................................

49

1. Προβληματισμοί σχετικοί με την ενεργό άσκηση επαγγέλμα­τος...........................................................................................................................

50

2. Το πρόβλημα της επαγγελματικής συνάφειας..............................................................................................................

50

3. Η δημοσιοϋπαλληλική ιδιότητα και οι δυνατότητες περιορισμού ή απαγόρευσης του συνδικαλιστικού δικαιώματός τους.........................................................................................................................

51

4. Η υποχρεωτική από το νόμο οργάνωση ορισμένων επαγγελμάτων.......................................................................................................

55

Γ. Η προστασία απέναντι στον εργοδότη..................................................................................................................

60

Δ. Η προστασία απέναντι στην ίδια τη συνδικαλιστική οργάνωση................................................................................................................

61

§ 2. Η ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ................................................................................................................

62

Α. Έννοια της αρνητικής συνδικαλιστικής ελευθερίας................................................................................................................

62

Β. Ο προβληματισμός για την ανάγκη προστασίας..............................................................................................................

63

Ι. Τα αντιμαχόμενα επιχειρήματα για την προστασία ή τη μη προστασία...............................................................................................................

63

ΙΙ. Κριτική....................................................................................................................

66

ΙΙΙ. Προτεινόμενες λύσεις........................................................................................................................

69

IV. Η θέση της ελληνικής νομολογίας..............................................................................................................

70

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

§ 1. Η ΕΝΝΟΙΑ.......................................................................................................................

73

Α. Η γενική έννοια της συνδικαλιστικής οργάνωσης...............................................................................................................

73

Ι. Τα αναγκαία εννοιολογικά στοιχεία....................................................................................................................

73

II. Δυνατότητες οριοθέτησης από το νομοθέτη..................................................................................................................

75

Β. Η έννοια της συνδικαλιστικής οργάνωσης των μισθωτών.................................................................................................................

76

I. Το ισχύον δίκαιο για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις μισθωτών

76

ΙI. Στοιχεία της έννοιας με βάση το ρυθμιστικό ρόλο νομοθέτη..................................................................................................................

77

ΙII. Τα ιδιαίτερα προβλήματα σε σχέση με τους θεμιτούς σκοπούς των συνδικαλιστικών οργανώσεων ...................................................................................................................................

81

1. Οι θεμιτοί σκοποί...................................................................................................................

81

2. Η απαγόρευση εμπορικών ή κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων...................................................................................................

85

3. Η προβληματική για τις πολιτικές επιδιώξεις..............................................................................................................

88

4. Οι αναγκαίες ανακατατάξεις στο συνδικαλιστικό κίνημα υπό την πίεση των μετεξελίξεων των παραγωγικών σχέσεων και την κρίση της εργασίας................................................................................................................................

90

§ 2. ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ...........................................................................................................

97

Α. Διακρίσεις των συνδικαλιστικών οργανώσεων εν γένει..........................................................................................................................

97

I. Η σημασία των διακρίσεων..............................................................................................................

97

II. Η πρωταρχική διάκριση με βάση τη νομική θέση του επαγγελματία...........................................................................................................

98

III. Η διαφοροποίηση του νομικού καθεστώτος κατά κατηγορίες συνδικαλιστικών οργανώσεων............................................................................................................

99

1. Ο αμιγής χαρακτήρας των εκπροσωπούμενων επαγγελματικών συμφερόντων ως προϋπόθεση εφαρμογής συγκεκριμένου νομικού καθεστώτος...........................................................................................................

99

2. Η έννοια του αμιγούς χαρακτήρα για τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων.........................................................................................................

100

3. Η απαγόρευση μικτών οργανώσεων εργαζομένων και εργοδοτών ή ελεύθερων επαγγελματιών......................................................................................................

101

Β. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζομένων και οι διακρίσεις τους...........................................................................................................................

104

I. Η διάκριση με βάση το είδος εργασίας των μελών και το είδος της παραγωγικής διαδικασίας.............................................................................................................

104

II. Η διάκριση με βάση τη γενική κοινότητα συμφερόντων..........................................................................................................

107

IΙΙ. Η διάκριση κατά βαθμούς....................................................................................................................

108

1. Οι πρωτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις...........................................................................................................

109

2. Οι δευτεροβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις...........................................................................................................

110

α. Ομοσπονδίες......................................................................................................

110

β. Εργατικά Κέντρα.................................................................................................................

111

3. Οι τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις...........................................................................................................

112

ΙV. Η διάκριση ανάλογα με τη γεωγραφική εμβέλεια...................................................................................................................

113

V. Η διάκριση ανάλογα με το νομικό τύπο της συνδικαλιστικής οργάνωσης..............................................................................................................

114

Γ. Οι εργοδοτικές οργανώσεις και οι διακρίσεις τους...........................................................................................................................

116

I. Η διαφορετική νομική αντιμετώπισή τους...........................................................................................................................

116

II. Προσδιορισμός της ταυτότητάς τους...........................................................................................................................

116

III. Οι διακρίσεις και η δομή της οργάνωσής τους...........................................................................................................................

119

IV. Οι κορυφαίες εργοδοτικές οργανώσεις..............................................................................................................

121

V. Το νομικό καθεστώς..................................................................................................................

122

Δ. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των δημοσίων υπαλλήλων...............................................................................................................

124

1. Ο καθορισμός του νομικού καθεστώτος με αναφορά στο νομικό καθεστώς των συνδικαλιστικών οργανώσεων των μισθωτών.................................................................................................................

124

2. Οι διακρίσεις και οι διάρθρωσή τους σε βαθμούς....................................................................................................................

126

Ε. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις των αστυνομικών υπαλλήλων κάθε βαθμού......................................................................................................................

127

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄

ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

§ 1. Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΣΩΜΑΤΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ........................................................................................................................

131

Α. Η ανάληψη της πρωτοβουλίας για την ίδρυση.......................................................................................................................

131

Β. Η διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου και ο δικαστικός έλεγχος......................................................................................................................

133

Γ. Η καταχώρηση σε δημόσιο βιβλίο.......................................................................................................................

136

§ 2. Η ΙΔΡΥΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΩΝ ΚΑΙ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ...........................................................................................................

137

§ 3. Η ΙΔΡΥΣΗ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΜΗ ΣΩΜΑΤΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ.......................................................................................................................................

138

Α. Τα τοπικά παραρτήματα...........................................................................................................

138

Β. Οι ενώσεις προσώπων...............................................................................................................

139

1. Οι ρυθμίσεις του νόμου 1264/1982...............................................................................................................

139

2. Οι νεότερες τροποποιήσεις και η αναβάθμιση του ρόλου τους...........................................................................................................................

140

§ 4. Η ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ...........................................................................................................

141

Α. Η προστασία από την αυθαίρετη διάλυση.....................................................................................................................

141

I. Οι βασικές αρχές.........................................................................................................................

141

II. Ο καθορισμός των επιτρεπόμενων λόγων.......................................................................................................................

142

Β. Η συγκεκριμενοποίηση της προστασίας στον Αστικό Κώδικα.....................................................................................................................

144

I. Η εκούσια διάλυση....................................................................................................................

144

II. Η αναγκαστική διάλυση....................................................................................................................

145

1. Αυτοδίκαιη διάλυση..................................................................................................................

145

2. Η διάλυση με δικαστική απόφαση................................................................................................................

145

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄

ΤΑ ΜΕΛΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

§ 1. Η ΙΔΡΥΣΗ ΕΝΝΟΜΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΛΟΥΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ..............................................................................................................

151

Α. Η νομική φύση της έννομης σχέσης.......................................................................................................................

151

Β. Η ίδρυση της έννομης σχέσης με εγγραφή....................................................................................................................

153

I. Η διαμόρφωση ενός σχετικού δικαιώματος εγγραφής..................................................................................................................

153

1. Οι σχετικοί προβληματισμοί...................................................................................................

153

2. Το περιορισμένο δικαίωμα εγγραφής κατά το ελληνικό δίκαιο..............................................................................................................

155

α. Συγκερασμός εσωτερικής αυτονομίας και ατομικού συνδικαλιστικού δικαιώματος...............................................................................................

155

β. Η νομιμότητα των επιμέρους όρων εγγραφής.....................................................................................................

157

γ.  Προβλεπόμενοι ρητώς από το νόμο όροι εγγραφής.....................................................................................................

159

αα) Η δίμηνη απασχόληση.........................................................................................

159

ββ) Ο περιορισμός της πολλαπλής συμμετοχής...........................................................................................

160

II. Η μη ενεργός άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας και το δικαίωμα εγγραφής. ...................................................................................................................................

163

1. Εναλλακτικές μορφές απασχόλησης........................................................................................................

164

2. Η ιδιότητα του ανέργου..................................................................................................................

164

3. Η ιδιότητα του συνταξιούχου μισθωτού...............................................................................................................

165

Γ. Ο δικαστικός έλεγχος της άρνησης εγγραφής και η εγγραφή μετά από δικαστική απόφαση..................................................................................................................

166

§ 2. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΛΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ..............................................................................................................

168

Α. Δικαιώματα και υποχρεώσεις των μελών........................................................................................................................

168

Ι. Τα δικαιώματα..............................................................................................................

168

ΙΙ. Οι υποχρεώσεις............................................................................................................

169

Β. Η σύνδεση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων με τη συνδικαλιστική εξουσία...................................................................................................................................

170

I. Η εξάρτηση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων από αποφάσεις οργάνων της συνδικαλιστικής οργάνωσης..............................................................................................................

170

II. Η υποχρέωση των μελών για συμμόρφωση και υπακοή στις αποφάσεις................................................................................................................

171

1. Η θεμελίωση..............................................................................................................

171

2. Τα όρια της υποχρέωσης για συμμόρφωση........................................................................................................

172

Γ. Η αρχή της ισότητας στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μελών και η απονομή ιδιαίτερων δικαιωμάτων...........................................................................................................

172

I. Ο κανόνας της ισότητας...................................................................................................................

172

ΙΙ. Η δυνατότητα προνομιακής μεταχείρισης με ομοφωνία................................................................................................................

173

ΙΙΙ. Περιορισμοί στη δυνατότητα προνομιακής μεταχείρισης με ομόφωνη απόφαση..................................................................................................................

174

IV. Επιμέρους ερμηνευτικά προβλήματα............................................................................................................

175

V. Οι απλώς διαφοροποιημένες ρυθμίσεις..................................................................................................................

176

Δ. Οι εν γένει συνέπειες από την ανώμαλη λειτουργία της σχέσης.......................................................................................................................

176

Ε. Οι πειθαρχικές κυρώσεις για παράβαση των υποχρεώσεων..........................................................................................................

177

I. Η εσωτερική έννομη τάξη και τα πειθαρχικά παραπτώματα..........................................................................................................

177

II. Η διαγραφή.................................................................................................................

178

1. Η απόφαση της διαγραφής.............................................................................................................

178

2. Ο δικαστικός έλεγχος...................................................................................................................

179

§ 3. Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΜΕΛΟΥΣ.....................................................................................................................

182

Α. Οι διάφοροι λόγοι απώλειας..................................................................................................................

182

Ι. Η αυτοδίκαιη αποβολή...................................................................................................................

183

II. Η παραίτηση...............................................................................................................

186

Β. Οι συνέπειες..................................................................................................................

187

§ 4. ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΩΝ ΚΑΙ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ...........................................................................................................

188

§ 5. ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΫΠΑΛΛΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ .......................................................................................................................................

191

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ – ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

§ 1. Η ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ................................................................................................................

193

Α. Η κατοχύρωση απέναντι στην κρατική εξουσία.....................................................................................................................

193

I. Έννοια και περιεχόμενο της εσωτερικής αυτονομίας..............................................................................................................

193

II. Ο σεβασμός της νομιμότητας και η αρχή της προτεραιότητας των καταστατικών διατάξεων................................................................................................................

196

III. Η εσωτερική αυτονομία και η δυνατότητα κρατικής εποπτείας.................................................................................................................

199

Β. Η κατοχύρωση της εσωτερικής αυτονομίας απέναντι σε τρίτους ιδιώτες......................................................................................................................

201

Γ. Εκδηλώσεις της εσωτερικής αυτονομίας με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πράξη........................................................................................................................

201

I. Η ελεύθερη διαμόρφωση των αποφάσεων στις γενικές συνελεύσεις..............................................................................................................

201

ΙI. Η ελεύθερη εκλογή των μελών των διάφορων οργάνων...................................................................................................................

202

III. Η ελεύθερη διαχείριση των υποθέσεων της συνδικαλιστικής οργάνωσης και ο ελεύθερος καθορισμός των προγραμμάτων δράσης......................................................................................................................

205

IV. Η εξασφάλιση της οικονομικής αυτοτέλειας και η ελευθερία στην οικονομική διαχείριση................................................................................................................

206

§ 2. ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ...........................................................................................................

208

Α. Βασικές αρχές στο σχηματισμό και τη διαχείριση της περιουσίας

208

Β. Ο προσδιορισμός των οικονομικών πόρων.......................................................................................................................

210

I. Οι διάφοροι οικονομικοί πόροι........................................................................................................................

210

II. Οι εισφορές και το δικαίωμα εγγραφής..................................................................................................................

211

1. Οριοθέτηση της υποχρέωσης καταβολής εισφορών...............................................................................................................

211

2. Οι διευκολύνσεις στην είσπραξη των εισφορών...............................................................................................................

213

α. Είσπραξη στον τόπο εργασίας..............................................................................................................

213

β. Παρακράτηση εισφορών από τον εργοδότη.............................................................................................................

215

Γ. Το μερικώς ακατάσχετο της περιουσίας της συνδικαλιστικής οργάνωσης...............................................................................................................

218

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄

ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ
ΤΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

§ 1. Η ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ..............................................................................................................

221

Α. Σύγκλιση της γ.σ. ...................................................................................................................................

221

Β. Φύση του οργάνου της γ.σ. και αρμοδιότητες...........................................................................................................

224

Γ. Η απόφαση..................................................................................................................

227

I. Οι όροι για το σχηματισμό της.............................................................................................................................

227

1. Η απόφαση ως έννομη πράξη ................................................................................................................................

227

2. Οι επιμέρους διαδικαστικές πράξεις για τη διαμόρφωσή της...........................................................................................................................

228

α. Η απαιτούμενη απαρτία...............................................................................................................

228

β. Η απαρτία με βάση τα οικονομικώς τακτοποιημένα μέλη.....................................................................................................................

229

γ. Οι ειδικές απαρτίες..............................................................................................................

229

δ. Η αυτοπρόσωπη συμμετοχή...........................................................................................................

230

ε. Η συζήτηση.............................................................................................................

230

στ. Η ψηφοφορία.........................................................................................................

231

ζ. Ειδική απαρτία για τη συγχώνευση συνδικαλιστικών οργανώσεων ..............................................................................................................................

232

II. Η νομική φύση της απόφασης................................................................................................................

232

III. Η χρονική ισχύς της απόφασης................................................................................................................

235

Δ. Οι ακυρότητες των αποφάσεων των γ.σ. των συνδικαλιστικών οργανώσεων............................................................................................................

236

I. Η γενική θεωρία για τις ακυρότητες..............................................................................................................

236

II. Το νομικό καθεστώς για τις άκυρες αποφάσεις γ.σ. συνδικαλιστικών οργανώσεων............................................................................................................

237

1. Κοινά σημεία και διαφορές στις ακυρότητες αποφάσεων γ.σ. των αστικών σωματείων και των σωματειακού τύπου συνδικαλιστικών οργανώσεων ................................................................................................................................

237

2. Οι επί μέρους ρυθμίσεις για τις άκυρες αποφάσεις γ.σ. συνδικαλιστικών οργανώσεων εργαζομένων.........................................................................................................

240

α. Η ακυρωτική (διαπλαστική) αγωγή από τα μέλη.....................................................................................................................

240

αα) Όροι έγερσης.............................................................................................................

240

ββ) Αίτηση προσωρινής αναστολής........................................................................................................

242

γγ) Λόγοι ακυρότητας......................................................................................................

243

δδ) Οι ενστάσεις της έλλειψης αιτιώδους συνάφειας και της συναίνεσης του μέλους στην απόφαση........................................................................................................

243

εε) Η απόφαση...........................................................................................................

245

στστ) Θεραπεία της ακυρότητας....................................................................................................

246

β. Η ακυρωτική (διαπλαστική) αγωγή από τρίτους (ΑΚ 101) ..............................................................................................................................

247

III. Η μερική επιβίωση του κανόνα της αυτοδίκαιης ακυρότητας..............................................................................................................

248

1. Εφαρμογή των γενικών διατάξεων για την ακυρότητα (αναγνωριστική αγωγή) ................................................................................................................................

248

2. Κριτήρια διάκρισης αυτοδικαίως και κατά τεκμήριο άκυρης απόφασης γ.σ. ................................................................................................................................

250

α. Η ανακρίβεια ή η ρευστότητα των χρησιμοποιούμενων στοιχείων............................................................................................................

250

β. Προσδιορισμός των κριτηρίων με βάση το σκοπό του άρθρου 101 ΑΚ........................................................................................................................

253

αα) Άκυρες αποφάσεις λόγω παράβασης διαδικαστικών κανόνων.........................................................................................................

253

ββ) Άκυρες αποφάσεις λόγω παράβασης διαδικαστικών κανόνων που αφορούν ειδικότερα την ατομική συμμετοχή......................................................................................................

257

γγ) Άκυρες αποφάσεις λόγω παράνομου περιεχομένου απόφασης......................................................................................................

258

Ε. Οι ιδιαιτερότητες για τις γενικές συνελεύσεις στις δευτεροβάθμιες και τις τριτοβάθμιες οργανώσεις..............................................................................................................

259

§ 2. ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ..............................................................................................................

262

Α. Ο ρόλος του Διοικητικού Συμβουλίου και η σχέση του με τη γ.σ..............................................................................................................................

262

Ι. Οι πολλαπλοί ρόλοι του Διοικητικού Συμβουλίου.............................................................................................................

262

ΙΙ. Η σχέση του με τη γ.σ. ...................................................................................................................................

264

Β. Οι κατ’ ιδίαν αρμοδιότητες του δ.σ. ...................................................................................................................................

264

Ι. Αρμοδιότητες ως εκπλήρωση υποχρεώσεων..........................................................................................................

265

ΙΙ. Αρμοδιότητες του δ.σ. ως έκφραση της συνδικαλιστικής εξουσίας...................................................................................................................

266

1. Οι εν γένει εξουσίες.................................................................................................................

266

2. Οι εξουσίες για την προώθηση των διεκδικήσεων........................................................................................................

267

Γ. Η ανάδειξη του Διοικητικού Συμβουλίου..............................................................................................................

267

Ι. Η ανάδειξη τακτικής διοίκησης με απόφαση της γ.σ (ψηφοφορία) ...................................................................................................................................

268

1. Η απόφαση της γ.σ. ................................................................................................................................

268

2. Οι όροι εκλογιμότητας......................................................................................................

270

α. Οι εν γένει όροι εκλογιμότητας....................................................................................................

270

β. Η προβληματική για ορισμένους όρους...................................................................................................................

270

αα) Η ικανότητα για δικαιοπραξία και το ιδιαίτερο πρόβλημα των ανηλίκων..........................................................................................................

270

ββ) Η ιδιότητα του αλλοδαπού........................................................................................................

270

γγ) Η ιδιότητα του μέλους...............................................................................................................

271

γ. Πρόσθετες προϋποθέσεις από το καταστατικό.......................................................................................................

272

3. Η εκλογική διαδικασία.............................................................................................................

273

α. Το σύνθετο όργανο της εφορευτικής επιτροπής και του δικαστικού αντιπροσώπου...................................................................................................

273

αα) Τα εκλεγμένα μέλη...................................................................................................................

274

ββ) Ο διορισμός δικαστικού αντιπροσώπου ...........................................................................................................................

275

γγ) Η νομική φύση του οργάνου............................................................................................................

276

δδ) Καθήκοντα εφορευτικής επιτροπής και δικαστικού αντιπροσώπου..............................................................................................

277

β. Η απλή αναλογική ως υποχρεωτικό εκλογικό σύστημα..............................................................................................................

280

αα) Γενικά...............................................................................................................

280

ββ) Τα βασικά στοιχεία του συστήματος......................................................................................................

281

ΙΙ. Ο διορισμός προσωρινής διοίκησης με δικαστική απόφαση..................................................................................................................

283

1. Το άρθρο 69 ΑΚ και η κατοχύρωση της εσωτερικής αυτονομίας............................................................................................................

283

2. Λόγοι διορισμού προσωρινής διοίκησης..............................................................................................................

284

α. Οι ιδιαίτεροι προβληματισμοί για την περίπτωση έλλειψης προσώπων διοίκησης............................................................................................................

285

αα) Περιπτώσεις έλλειψης προσώπων διοίκησης.........................................................................................................

285

ββ) Έλλειψη διοίκησης και έλλειψη μελών διοίκησης.........................................................................................................

286

γγ) Η έκταση της αναπλήρωσης των ελλειπόντων μελών................................................................................................................

288

β. Σύγκρουση συμφερόντων.....................................................................................................

290

3. Η απόφαση για το διορισμό και η έκταση της εξουσίας της διορισμένης διοίκησης..............................................................................................................

290

α. Η απόφαση.............................................................................................................

290

β. Η εξουσία της προσωρινής διοίκησης............................................................................................................

292

Δ. Συγκρότηση και λειτουργία του δ.σ. ...................................................................................................................................

295

Ε. Ο δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων του δ.σ. ...................................................................................................................................

296

ΣΤ. Μεταβολές στη σύνθεση του δ.σ. και τερματισμός της υπόστασης του δ.σ..............................................................................................................................

299

Ι. Γεγονότα εν γένει που επηρεάζουν την τύχη του δ.σ. ...................................................................................................................................

299

ΙΙ. Λήξη θητείας του δ.σ. ...................................................................................................................................

300

ΙΙΙ. Η παύση του δ.σ. από τη γ.σ. ...................................................................................................................................

301

1. Το δικαίωμα παύσης του δ.σ. ................................................................................................................................

301

2. Όροι και περιορισμοί στο δικαίωμα παύσης...................................................................................................................

303

3. Η απόφαση για παύση.....................................................................................................................

304

§ 3. ΑΛΛΑ ΟΡΓΑΝΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ.................................................................................................................

304

Α. Όργανα προβλεπόμενα από το νόμο..........................................................................................................................

305

Ι. Η ελεγκτική επιτροπή..................................................................................................................

305

ΙΙ. Η εφορευτική επιτροπή ...................................................................................................................................

306

ΙΙΙ. Οι αντιπρόσωποι.........................................................................................................

306

1. Οι αντιπρόσωποι ως θεσμικό όργανο...................................................................................................................

306

2. Η διπλή σχέση των αντιπροσώπων με τις υποκείμενες και τις υπερκείμενες συνδικαλιστικές οργανώσεις...........................................................................................................

307

3. Ιδιαιτερότητες για τους αντιπροσώπους στην τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση..............................................................................................................

309

Β. Όργανα προβλεπόμενα από το καταστατικό............................................................................................................

310

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄

Η ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΞΩ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

§ 1. Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ.......................................................................................................................

311

Α. Η ιδιαίτερη προβληματική στην κατοχύρωση της εξωτερικής συνδικαλιστικής δράσης......................................................................................................................

311

Ι. Οριοθέτηση των εξωτερικών δραστηριοτήτων από τις λοιπές δραστηριότητες.......................................................................................................

311

ΙΙ. Βασικοί κανόνες για το σύνολο των εξωτερικών δραστηριοτήτων.....................................................................................................

312

1. Η ελεύθερη επιλογή είδους, μέσων και επιπέδου δράσης...................................................................................................................

313

α. Προσδιορισμός της ελευθερίας δράσης με βάση τους κατοχυρωμένους συνδικαλιστικούς σκοπούς..............................................................................................................

314

β. Περιορισμοί από τα ακραία όρια του κοινωνικού καθεστώτος.........................................................................................................

315

γ. Περιορισμοί από τα δικαιώματα τρίτων..................................................................................................................

315

2. Η κατοχύρωση της ισότιμης μεταχείρισης των συνδικαλιστικών οργανώσεων και η προνομιακή μεταχείριση των αντιπροσωπευτικών οργανώσεων.........................................................................................................

316

α. Η ισότιμη μεταχείριση........................................................................................................

316

β. Η νομοθετική επιβολή της αντιπροσωπευτικής οργάνωσης.........................................................................................................

317

Β. Η υποχρέωση λήψης αναγκαίων μέτρων από τα όργανα του Κράτους....................................................................................................................

322

§ 2. ΟΙ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ....................................................................................................

322

Α. Η συνδικαλιστική οργάνωση ως κοινωνικοοικονομικός εκπρόσωπος των συλλογικών συμφερόντων των μισθωτών.................................................................................................................

323

Ι. Δραστηριότητες διεκδικητικής και αγωνιστικής φύσης, όπως: ...................................................................................................................................

323

ΙΙ. Δραστηριότητες συμμετοχικής φύσης και διαχείρισης, όπως: ...................................................................................................................................

324

ΙΙΙ. Δραστηριότητες για την εκπλήρωση διάφορων υπηρεσιών προς τα μέλη, όπως: ...................................................................................................................................

324

IV. Δραστηριότητες για τη στρατολόγηση μελών........................................................................................................................

324

Β. Η συνδικαλιστική οργάνωση ως νομικός εκπρόσωπος των συλλογικών συμφερόντων των μισθωτών.................................................................................................................

325

Ι. Σταδιακή εξέλιξη του ρόλου αυτού........................................................................................................................

325

ΙΙ. Οι ρυθμιζόμενες από το νόμο περιπτώσεις.............................................................................................................

327

1. Η νομιμοποίηση για άσκηση σε πολιτική δίκη των αγωγών των μελών.....................................................................................................................

327

2. Νομιμοποίηση των συνδικαλιστικών οργανώσεων για παρέμβαση υπέρ των μελών (άρθρο 669 § 2 ΚΠολΔ.) ................................................................................................................................

331

3. Νομιμοποίηση για παρέμβαση με σκοπό την προστασία συλλογικού συμφέροντος (άρθρο 669 § 3 ΚΠολΔ) ................................................................................................................................

332

4. Η εκπροσώπηση ενώπιον των άλλων αρχών.....................................................................................................................

332

α. Το δικαίωμα αναφοράς............................................................................................................

333

β. Το δικαίωμα έγκλησης και καταγγελιών.......................................................................................................

334

5. H νομιμοποίηση των συνδικαλιστικών οργανώσεων στις διαδικασίες ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων.........................................................................................................

336

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ΄

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΑΠΟ
ΤΗΝ ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ

§ 1. Η ΑΜΕΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ.......................................................................................................................

338

Α. Η γενική απαγόρευση για παρακώλυση με οποιοδήποτε τρόπο της συνδικαλιστικής δράσης......................................................................................................................

338

Β. Οι ειδικές απαγορεύσεις...........................................................................................................

341

Ι. Απαγορεύσεις που αποσκοπούν στην προστασία ατομικώς των μισθωτών.................................................................................................................

342

1. Η απαγόρευση άσκησης επιρροής στους εργαζομένους για ίδρυση ή μη ίδρυση συνδικαλιστικής οργάνωσης (άρθρο 14 § 2, α΄)...........................................................................................................................

342

2. Η απαγόρευση επιβολής ή παρεμπόδισης της προσχώρησης σε συγκεκριμένη συνδικαλιστική οργάνωση (άρθ. 14 § 2, β΄)...........................................................................................................................

342

3. Η απαγόρευση απαίτησης δήλωσης συμμετοχής ή μη συμμετοχής σε συνδικαλιστική οργάνωση ή δήλωσης αποχώρησης απ’ αυτή (άρθ. 14 § 2, γ΄)............................................................................................................................

342

4. Η απαγόρευση διακρίσεων με βάση τη συμμετοχή των εργαζομένων σε ορισμένη συνδικαλιστική οργάνωση (άρθρο 14 § 2, στ΄) ................................................................................................................................

343

ΙΙ. Απαγορεύσεις που αποσκοπούν στην προστασία της ίδιας της συνδικαλιστικής οργάνωσης..............................................................................................................

344

1. Η απαγόρευση υποστήριξης ορισμένης συνδικαλιστικής οργάνωσης (άρθρο 14 § 2 δ΄)............................................................................................................................

344

2. Η απαγόρευση επεμβάσεων στη λειτουργία και τη δράση των συνδικαλιστικών οργανώσεων (άρθρο 14 § 2, ε΄)............................................................................................................................

345

§ 2. Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ ΠΡΟΣΒΟΛΗΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ........................................................................................................

345

Α. Το παράνομο της απόλυσης του μισθωτού λόγω νόμιμης συνδικαλιστικής δράσης......................................................................................................................

346

Ι. Η σημασία της ρητής απαγόρευσης...........................................................................................................

346

ΙΙ. Η έκταση της προστασίας..............................................................................................................

348

1. Το νόμιμο της συνδικαλιστικής δράσης...................................................................................................................

348

2. Η σύνδεση συνδικαλιστικής δράσης με την απόλυση.................................................................................................................

349

3. Η διατήρηση της προστασίας και στην άκυρη σύμβαση................................................................................................................

351

Β. Η ειδική προστασία των συνδικαλιστικών στελεχών...................................................................................................................

352

Ι. Το ειδικό σύστημα απόλυσης των συνδικαλιστικών στελεχών..................................................................................................................

353

1. Το αιτιολογημένο της καταγγελίας...........................................................................................................

353

α. Ιστορική εξέλιξη.................................................................................................................

353

β. Προστατευόμενα πρόσωπα.............................................................................................................

354

γ.  Διάρκεια προστασίας.........................................................................................................

356

δ. Περιεχόμενο προστασίας.........................................................................................................

357

2. Η a priori διαπίστωση του νόμιμου λόγου καταγγελίας...........................................................................................................

360

α. Η διαπίστωση από την Επιτροπή Προστασίας Συνδικαλιστικών Στελεχών.............................................................................................................

360

β. Ο ρόλος των πολιτικών δικαστηρίων.......................................................................................................

361

αα) Σε σχέση με τους προβλεπόμενους λόγους...............................................................................................................

361

ββ) Σε σχέση με σοβαρούς λόγους μη προβλεπόμενους από το νόμο................................................................................................................

363

ΙΙ. Περιορισμός στο δικαίωμα του εργοδότη για μετάθεση..................................................................................................................

367

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι΄

ΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ
ΤΗΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ
ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ

§ 1. Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ...................................................................................................................

371

Α. Η νομιμοποίηση της άσκησης του συνδικαλιστικού δικαιώματος στην επιχείρηση...............................................................................................................

371

Ι. Η έννοια του συνδικαλιστικού δικαιώματος στην επιχείρηση...............................................................................................................

371

ΙΙ. Οι δυσχέρειες για την αναγνώρισή του.............................................................................................................................

373

1. Το ιδεολογικό υπόβαθρο για τον αποκλεισμό του..........................................................................................................................

373

2. Το πρόβλημα της συμβατότητας με τα συνταγματικά δικαιώματα του εργοδότη................................................................................................................

374

ΙΙΙ. Η σημασία της νομοθετικής ρύθμισης................................................................................................................

375

Β. Η άσκηση στην επιχείρηση εξωτερικών συνδικαλιστικών δραστηριοτήτων.....................................................................................................

376

Ι. Δικαίωμα της συνδικαλιστικής οργάνωσης για τακτικές συναντήσεις με τον εργοδότη για την από κοινού επίλυση των προβλημάτων των εργαζομένων...................................................................................................................................

379

ΙΙ. Δικαίωμα ενεργού παρουσίας κατά τις επιθεωρήσεις των οργάνων του Υπουργείου Εργασίας. ...................................................................................................................................

381

Γ. Η άσκηση στην επιχείρηση συνδικαλιστικών δραστηριοτήτων εσωτερικής αυτονομίας...............................................................................................................

382

Ι. Δικαίωμα πληροφόρησης.......................................................................................................

382

1. Το δικαίωμα διανομής ανακοινώσεων (άρθρο 16 § 6 ν. 1264/1982) ................................................................................................................................

382

2. Το δικαίωμα ανακοινώσεων μέσω πινάκων (άρθρο 16 § 2 ν. 1264/1982)

384

3. Περιεχόμενο των ανακοινώσεων ................................................................................................................................

385

ΙΙ. Δικαίωμα λειτουργίας των οργάνων της συνδικαλιστικής οργάνωσης μέσα στην επιχείρηση...............................................................................................................

386

1. Δικαίωμα σύγκλησης γενικών συνελεύσεων στους χώρους εργασίας (άρθ. 16 § 3 ν. 1264/1982)...........................................................................................................

386

2. Η διάθεση γραφείου στον τόπο εργασίας (άρθ. 16 § 5 ν. 1264/1982)...........................................................................................................

388

ΙΙΙ. Διοικητική άρση διαφωνιών και διοικητικές κυρώσεις..................................................................................................................

389

§ 2. Η ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΓΙΑ ΠΑΡΟΧΗ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΑΔΕΙΩΝ.........................................................................................................................

391

Α. Το νομικό καθεστώς των συνδικαλιστικών αδειών.......................................................................................................................

391

Β. Προσδιορισμός της διάρκειας και του είδους της άδειας........................................................................................................................

393

Ι. Αμειβόμενες άδειες........................................................................................................................

394

ΙΙ. Μη αμειβόμενες άδειες........................................................................................................................

394

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ – ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ – ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄

Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΤΗΣ

§ 1. ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΣΥ­ΝΑΨΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ....................................................................................................................

397

Α. Έννοια και συνταγματική θεμελίωση ...................................................................................................................................

397

Ι. Έννοια της συλλογικής αυτονομίας..............................................................................................................

397

ΙΙ. Στοιχεία που προσδιορίζουν την έκταση της κατοχύρωσης..........................................................................................................

400

Β. Τα όρια της συλλογικής αυτονομίας ...................................................................................................................................

401

Ι. Ως προς τους διαδικαστικούς όρους άσκησής της.............................................................................................................................

401

1. Η ελεύθερη επιλογή του μέσου. Συμφωνίες ενοχικού και κανονιστικού τύπου......................................................................................................................

401

2. Ο καθορισμός του φορέα άσκησης ................................................................................................................................

405

3. Η ελευθερία για τους λοιπούς όρους διάπλασης του δικαιώματος..........................................................................................................

407

ΙΙ. Ως προς το περιεχόμενό της.............................................................................................................................

408

Γ. Τo ειδικότερο πρόβλημα των ορίων από τη διατήρηση της κανονιστικής αρμοδιότητας της Πολιτείας σε θέματα όρων εργασίας...................................................................................................................

411

Ι. Οι διάφορες απόψεις θεωρίας και νομολογίας ως προς τους ειδικούς περιορισμούς από τα άρθρα 23 § 1 και 22 § 2 του Συντάγματος............................................................................................................

412

ΙΙ. Αποσαφήνιση κρίσιμων ερωτημάτων για την επικουρικότητα της κρατικής ρύθμισης..................................................................................................................

415

ΙΙΙ. Περιορισμοί για λόγους γενικού συμφέροντος...........................................................................................................

420

IV. Ειδικά θέματα στην προμνημονιακή εποχή........................................................................................................................

424

1. Η περίπτωση των κανονισμών κατ’ εξουσιοδότηση του νόμου.....................................................................................................................

424

2. Η απαγόρευση αύξησης μισθών στο πλαίσιο εισοδηματικής πολιτικής...............................................................................................................

425

V. Η πρώτη φάση διεύρυνσης των κρατικών επεμβάσεων στο όνομα της εξυγίανσης των ΔΕΚΟ και της οικονομικής κρίσης......................................................................................................................

430

1. Η πρώτη απόπειρα...............................................................................................................

431

2. Η δεύτερη νομοθετική επέμβαση...............................................................................................................

431

VI. Οι ανατροπές στο πλαίσιο των νόμων για τα Μνημόνια................................................................................................................

433

1. Με το πρώτο Μνημόνιο ................................................................................................................................

433

2. Με το δεύτερο Μνημόνιο..............................................................................................................

435

3. Με το «τρίτο Μνημόνιο» σε σχέση με το δίκαιο των σ.σ.εργ. καταγράφουμε ................................................................................................................................

436

4. Η νέα κατάσταση πραγμάτων............................................................................................................

437

5. Η συνταγματική αξιολόγηση...........................................................................................................

441

VΙI. Επίμετρον................................................................................................................

448

§ 2. ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΩΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ...........................................................................................................

449

Α. Έννοια......................................................................................................................

449

Β. Διάκριση από τις ατομικές και νομικές διαφορές ...................................................................................................................................

450

Ι. Διαφορές συμφερόντων και νομικές διαφορές..................................................................................................................

450

ΙΙ. Συλλογικές διαφορές και ατομικές διαφορές..................................................................................................................

451

ΙΙΙ. Η σχετικότητα της διάκρισης.................................................................................................................

452

Γ. Σχέσεις μηχανισμών παρέμβασης τρίτων με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τον απεργιακό αγώνα.......................................................................................................................

454

Ι. Σχέσεις με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις...................................................................................................

454

ΙΙ. Σχέσεις με το δικαίωμα απεργίας...................................................................................................................

457

Δ. Ο οριακός ή ο κυρίαρχος ρόλος των μηχανισμών παρέμβασης στο σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων.................................................................................................

459

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄

ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΚΟ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΘΕΣΜΟ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ

§ 1. Η ΜΕΓΑΛΗ ΤΟΜΗ ΣΤΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ .......................................................................................................................................

463

§ 2. ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΑΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ ΔΙΕΘΝΩΣ .......................................................................................................................................

465

Α. Η αρχική εμφάνιση συλλογικών συμφωνιών..............................................................................................................

465

Β. Η νομοθετική αναγνώριση των σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

466

Γ. Η αναγνώριση της κανονιστικής ισχύος των σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

466

Δ. Η αναγνώριση του θεσμού επέκτασης των σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

467

Ε. Η συλλογική αυτονομία ως περιορισμός της παντοδυναμίας του νομοθέτη και πρόληψης της απεργίας...................................................................................................................

468

ΣΤ. Η καθιέρωση της υποχρέωσης για συλλογική διαπραγμάτευση......................................................................................................

469

Ζ. Η επέκταση του θεσμού στη δημοσιοϋπαλληλική σχέση........................................................................................................................

469

§ 3. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ.........................................................................................................................

470

Α. Η δυστοκία στην αναγνώριση του θεσμού......................................................................................................................

470

Β. Βασικά χαρακτηριστικά των διαφόρων φάσεων εξέλιξης....................................................................................................................

471

Ι. Οι πρώτες συλλογικές συμφωνίες................................................................................................................

471

ΙΙ. Η καθιέρωση της σ.σ.εργ. υπό κρατική κηδεμονία................................................................................................................

471

ΙΙΙ. Η αναγνώριση της συλλογικής αυτονομίας..............................................................................................................

472

Γ. Το νομοθετικό καθεστώς και η νέα αντίληψη για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τους μηχανισμούς παρέμβασης τρίτων στην προ μνημονίων εποχή........................................................................................................................

473

Ι. Οι επιμέρους διατάξεις..................................................................................................................

473

ΙΙ. Οι νέες αντιλήψεις για τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τις συλλογικές διαφορές στο ν. 1876/1990...............................................................................................................

474

1. Η δεσπόζουσα αντίληψη................................................................................................................

474

2. Οι βασικές ρυθμίσεις για τις σ.σ.εργ. ................................................................................................................................

475

3. Οι καινοτομίες για την επίλυση των συλλογικών διαφορών..............................................................................................................

477

ΙΙΙ. Το διευρυμένο προσωπικό πεδίο του θεσμού της σ.σ.εργ. στο ν. 1876/1990...................................................................................................................................

479

1. Η εφαρμογή του νόμου στο σύνολο των μισθωτών...............................................................................................................

479

2. Η επέκταση της εφαρμογής των κανόνων για τις σ.σ.εργ. και σε εξομοιούμενα με τους μισθωτούς πρόσωπα...............................................................................................................

482

Δ. Η γενική εικόνα από τις ανατροπές με τους νόμους για τα μνημόνια στις βασικές επιλογές του ν. 1876/1990 από τους νόμους για τα μνημόνια..................................................................................................................

483

Ε. Η αναγνώριση του δικαιώματος για συλλογικές διαπραγματεύσεις στους δημόσιους υπαλλήλους..............................................................................................................

485

Ι. Η δύσκολη πορεία για την αναγνώριση.............................................................................................................

485

1. Προβλήματα Συνταγματικού και Διοικητικού Δικαίου..................................................................................................................

485

2. Η επαγγελματοποίηση της δημοσιοϋπαλληλικής σχέσης και η κάμψη των αντιδράσεων.........................................................................................................

486

3. Η καταλυτική επιρροή από την ψήφιση της δ.σ.εργ. αριθμ. 151.........................................................................................................................

487

ΙΙ. Οι πρωτοβουλίες για την αναγνώριση.............................................................................................................

489

ΙΙΙ. Ο νόμος 2738/1999...............................................................................................................

490

1. Αποκλίνουσες ρυθμίσεις...............................................................................................................

490

2. Η αποδοχή βασικών αρχών του ν. 1876/1990............................................................................................................

490

3. Οι συγκεκριμένες αποκλίνουσες ρυθμίσεις...............................................................................................................

491

α. το περιεχόμενο........................................................................................................

491

β. τις διακρίσεις των σ.σ.εργ. και τη νομική τους φύση....................................................................................................................

491

γ. την ιδιαίτερη διαδικασία ολοκλήρωσης των συλλογικών συμφωνιών.........................................................................................................

492

δ. το επίπεδο διαπραγμάτευσης και η ευχέρεια πολυεπίπεδης διαπραγμάτευσης...............................................................................................

492

ε. την ελευθερία επιλογής του χρονικού σημείου και της διάρκειας των διαπραγματεύσεων............................................................................................

492

στ. τη διάρκεια ισχύος..................................................................................................................

492

ζ. λοιπά θέματα.................................................................................................................

493

§ 4. ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ..................................................................................................................

493

§ 5. ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ..................................................................................................................

497

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄

Η ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ
ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΩΝ

§ 1. ΓΕΝΙΚΑ........................................................................................................................

501

§ 2. Η ΕΞΩΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ .......................................................................................................................................

503

§ 3. Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΠΡΑ­ΓΜΑΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ Ε.Ε. .......................................................................................................................................

505

Α. Ο ευρωπαϊκός κοινωνικός διάλογος ως συνιστώσα της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής και τα συλλογικά δικαιώματα εργασίας...................................................................................................................

505

Ι. Ο οδικός χάρτης της ΕΕ για την κοινωνική Ευρώπη....................................................................................................................

505

ΙΙ. Συλλογικά δικαιώματα εργασίας (συλλογική αυτονομία, αγωνιστική δράση) στο κοινοτικό επίπεδο. Αναγνώριση και περιορισμοί.............................................................................................................

508

1. Το διατακτικό των αποφάσεων Laval και Viking.....................................................................................................................

509

α. Υπόθεση Laval...................................................................................................................

509

β. Υπόθεση Viking..................................................................................................................

510

2. Ελεύθερος ανταγωνισμός και οικονομικές ελευθερίες, οι νέοι περιορισμοί στη συλλογική δράση. Αξιολόγηση θέσεων ΔΕΕ........................................................................................................................

512

ΙΙΙ. Τελικές παρατηρήσεις.......................................................................................................

522

Β. Οι μορφές Ευρωπαϊκού κοινωνικού διαλόγου στις εργασιακές σχέσεις......................................................................................................................

524

Ι. Οι διαβουλεύσεις και λοιπές μορφές συνεργασίας............................................................................................................

525

ΙΙ. Οι συλλογικές διαπραγματεύσεις σε διεπαγγελματικό και κλαδικό επίπεδο και η σύναψη ευρωπαϊκών συλλογικών συμφωνιών..............................................................................................................

526

1. Η παράλειψη κοινοτικής κατοχύρωσης της συλλογικής αυτονομίας............................................................................................................

526

2. Οι διακλαδικές ευρωπαϊκές συμφωνίες.............................................................................................................

528

3. Η μεταφορά ευρωπαϊκών συλλογικών συμφωνιών στο εσωτερικό των κρατών μελών.....................................................................................................................

531

ΙΙΙ. Επιχειρησιακή συλλογική συμφωνία για προώθηση συμμετοχικών διαδικασιών σε πολυεθνικές επιχειρήσεις (διαπραγμάτευση σ’ επίπεδο επιχείρησης) ...................................................................................................................................

532

1. H προβληματική της διεθνοποίησης των συλλογικών συμβάσεων σε επίπεδο επιχείρησης...........................................................................................................

532

2. Η πρόβλεψη ευρωπαϊκών συλλογικών συμφωνιών για συμμετοχικές διαδικασίες από την οδηγία αριθμ. 2009/38 που αντικατέστησε την οδηγία 94/45......................................................................................................................

533

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄

ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΩΝ Σ.Σ.ΕΡΓ. ΚΑΙ
Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΚΑΙΟΥ

§ 1. ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ .......................................................................................................................................

537

Α. Εννοιολογικός προσδιορισμός........................................................................................................

537

Β. Η φύση..........................................................................................................................

538

Ι. Η συμβατική φύση και το ενοχικό μέρος........................................................................................................................

538

1. Η συμβατική φύση.......................................................................................................................

538

2. Το ενοχικό μέρος και η αποστολή του..........................................................................................................................

538

ΙΙ. Η κανονιστική φύση και η αντίστοιχη αναγνώριση του κανονιστικού μέρους......................................................................................................................

540

1. Η νομική μεταχείριση του κανονιστικού μέρους....................................................................................................................

540

2. Η θεμελίωση της κανονιστικής φύσης της σ.σ.εργασίας..........................................................................................................

542

3. Οι σχέσεις μεταξύ ενοχικού και κανονιστικού μέρους....................................................................................................................

543

§ 2. ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ .......................................................................................................................................

545

Α. Τα είδη των σ.σ.εργ. και τα χρησιμοποιούμενα κριτήρια...................................................................................................................

545

Ι. Ο καθορισμός των ειδών από το νομοθέτη..................................................................................................................

545

ΙΙ. Η διάκριση σε κλαδικές, επιχειρησιακές και ομοιοεπαγγελματικές σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

547

ΙΙΙ. Η εθνική γενική σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

548

IV. Η διάκριση σε εθνικές και τοπικές σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

548

Β. Οι δυσχέρειες στη διάκριση των κλαδικών από τις ομοιοεπαγγελματικές σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

549

Ι. Η ταυτότητα κλάδου και επαγγέλματος..........................................................................................................

549

ΙΙ. Το προέχον στοιχείο στη διάκριση κλαδικής από ομοιοεπαγγελματική σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

553

ΙΙΙ. Ο καθοριστικός ρόλος των κλαδικών σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

555

Γ. Το πρόβλημα για τις συλλογικές συμβάσεις ομίλου επιχειρήσεων...........................................................................................................

556

Ι. Ο αποκλεισμός τους από το νόμο..........................................................................................................................

556

ΙΙ. Η ανάγκη αναγνώρισης του ομίλου επιχειρήσεων ως αυτοτελούς οντότητας...................................................................................................................................

557

ΙΙΙ. Αναζήτηση λύσεων από το υπάρχον δίκαιο.......................................................................................................................

559

IV. Οι δυσχέρειες για την εκπροσώπηση των συμφερόντων κατά τη διαπρα­γμά­τευση.........................................................................................................................

560

Δ. Οι ιδιαιτερότητες στις διακρίσεις των σ.σ.εργ. των μισθωτών δημοσίου..................................................................................................................

561

Ε. Διαφορετικός κοινωνικός και κανονιστικός ρόλος των κατ’ ιδίαν ειδών σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

562

Ι. Ο ρόλος των εθνικών γ.σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

563

ΙΙ. Οι λοιπές σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

564

ΣΤ. Τα τοπικά σύμφωνα απασχόλησης ...................................................................................................................................

566

Ι. Η ιστορική τους καταβολή.................................................................................................................

566

ΙΙ. Η νομοθετική τους ρύθμιση....................................................................................................................

568

1. Έννοια ................................................................................................................................

568

2. Οι νομιμοποιούμενοι φορείς....................................................................................................................

569

3. Η υλοποίηση μέσω ειδικών συλλογικών συμφωνιών............................................................................................................

569

4. Το περιεχόμενο των συμφωνιών............................................................................................................

570

α. Καθορισμός συγκεκριμένων δράσεων..............................................................................................................

570

β. Καθορισμός όρων απασχόλησης.....................................................................................................

570

ΙΙΙ. Οι ιδιαιτερότητες των ΤΣΑ και η νομική φύση τους...........................................................................................................................

571

1. Η διευρυμένη ελευθερία των μερών.....................................................................................................................

571

2. Οι περιορισμοί..........................................................................................................

571

3. Η νομική φύση.......................................................................................................................

572

§ 3. ΣΧΕΣΕΙΣ Σ.Σ.ΕΡΓ. ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΩΝ ΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΚΑΤ’ ΙΔΙΑΝ Σ.Σ.ΕΡΓ. .......................................................................................................................................

573

Α. Σχέσεις σ.σ.εργ. και νόμου........................................................................................................................

573

Ι. Η αρχή της ευνοϊκότητας και οι λοιπές αρχές στις μεταξύ τους σχέσεις......................................................................................................................

573

1. Η επικουρικότητα της κρατικής ρύθμισης................................................................................................................

573

2. Η αρχή της ευνοϊκότερης ρύθμισης................................................................................................................

574

3. Ειδικές περιπτώσεις...........................................................................................................

576

ΙΙ. Ο προσδιορισμός της ευνοϊκότητας μιας ρύθμισης..................................................................................................................

577

1. Κριτήρια αξιολόγησης.........................................................................................................

577

2. Τρόποι αξιολόγησης.........................................................................................................

578

ΙΙΙ. Η ευνοϊκότητα στις σ.σ.εργ. με αμοιβαίες παραχωρήσεις.........................................................................................................

580

IV. Η υπεροχή των κανόνων αμφιμερώς αναγκαστικού δικαίου.....................................................................................................................

581

1. Η υπεροχή ως κατ’ εξαίρεση ρύθμιση..................................................................................................................

581

2. Η υπεροχή για προστασία διαφόρων δημόσιων αγαθών...................................................................................................................

582

V. Η κύρωση σ.σ.εργ. με νόμο και οι μεταξύ τους σχέσεις......................................................................................................................

583

Β. Σχέσεις σ.σ.εργ. και ατομικής σύμβασης.................................................................................................................

585

Ι. Προσδιορισμός των αμοιβαίων σχέσεων....................................................................................................................

585

ΙΙ. Το άμεσο αποτέλεσμα..............................................................................................................

586

ΙΙΙ. Η υποχρεωτικότητα της ρύθμισης..................................................................................................................

588

IV. Η παράκαμψη της υποχρεωτικότητας από την αρχή της εύνοιας..................................................................................................................

590

1. Φύση, έκταση εφαρμογής και τρόπος προσδιορισμού της αρχής της εύνοιας...................................................................................................................

590

2. Η επέκταση της αρχής της εύνοιας με ρήτρες σ.σ.εργ. για βελτίωση των συμβατικών μισθών...................................................................................................................

595

α. Ρήτρες διατήρησης συμβατικών μισθών και διασφάλισης αυξήσεων στους πραγματικούς μισθούς (διατηρητικές ρήτρες) ..............................................................................................................................

595

β. Το πρόβλημα της νομιμότητας των σχετικών ρητρών................................................................................................................

596

Γ. Οι μεταξύ των σ.σ.εργ. σχέσεις......................................................................................................................

599

Ι. Συρροή σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

600

1. Έννοια συρροής και τρόποι επιλογής της εφαρμοστέας σ.σ.εργ.

600

α. Έννοια.................................................................................................................

600

β. Τα διάφορα συστήματα επιλογής..............................................................................................................

602

2. Ο κανόνας της σωρευτικής εφαρμογής περισσότερων σ.σ.εργ. με βάση την αρχή της ευνοϊκότερης ρύθμισης................................................................................................................

603

3. Η αποκλειστική εφαρμογή μιας σ.σ.εργ. ανεξάρτητα από την ευνοϊκότητα της ρύθμισης................................................................................................................

604

4. Αρχές για την εκτίμηση της ευνοϊκότητας μιας ρύθμισης σε περίπτωση σωρευτικής εφαρμογής.............................................................................................................

607

5. Τελικό συμπέρασμα..........................................................................................................

609

ΙΙ. Διαδοχή σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

610

ΙΙΙ. Παραπομπή από σ.σ.εργ. σε σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

613

Δ. Οι σχέσεις μεταξύ κανονισμών και κανονισμών με τις σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

614

Ι. Θέση του προβλήματος ...................................................................................................................................

614

ΙΙ. Οι διαμορφούμενες μεταξύ τους σχέσεις......................................................................................................................

615

Ε. Σχέσεις σ.σ.εργ. μεταβιβασθείσης επιχείρησης με σ.σ.εργ. διαδόχου επιχείρησης.................................................................................................................

617

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄

ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ Σ.Σ.ΕΡΓ. ΚΑΙ Η ΣΥΝΑΨΗ ΤΗΣ

§ 1. ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ..............................................................................................

619

Α. Η επιβολή της υποχρέωσης για διαπραγματεύσεις...................................................................................................

619

Ι. Το αμφιμερές δικαίωμα για διαπραγμάτευση.....................................................................................................

620

ΙΙ. Η αμοιβαία υποχρέωση για διαπραγμάτευση.....................................................................................................

621

1. Έννοια και φύση της υποχρέωσης..........................................................................................................

622

2. Οριοθέτηση των ορίων της υποχρέωσης..........................................................................................................

623

Β. Η διαδικασία των διαπραγματεύσεων και οι υποχρεώσεις κατά τη διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων.................................................................................................

624

Ι. Η έναρξη των διαπραγματεύσεων.................................................................................................

624

1. Η πρόσκληση για διαπραγμάτευση...................................................................................................

624

2. Το αμφιμερές δικαίωμα κίνησης της διαδικασίας...........................................................................................................

625

ΙΙ. Η διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων.................................................................................................

626

ΙΙΙ. Υποχρεώσεις και δικαιώματα των μερών κατά τη διαπραγμάτευση.....................................................................................................

627

1. Η υποχρέωση για καλόπιστη διαπραγμάτευση...................................................................................................

627

2. Το δικαίωμα των εργαζομένων για άσκηση πίεσης με απεργία..................................................................................................................

629

3. Η υποχρέωση του εργοδότη για πληροφόρηση.......................................................................................................

630

4. Το δικαίωμα των μερών για πληροφόρηση από τις δημόσιες αρχές......................................................................................................................

632

Γ. Το δικαίωμα παρέμβασης τρίτων κατά τις διαπραγματεύσεις...................................................................................................

633

Δ. Η ελαστικότητα των κανόνων διαδικασίας και η εξουσία των μερών για διαμόρφωση ιδίων κανόνων...................................................................................................................

635

§ 2. Η ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΤΗΣ Σ.Σ.ΕΡΓ. .......................................................................................................................................

636

Α. Η ικανότητα για σύναψη σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

636

Ι. Η ειδική ικανότητα για σύναψη κανονιστικής σύμβασης.................................................................................................................

636

ΙΙ. Η ικανότητα από την πλευρά των εργαζομένων...........................................................................................................

637

1. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις σωματειακού τύπου......................................................................................................................

637

2. Οι ενώσεις προσώπων.............................................................................................................

638

3. Αποκλεισμός υποχρεωτικών συλλόγων...............................................................................................................

639

4. Γενική αναγνώριση για όλες τις κατηγορίες μισθωτών...............................................................................................................

640

ΙΙΙ. Η ικανότητα από την πλευρά των εργοδοτών...............................................................................................................

641

1. Οργανώσεις εργοδοτικών συμφερόντων........................................................................................................

641

2. Ο κανόνας της ελεύθερης ίδρυσής τους.........................................................................................................................

642

3. Η κατ’ εξαίρεση απονομή της ικανότητας σε μη συνεστημένες οργανώσεις................................................................................................................................

643

IV. Υποκατάστατες λύσεις σε περίπτωση έλλειψης αντίστοιχων οργανώσεων ή άλλων φορέων.....................................................................................................................

645

1. Ο καθορισμός ελάχιστων ορίων με υ.α. ................................................................................................................................

646

2. Ειδικές περιπτώσεις για μισθωτούς δημοσίου...............................................................................................................

647

Β. Η νομιμοποίηση για σύναψη συγκεκριμένης σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

648

Ι. Η αρμοδιότητα για σύναψη σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

648

1. Από την πλευρά των εργαζομένων.........................................................................................................

649

α. Προσδιορισμός της αρμοδιότητας κατά το επαγγελματικό και γεωγραφικό πεδίο....................................................................................................................

649

β. Η αποκλειστικότητα της αρμοδιότητας στις συνδικαλιστικές οργανώσεις του αυτού είδους...................................................................................................................

652

γ. Η εναλλακτική αρμοδιότητα ελλείψει επιχειρησιακής συνδικαλιστικής οργάνωσης.........................................................................................................

653

2. Από την πλευρά των εργοδοτών.............................................................................................................

653

ΙΙ. Η επιλογή ανάμεσα σε πλείονες αρμόδιες συνδικαλιστικές οργανώσεις..............................................................................................................

655

1. Η επιλογή της πλέον αντιπροσωπευτικής οργάνωσης............................................................................................................

655

2. Ο τρόπος ελέγχου της αντιπροσωπευτικότητας για σύναψη σ.σ.εργ. και η διάκριση από τον έλεγχο της ικανότητας............................................................................................................

659

3. Η διαδικασία ελέγχου της αντιπροσωπευτικότητας ................................................................................................................................

659

α. Τα βασικά στοιχεία της διαδικασίας........................................................................................................

659

β. Η απόφαση για την αντιπροσωπευτικότητα....................................................................................

662

4. Το θέμα της αντιπροσωπευτικότητας από εργοδοτικής πλευράς..................................................................................................................

663

ΙΙΙ. Η εξουσιοδότηση των προς διαπραγμάτευση εκπροσώπων των συνδικαλιστικών οργανώσεων............................................................................................................

664

Γ. Η σύναψη της συμφωνίας και η ολοκλήρωση της κατάρτισης της σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

665

Ι. Ο έγγραφος τύπος.........................................................................................................................

665

ΙΙ. Η επίσημη καταχώρηση του εγγράφου.................................................................................................................

667

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄

ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ Σ.Σ.ΕΡΓ.

§ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΠΙ ΜΕΡΟΥΣ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ Σ.Σ.ΕΡΓ. .......................................................................................................................................

670

Α. Η δυνατότητα για τη ρύθμιση θεμάτων συνδεόμενων με τις εργασιακές σχέσεις...................................................................................................................................

670

Ι. Η ευρεία δυνατότητα στον αρχικό νόμο 1876/1990...............................................................................................................

670

1. Η έννοια των όρων εργασίας................................................................................................................

670

2. Τεκμήρια για τη συμπερίληψη κάθε θέματος αμοιβαίου συμφέροντος.........................................................................................................

671

ΙΙ. Οι νέες θεματικές των συλλογικών διαπραγματεύσεων.................................................................................................

672

ΙΙΙ. Ο αναπροσδιορισμός του περιεχομένου από τα νέα δεδομένα της οικονομίας ...................................................................................................................................

673

Β. Επί μέρους αρχές.........................................................................................................................

674

Ι. Ο αποκλεισμός εξωεργασιακών θεμάτων....................................................................................................................

674

ΙΙ. Η ρυθμιστική δυνατότητα για τις νομικές έννοιες και τις νομικές διαφορές..................................................................................................................

674

ΙΙΙ. Η αρνητική συλλογική συμβατική ελευθερία..................................................................................................................

675

IV. Η ενιαία ρύθμιση του δυνατού περιεχομένου ανεξάρτητα από το είδος της σ.σ.εργ. και οι εξαιρέσεις................................................................................................................

676

V. Οι σύνθετες σχέσεις κανονιστικών και ενοχικών όρων.........................................................................................................................

678

VI. Η δυνατότητα συνδυασμένης εφαρμογής των ρυθμίσεων του άρθρου 2 νόμου 1876/1990 για ένα θέμα..........................................................................................................................

678

§ 2. ΤΑ ΚΑΤ’ ΙΔΙΑΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΩΝ Σ.Σ.ΕΡΓ. .......................................................................................................................................

678

Α. Άμεσος και ευθύς καθορισμός όρων με τους οποίους συνάπτονται οι ατομικές σχέσεις εργασίας...................................................................................................................

679

Ι. Ζητήματα σχετικά με τη σύναψη, τους όρους λειτουργίας και τη λήξη των ατομικών συμβάσεων εργασίας (άρθ. 2 § 1) ...................................................................................................................................

679

1. στη σύναψη της σύμβασης εργασίας................................................................................................................

679

2. στη λύση της σύμβασης εργασίας................................................................................................................

680

α. η βασική θέση του νόμου 1876/1990..........................................................................................................

680

β. Περιορισμοί από τους εφαρμοστικούς νόμους για τα μνημόνια.............................................................................................................

681

αα. αποζημίωση καταγγελίας σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου.............................................................................................................

681

ββ. κατάργηση ρήτρας μονιμότητας (άρθ. 5 ΠΥΣ 6/2012 κατ’ εξουσιοδότηση του ν. 4046/2012) ..........................................................................................................................

682

3. στη λειτουργία της σύμβασης εργασίας................................................................................................................

682

α. η βασική θέση του νόμου 1876/1990..........................................................................................................

682

β. Περιορισμοί από τους εφαρμοστικούς νόμους για τα μνημόνια.............................................................................................................

684

αα. Ο νομοθετικώς καθορισμένος κατώτατος νόμιμος μισθός..............................................................................................................

684

ααα) οι δύο κατηγορίες γενικού κατώτατου μισθού..........................................................................................................

684

βββ) η διαδικασία για τον καθορισμό από την πολιτεία του γενικού κατώτατου μισθού..........................................................................................................

684

ββ. αναστολή αυξήσεων μισθών και ορισμένων επιδομάτων.................................................................................................

685

ΙΙ. Θέματα σχετικά με την ελαστικότητα χρόνου εργασίας...................................................................................................................

686

1. Τροποποίηση ή συμπλήρωση θεμάτων σχετικών με μερική απασχόληση (άρθ. 2 § 16 ν. 2639/1998 όπως τελικά αντικαταστάθηκε από το άρθ. 2 ν. 3846/2010) και επαναρρύθμιση ή τροποποίηση θεμάτων σχετικών με πρόσθετες ομάδες εργασίας (άρθ. 2 § 10 ν. 1876/1990) ................................................................................................................................

687

2. Σύστημα εκ περιτροπής εργασίας (άρθ. 2 § 2 ν. 2639/1998, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 2 §§ 3, 4 ν. 3846/2010 και τελικά από το άρθρο 17 § 3 ν. 3899/2010) ................................................................................................................................

688

3. Διευθέτηση χρόνου εργασίας (άρθ. 41 ν. 1892/1990, όπως αντικ. από το άρθ. 3 ν. 2639/1998, το άρθ. 7 ν. 3846/2010 και τελικά το άρθ. 42 ν. 3986/2011) ................................................................................................................................

689

ΙΙΙ. Θέματα σχετικά με ελαστικότητα στις αμοιβές (άρθ. 4 § 2 ν. 2639/1998).............................................................................................................

691

Β. Καθορισμός θεμάτων ατομικών εργασιακών σχέσεων σε συνάρτηση με ζητήματα επιχειρηματικής πολιτικής (άρθ. 2 § 4) ...................................................................................................................................

691

Ι. Η σύνδεση εργασιακών όρων με συγκεκριμένη επιχειρηματική πολιτική...................................................................................................................

691

ΙΙ. Η προϋπόθεση της άμεσης σύνδεσης με τους όρους εργασίας...................................................................................................................

692

ΙΙΙ. Ο σύνθετος χαρακτήρας των ρυθμίσεων................................................................................................................

695

ΙV. Οι διεκδικήσεις για αντίστοιχες θεματικές..................................................................................................................

696

V. Οι ειδικές ρυθμίσεις..................................................................................................................

696

Γ. Ζητήματα που αφορούν τις συλλογικές εργασιακές σχέσεις......................................................................................................................

698

Ι. Η άσκηση συνδικαλιστικών δικαιωμάτων στην επιχείρηση, οι συνδικαλιστικές διευκολύνσεις και ο τρόπος παρακράτησης των συνδικαλιστικών εισφορών (άρθ. 2 § 2) ...................................................................................................................................

698

ΙΙ. Οι διαδικασίες και οι όροι συλλογικής διαπραγμάτευσης, μεσολάβησης και διαιτησίας (άρθ. 2 § 8) ...................................................................................................................................

699

1. Διαδικασία διαπραγμάτευσης.................................................................................................

699

2. Διαδικασία και οι όροι μεσολάβησης και διαιτησίας..............................................................................................................

700

3. Διαδικασία και όροι συμφιλίωσης.........................................................................................................

702

ΙΙΙ. Διευθετήσεις θεμάτων σχετικών με τις απεργίες...................................................................................................................

702

1. Η υποχρέωση ειρήνης (άρθ. 2 § 9) ................................................................................................................................

702

2. Ο καθορισμός προσωπικού ασφαλείας (άρθ. 2 § 9 ν. 2224/1994) ................................................................................................................................

704

3. Ο δημόσιος διάλογος (άρθ. 3 § 7 ν. 2224/1994) ................................................................................................................................

706

IV. Η κατάρτιση κανονισμού εργασίας και του κανονισμού υγιεινής και ασφάλειας, και λοιπά ζητήματα που προβλέπονται στο άρθρο 12 ν. 1767/1988 (άρθ. 2 § 6 ν. 1876/1990) ...................................................................................................................................

706

1. Υποχρέωση και δικαίωμα κατάρτισης κανονισμού εργασίας ................................................................................................................................

706

2. Δυνατοί τρόποι κατάρτισης κανονισμού...........................................................................................................

707

3. Οι όροι επιλογής της διαδικασίας...........................................................................................................

707

4. Η διαφοροποίηση του περιεχομένου του κανονισμού ανάλογα με το επιλεγέν είδος.......................................................................................................................

710

α. Τα ρυθμιστέα θέματα στο πλαίσιο του άρθρου 12 ν. 1767/1988..........................................................................................................

710

β. Περιεχόμενο κανονισμού εργασίας και δυνατότητα ρύθμισης επί μέρους αντίστοιχων θεμάτων με σ.σ.εργ. ..............................................................................................................................

710

V. Ζητήματα σχετικά με τα συμμετοχικά δικαιώματα των εργαζομένων (άρθ. 16 §§ 2, 3 ν. 1767/1988) ...................................................................................................................................

712

1. Η γενική ρύθμιση..................................................................................................................

712

2. Ειδικές συμφωνίες ρυθμίσεων κοινοτικής προέλευσης............................................................................................................

713

Δ. Ρύθμιση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των συμβαλλομένων μερών (ρύθμιση ενοχικών όρων άρθ. 2 § 7) ...................................................................................................................................

714

Ι. Περιεχόμενο ενοχικών όρων και η ελευθερία στη διαμόρφωσή τους...........................................................................................................................

714

ΙΙ. Ο πολλαπλός ρόλος των ενοχικών δεσμεύσεων..............................................................................................................

716

1. Ενοχικές δεσμεύσεις για τα συμβαλλόμενα μέρη........................................................................................................................

716

2. Ενοχικές δεσμεύσεις με προέκταση στους εργαζόμενους........................................................................................................

716

3. Ενοχικές δεσμεύσεις για την εξυπηρέτηση του κανονικού μέρους σ.σ.εργ. ................................................................................................................................

717

ΙΙΙ. Η ελευθερία μετασχηματισμού κανονιστικών όρων σε ενοχικούς.................................................................................................................

717

IV. Οι μικτοί ενοχικοί όροι..........................................................................................................................

718

Ε. Ζητήματα κοινωνικής ασφάλισης (άρθ. 2 § 3) ...................................................................................................................................

719

Ι. Η συλλογική αυτονομία και η κοινωνική ασφάλιση.................................................................................................................

719

ΙΙ. Γενικοί περιορισμοί στη συλλογική αυτονομία για θέματα κοινωνικής ασφάλισης...............................................................................................................

720

1. Η μη αντίθεση στη συνταγματικότητα................................................................................................

721

2. Η μη αντίθεση στην πολιτική δημόσιων φορέων..................................................................................................................

722

3. Η μη αλλοίωση της δημόσιας ασφαλιστικής σχέσης....................................................................................................................

723

ΙΙΙ. Ειδικοί περιορισμοί.............................................................................................................

724

1. Περιγραφή περιορισμών.........................................................................................................

724

2. Τα τιθέμενα προβλήματα..........................................................................................................

725

ΣΤ. Ζητήματα που αφορούν την ερμηνεία των κανονιστικών όρων της σ.σ.εργ. (άρθ. 2 § 5) ...................................................................................................................................

726

Ι. Η έκταση της σχετικής εξουσίας...................................................................................................................

726

ΙΙ. Το θέμα της ερμηνείας με δ.α. ...................................................................................................................................

728

ΙΙΙ. Το θέμα της ερμηνείας νομικών εννοιών....................................................................................................................

729

Ζ. Εφαρμογή κοινοτικής οδηγίας σε εθνικό επίπεδο με σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

730

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄

Η ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΕΡΓΟΔΟΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗ Σ.Σ.ΕΡΓ.

§ 1. Η ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ Σ.Σ.ΕΡΓ. .......................................................................................................................................

733

Α. Τα διάφορα συστήματα δέσμευσης.................................................................................................................

733

Β. Το ισχύον μικτό σύστημα δέσμευσης ...................................................................................................................................

735

Ι. Ο κανόνας της γενικής δέσμευσης................................................................................................................

735

1. Στις εθνικές γενικές σ.σ.εργ. ................................................................................................................................

735

2. Στις επιχειρησιακές σ.σ.εργ. ................................................................................................................................

738

ΙΙ. Ο κανόνας της δέσμευσης μόνο των μελών........................................................................................................................

739

Γ. Κοινές προϋποθέσεις για τη δέσμευση..................................................................................................................

741

Ι. Η ενεργός σχέση εργασίας...................................................................................................................

741

ΙΙ. Συνδρομή των αντίστοιχων πεδίων ισχύος της σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

742

ΙΙΙ. Το ενδεχόμενο εξαίρεσης ορισμένων μισθωτών.................................................................................................................

743

§ 2. Η ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΔΟΧΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ............................................................................................................

744

§ 3. H ΕΚΟΥΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ................................................................................................................

744

Α. Η δέσμευση από την προσχώρηση σε σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

744

Ι. Η έννοια και οι ουσιαστικοί όροι της προσχώρησης.........................................................................................................

744

1. Η αναγκαιότητα του θεσμού της προσχώρησης και η έννοιά της...........................................................................................................................

744

2. Οι ουσιαστικοί όροι προσχώρησης.......................................................................................................

746

3. Η ολική προσχώρηση.........................................................................................................

747

ΙΙ. Οι τυπικοί όροι της προσχώρησης.........................................................................................................

748

ΙΙΙ. Τα αποτελέσματα της προσχώρησης.........................................................................................................

749

Β. Η δέσμευση από τη συμβατική υπαγωγή ατομικά εργαζόμενου και εργοδότη..................................................................................................................

751

§ 4. Η ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΤΗΣ Σ.Σ.ΕΡΓ........................................................................................................................................

752

Α. Οι προϋποθέσεις για την κήρυξη ως υποχρεωτικής της σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

752

Ι. Η αναγκαιότητα του θεσμού......................................................................................................................

752

ΙΙ. Η προσωρινή αναστολή του θεσμού......................................................................................................................

754

ΙΙΙ. Όροι και διαδικασία...............................................................................................................

754

Β. Τα όρια της εξουσίας του Υπουργού.................................................................................................................

757

Γ. Η διαμορφούμενη κατάσταση μετά την επέκταση..................................................................................................................

758

Ι. Η ολική επέκταση του κανονιστικού μέρους......................................................................................................................

758

ΙΙ. Η αμφισβήτηση της ολικής επέκτασης ως προς τα υπαγόμενα πρόσωπα..................................................................................................................

759

ΙΙΙ. Η χρονική διάρκεια της δέσμευσης................................................................................................................

760

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄

Η ΧΡΟΝΙΚΗ ΙΣΧΥΣ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§ 1. ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΟΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ.....................................................................................................................

763

Α. Το αρχικό σύστημα του νόμου 1876/1990...............................................................................................................

763

Β. Η τροποποίηση από το νόμο 4046/2012 και το άρθρο 2 ΠΥΣ αρ. 6/2012......................................................................................................................

765

§ 2. ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ ΕΝΑΡΞΗΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ .......................................................................................................................................

766

Α. Το χρονικό σημείο έναρξης.....................................................................................................................

766

Β. Η δυνατότητα αναδρομικής ισχύος.......................................................................................................................

767

§ 3. Η ΛΥΣΗ ΤΗΣ Σ.Σ.ΕΡΓ. ...............................................................................................................................................

769

Α. Η αυτοδίκαια και η συμφωνημένη λύση..........................................................................................................................

769

Β. Η καταγγελία της σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

770

Ι. Η ισότιμη αναγνώριση του δικαιώματος καταγγελίας και στα δύο μέρη..........................................................................................................................

770

ΙΙ. Οι όροι άσκησής της.............................................................................................................................

772

ΙΙΙ. Το περιεχόμενό της.............................................................................................................................

773

IV. Η καταγγελία για σημαντική μεταβολή των συνθηκών.................................................................................................................

774

§ 4. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΥΣΗ ΤΗΣ Σ.Σ.ΕΡΓ. .......................................................................................................................................

775

Α. Η αποδέσμευση από τη σ.σ.εργ. και η έναρξη διαπραγματεύσεων.................................................................................................

775

Β. Οι αποκλίσεις από τον κανόνα της αποδέσμευσης ...................................................................................................................................

776

Ι. Η παράταση ισχύος των κανονιστικών όρων.........................................................................................................................

776

ΙΙ. Η μετενέργεια της σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

777

1. Ολική και μερική μετενέργεια............................................................................................................

777

2. Η μετατροπή των κανονιστικών όρων σε ενοχικούς...............................................................................................................

779

3. Η θεωρητική θεμελίωση της μετενέργειας..........................................................................................................

779

4. Ερμηνευτικά προβλήματα από την υιοθέτηση της μερικής μετενέργειας..........................................................................................................

779

5. Η σημασία της αποδυνάμωσης του ρόλου της μετενέργειας..........................................................................................................

781

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Μηχανισμοί παρέμβασης τρίτων - Δικαστική επίλυση -
Αγωνιστική επίλυση (απεργία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄

Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΩΝ ΣΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΡΙΤΟΥΣ

§ 1. ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΤΡΙΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥΣ .......................................................................................................................................

785

Α. Σχέσεις ανάμεσα στις σ.σ.εργ. και τις συλλογικές διαφορές...................................................................................................................

785

Β. Τα διάφορα μέσα παρέμβασης τρίτων.......................................................................................................................

787

Ι. Οι διακρίσεις μεταξύ των διάφορων μέσων.......................................................................................................................

787

ΙΙ. Το είδος των προσφερόμενων υπηρεσιών...............................................................................................................

789

ΙΙΙ. De facto μέσα..........................................................................................................................

790

Γ. Ο υποχρεωτικός ή ο συναινετικός χαρακτήρας των μηχανισμών παρέμβασης.............................................................................................................

791

Ι. Τα διάφορα στοιχεία του προαιρετικού συστήματος..............................................................................................................

791

ΙΙ. Η έννοια της προαιρετικής διαιτησίας................................................................................................................

792

§ 2. ΟΙ ΡΥΘΜΙΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΜΟ 1876/1990 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΟΡΦΕΣ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟ ΤΡΙΤΟΥΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΣΤΙΚΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΓΙΑ ΤΑ ΜΝΗΜΟΝΙΑ...............................................................................................................

795

Α. Η συμφιλίωση.............................................................................................................

796

Ι. Τα επί μέρους εννοιολογικά στοιχεία....................................................................................................................

797

1. Αντικείμενο της συμφιλίωσης.........................................................................................................

797

2. Η παρεμβολή εκπροσώπου του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφαλίσεως και Πρόνοιας ως συμφιλιωτή...........................................................................................................

800

3. Η προσέγγιση των μερών. Ο ρόλος του συμφιλιωτή...........................................................................................................

800

ΙΙ. Το προαιρετικό της διαδικασίας συμφιλίωσης και η ελαστικότητα της διαδικασίας.............................................................................................................

801

ΙΙΙ. Η επιρροή του πρακτικού συμφιλίωσης στην εξέλιξη της διαφοράς..................................................................................................................

802

Β. Η μεσολάβηση.............................................................................................................

803

Ι. Εννοιολογικά στοιχεία....................................................................................................................

803

1. Ορισμένο αντικείμενο...........................................................................................................

803

2. Η αποτυχία των απευθείας διαπραγματεύσεων στα παραπάνω θέματα ................................................................................................................................

804

3. Παρεμβολή τρίτου προσώπου.............................................................................................................

805

ΙΙ. Τυπικές προϋποθέσεις για την έναρξη της μεσολάβησης...........................................................................................................

806

1. Αίτηση από τα ενδιαφερόμενα μέρη (άρθ. 15 § 2) ................................................................................................................................

806

2. Αίτηση που υποβάλλεται από κοινού ή χωριστά από τα ενδιαφερόμενα μέρη........................................................................................................................

807

3. Αίτηση στον Ο.ΜΕ.Δ. ................................................................................................................................

808

4. Περιεχόμενο αίτησης..................................................................................................................

808

ΙΙΙ. Η επιλογή του μεσολαβητή.............................................................................................................

809

IV. Η διαδικασία ενώπιον του μεσολαβητή και το έργο αυτού........................................................................................................................

810

1. Βασικές αρχές......................................................................................................................

810

2. Έργο του μεσολαβητή...........................................................................................................

810

3. Λήξη του έργου του μεσολαβητή...........................................................................................................

812

4. Η επόμενη φάση.......................................................................................................................

814

V. Οι ειδικές διαδικασίες μεσολάβησης...........................................................................................................

815

1. Η προσφυγή στη μεσολάβηση για τον καθορισμό προσωπικού ασφαλείας................................................................................................................................

815

α. Η σημασία της ειδικής διαδικασίας........................................................................................................

815

β. Οι ειδικοί όροι της μεσολάβησης - παρέμβασης........................................................................................................

816

γ. Σύγκρουση ειδικής και γενικής διαδικασίας........................................................................................................

818

2. Η προσφυγή στη μεσολάβηση για δημόσιο διάλογο..................................................................................................................

819

Γ. Η διαιτησία..................................................................................................................

823

Ι. Εννοιολογικά στοιχεία....................................................................................................................

823

1. Ομοιότητες και διαφορές από τη μεσολάβηση..........................................................................................................

823

2. Διαφορές από τη δικαιοδοτική διαιτησία άρθρων 867 επ. ΚΠολΔ...................................................................................................................

824

ΙΙ. Κίνηση της διαδικασίας.............................................................................................................

825

1. Το ισχύον σύστημα προαιρετικής διαιτησίας..............................................................................................................

825

2. Η προσφυγή με πρωτοβουλία του ενός μέρους στο προϊσχύσαν σύστημα του νόμου 1876/1990............................................................................................................

827

α. Προσφυγή από οποιοδήποτε μέρος λόγω άρνησης από το άλλο μέρος της μεσολάβησης (άρθ. 16 § 1α΄)......................................................................................................................

827

β. Η προσφυγή από οποιοδήποτε μέρος μετά την υποβολή πρότασης μεσολάβησης (άρθ. 16 § 2β΄)......................................................................................................................

829

ΙΙΙ. H επιλογή του διαιτητή και το έργο του μέχρι την έκδοση της απόφασης................................................................................................................

832

IV. Η διαιτητική απόφαση..................................................................................................................

833

1. Το προβλεπόμενο καθεστώς πριν από τους εφαρμοστικούς νόμους για τα μνημόνια ................................................................................................................................

834

α. Ο κανονιστικός χαρακτήρας και η εξομοίωση με σ.σ.εργ.

834

β. Το περιεχόμενο........................................................................................................

836

2. Το ισχύον καθεστώς με τους εφαρμοστικούς νόμους για τα μνημόνια...............................................................................................................

838

Δ. Η αμφισβήτηση της συνταγματικότητας του συστήματος διαιτησίας του ν. 1876/1990, πριν από την τροποποίησή του.............................................................................................................................

840

Ι. Οι βασικές θέσεις για την αντισυνταγματικότητα...........................................................................................

840

ΙΙ. Γενικές διευκρινήσεις..........................................................................................................

843

ΙΙΙ. Αξιολόγηση των επί μέρους θέσεων......................................................................................................................

844

1. Η ερμηνευτική προσέγγιση από τη σκοπιά του εσωτερικού δικαίου...................................................................................................................

845

2. Η ερμηνευτική προσέγγιση με βάση τις θέσεις των οργάνων της ΔΟΕ........................................................................................................................

848

§ 3. ΟΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΣ ΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΤΡΙΤΩΝ........................................................................................................................

853

Α. Ο επικουρικός χαρακτήρας των νομοθετικών ρυθμίσεων................................................................................................................

853

Β. Η σημασία των συμβατικών συστημάτων.............................................................................................................

854

§ 4. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ. Ο Ο.ΜΕ.Δ. ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΣΟΛΑ­ΒΗ­ΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΗΣΙΑΣ................................................................................................................

855

Α. Η αναγκαιότητα ανεξάρτητων και αξιόπιστων υπηρεσιών................................................................................................................

855

Β. Η πρόβλεψη αυτόνομου διοικητικού φορέα και ανεξάρτητου σώματος Μ-Δ................................................................................................................................

856

Γ. Το νομικό καθεστώς του Ο.ΜΕ.Δ. και του σώματος Μ-Δ................................................................................................................................

857

Ι. Ο Ο.ΜΕ.Δ. ...................................................................................................................................

857

1. Η διοικητική, οικονομική και λειτουργική αυτονομία του..........................................................................................................................

857

2. Το έργο του Ο.ΜΕ.Δ. (άρθρο 17 § 2) ................................................................................................................................

859

3. Το πρόβλημα για τον έλεγχο νομιμότητας από τον Ο.ΜΕ.Δ. των αιτήσεων μεσολάβησης και διαιτησίας..............................................................................................................

861

ΙΙ. Το σώμα Μ-Δ................................................................................................................................

862

ΙΙΙ. Στατιστικά στοιχεία για τη δραστηριότητα του Ο.ΜΕ.Δ. κατά την περίοδο 1992-2010.........................................................................................................................

864

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄

ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Σ.Σ.ΕΡΓ. ΚΑΙ Δ.Α.

§ 1. ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΥΡΟΣ Σ.Σ.ΕΡΓ. ΚΑΙ Δ.Α. .......................................................................................................................................

871

Α. Η φύση των σχετικών διαφορών ...................................................................................................................................

872

Ι. Παρεμπίπτων και κύριος έλεγχος.....................................................................................................................

872

ΙΙ. Τα ανακύπτοντα προβλήματα για τον κύριο έλεγχο.......................................................................................................................

874

1. Ο χαρακτηρισμός των διαφορών για το κύρος της σ.σ.εργ. ως ιδιωτικών..............................................................................................................

874

2. Ο χαρακτηρισμός των διαφορών για το κύρος δ.α. ως ιδιωτικών και οι σχετικές αμφισβητήσεις......................................................................................................

875

Β. Ένδικα μέσα για την προσβολή σ.σ.εργ. ή δ.α. και οι νομιμοποιούμενοι στην άσκησή τους...........................................................................................................................

878

Ι. Η αποφυγή από το νομοθέτη καθορισμού ειδικών μέσων προσβολής και η προσφυγή στα γενικά μέσα..........................................................................................................................

878

ΙΙ. Οι ιδιαιτερότητες κατά την προσβολή ιδιωτικών πράξεων κανονιστικού περιεχομένου...........................................................................................................

880

1. Η ανάγκη διαγνωστικής κρίσης με δεδικασμένο erga omnes....................................................................................................................

880

2. Η νομιμοποίηση των φορέων εκπροσώπησης των συλλογικών συμφερόντων........................................................................................................

881

3. Η μη απόκτηση της ιδιότητας του διαδίκου από τον Ο.ΜΕ.Δ. και τους διαιτητές................................................................................................................

885

4. Το πρόβλημα της νομιμοποίησης των εχόντων ατομικό έννομο συμφέρον................................................................................................................................

886

Γ. Οι λόγοι ακυρότητας..............................................................................................................

887

Ι. Κατηγοριοποίηση των διάφορων λόγων και βασικές αρχές του δικαστικού ελέγχου.....................................................................................................................

887

ΙΙ. Τα ιδιαίτερα προβλήματα ως προς την αιτιολογία της δ.α. και τον έλεγχο της ουσιαστικής κρίσης του διαιτητή....................................................................................................................

889

1. Ο ρόλος της αιτιολογίας............................................................................................................

889

2. Ο έλεγχος της εξωτερικής νομιμότητας της δ.α. ................................................................................................................................

891

3. Ο ουσιαστικός έλεγχος ως προς τα ακραία όρια εξουσίας του διαιτητή.................................................................................................................

892

Δ. Η νομική βάση των ακυροτήτων και οι συνέπειές τους...........................................................................................................................

893

Ι. Θέση του προβλήματος...........................................................................................................

893

ΙΙ. Εφαρμογή των κανόνων περί ακυροτήτων του ΑΚ.............................................................................................................................

894

ΙΙΙ. Η μετατροπή άκυρης σ.σ.εργ. σε συλλογική ενοχική συμφωνία.................................................................................................................

897

IV. Η θεώρηση της μερικής ακυρότητας ως ολικής και η αρχή της υποκατάστασης του άκυρου όρου από νόμιμο......................................................................................................................

898

V. Η επάνοδος στην εκκρεμότητα της συλλογικής διαφοράς..................................................................................................................

899

§ 2. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΗ ΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΑΠΟ Σ.Σ.ΕΡΓ. ΚΑΙ Δ.Α. .......................................................................................................................................

900

Α. Η αστική προστασία................................................................................................................

900

Ι. Η ευθύνη των μερών στην ατομική σχέση εργασίας...................................................................................................................

901

ΙΙ. Δικαιώματα των συνδικαλιστικών οργανώσεων από την παραβίαση σ.σ.εργ. ...................................................................................................................................

902

Β. Ποινική προστασία................................................................................................................

903

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄

Η ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΑΠΕΡΓΙΑΣ

§ 1. Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΩΔΗΣ ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟ­ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ............................................................................................................................

905

Α. Από την κοινωνική απαξίωση σε κοινό δικαίωμα καθολικής αναγνώρισης...........................................................................................................

905

Β. Η συνταγματική κατοχύρωση και η διεθνής αναγνώριση.............................................................................................................

907

§ 2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ...................................................................................................................

908

Α. Η έννοια της απεργίας...................................................................................................................

908

Ι. Τα τρία βασικά της στοιχεία....................................................................................................................

908

ΙΙ. Οι μέθοδοι για την αμφισβήτηση..........................................................................................................

911

Β. Οι διάφορες μορφές απεργίας...................................................................................................................

912

Ι. Καθολική – Μερική – Περιστροφική Απεργία....................................................................................................................

912

ΙΙ. Λευκή Απεργία....................................................................................................................

913

ΙIΙ. Συνεχιζόμενη  Απεργία – Διαλείπουσα Απεργία – Στάση εργασίας...................................................................................................................

914

IV. Συνδικαλιστική – Αδέσποτη Απεργία....................................................................................................................

914

V. Διεκδικητική – Προειδοποιητική Απεργία και Απεργία Διαμαρτυρίας..........................................................................................................

914

VI. Πολιτική και Επαγγελματική Απεργία....................................................................................................................

915

VII. Απεργία Αλληλεγγύης............................................................................................................

917

§ 3. Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ...................................................................................................................

919

Α. Γενικοί Όροι..........................................................................................................................

919

Ι. Απόφαση γ.σ. ...................................................................................................................................

919

ΙΙ. Λοιποί όροι..........................................................................................................................

921

Β. Ειδικοί Όροι για τις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας...................................................................................................................

921

Γ. Απαγορεύσεις στη συμπεριφορά του εργοδότη..................................................................................................................

923

§ 4. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΑΠΟ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ .......................................................................................................................................

924

Α. Οι συνέπειες από τη νόμιμη άσκηση.....................................................................................................................

924

Ι. Η αποδέσμευση από κυρώσεις για άρνηση παροχής εργασίας

924

ΙΙ. Η αναγνώριση του ανασταλτικού αποτελέσματος........................................................................................................

925

ΙΙΙ. Η πρόωρη άρση του ανασταλτικού αποτελέσματος με την πολιτική επιστράτευση...........................................................................................................

927

Β. Η παράνομη απεργία και οι συνέπειές της.............................................................................................................................

927

Ι. Η οριοθέτηση του παρανόμου της απεργίας...................................................................................................................

927

1. Κηρυχθείσα απεργία με ελλείποντα τα εννοιολογικά στοιχεία.................................................................................................................

928

2. Ο χαρακτηρισμός μιας απεργίας ως παράνομης με τη στενή του όρου έννοια.....................................................................................................................

928

3. Η καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος απεργίας................................................................................................................

930

α. Η αναγκαία προσαρμογή.......................................................................................................

930

β. Τα όρια της επιτρεπόμενης ζημίας..................................................................................................................

932

γ. Απαγόρευση καταχρηστικής άσκησης και η αρχή της αναλογικότητας.................................................................................................

933

δ. Η αρχή της ultima ratio.....................................................................................................................

935

ΙΙ. Το τεκμήριο νομιμότητας και οι συνέπειες από τη συμμετοχή σε παράνομη απεργία....................................................................................................................

936

1. Η αποχή ως αυθαίρετη απουσία.................................................................................................................

936

2. Η άρση του αυθαίρετου της αποχής μετά τη δικαστική αναγνώριση του προνομίου της απεργίας................................................................................................................

937

3. Οι συνέπειες της αυθαίρετης αποχής...................................................................................................................

938

§ 5. ΟΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ.................................................................................................................

940

ΛΗΜΜΑΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ...............................................................................................................

943