Πρόλογος .......................................................................................................................        VII

Εισαγωγή ..........................................................................................................................           1 

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ (§1)

Τα ένδικα βοηθήματα για την ακύρωση και την αναγνώριση της ανυπαρξίας διαιτητικών αποφάσεων

I. Το διαδικαστικό πλαίσιο της αγωγής ακύρωσης κατά τον ΚΠολΔ.. .. 5

    1.. Νομική φύση της αγωγής ακύρωσης. . 5

          α. Αγωγή ή ένδικο μέσο; 5

          β. Αγωγή ή ανακοπή; 7

          γ. Αγωγή ακύρωσης και τριτανακοπή.. .. 10

              αα. ........................................................................................................................... Νομική φύση της αγωγής ακύρωσης ως τριτανακοπής; 10

              ββ. Το επιτρεπτό της άσκησης ανακοπής ή τριτανακοπής κατά των διαιτητικών αποφάσεων    13

                     a. Εισαγωγή.. .. 13

                     b. Το επιτρεπτό της άσκησης ανακοπής κατά της διαιτητικής απόφασης    14

    2. Προβολή της ακυρωσίας κατ’ ένσταση ή με παρεμπίπτουσα αγωγή.. .. 21

          α. Κατ’ ένσταση προβολή της ακυρωσίας διαιτητικής απόφασης. . 21

          β.. Προβολή της ακυρωσίας διαιτητικής απόφασης με παρεμπίπτουσα αγωγή, με ανταγωγή ή και με ανακοπή του άρθρου 933.. .. 23

    3.. Αρμοδιότητα, νομιμοποίηση, προθεσμία και διαδικασία της αγω­γής ακύρωσης    25

    4.. Συμβατικός και νομοθετικός αποκλεισμός της αγωγής ακύρωσης διαιτητικής απόφασης    32

          α. Το πρόβλημα.. .. 32

          β. Η ορθή αντιμετώπιση του ζητήματος. . 35

ΙΙ. Το διαδικαστικό πλαίσιο της αγωγής ακύρωσης κατά τον ν. 2735/1999      44

    1. Νομική φύση της αγωγής ακύρωσης. . 44

    2. Κύρος παραίτησης από την αγωγή ακύρωσης διαιτητικής απόφασης - Επιτρεπτό του νομοθετικού περιορισμού ή αποκλεισμού της αγωγής ακύρωσης. . 46

ΙΙΙ. Το διαδικαστικό πλαίσιο της αναγνώρισης της ανυπαρξίας διαι­τητικής απόφασης κατά τον ΚΠολΔ      48

      1. Γενικά ζητήματα.. .. 48

IV. Το ζήτημα της «οριστικότητας» της προσβαλλόμενης διαιτητικής απόφασης    50

      1. Οι οριστικές διαιτητικές αποφάσεις. . 50

      2. Η διαιτητική απόφαση ως προς τη δικαιοδοσία.. .. 54

            α. Το επιτρεπτό άσκησης αγωγής ακύρωσης κατά της απόφασης ως προς τη δικαιοδοσία του διαιτητικού δικαστηρίου.. .. 54

            β. Αμοιβαία επίδραση αποφάσεων της κρατικής δικαιοδοσίας ή και των διαιτητικών δικαστηρίων ως προς τη δικαιοδοσία των τελευταίων. . 59

                 αα. Δεσμευτικότητα της απόφασης του διαιτητικού δικαστηρίου ως προς τη δικαιοδοσία του      59

                 ββ. Δεσμευτικότητα της απόφασης του κρατικού δικαστηρίου ως προς τη δικαιοδοσία του διαιτητικού δικαστηρίου κατ’ άρθρο 264.. .. 64

ΜΕΡΟΣ  ΔΕΥΤΕΡΟ (§ 2)

Οι λόγοι ακύρωσης και ανυπαρξίας

Ι. Οι κατηγορίες πλημμελειών της διαιτητικής απόφασης κατά τον ΚΠολΔ      78

    1. Έλλειψη της δικαιοπρακτικής βάσης της διαιτησίας. . 78

          α. Ανεπίδεκτο υπαγωγής της διαφοράς στη διαιτησία (901 περ. β΄) 78

              αα. Διαφορές ιδιωτικού δικαίου.. .. 79

                     a.. Υπαγωγή στη διαιτησία υποθέσεων της εκούσιας δικαιο­δοσίας    80

                     b. Υπαγωγή στη διαιτησία και διαφορών ιδιωτικού δικαίου που δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία των τακτικών δικαστηρίων; 87

              ββ. ........................................................................................................................... Εξουσία ελεύθερης διάθεσης του αντικειμένου της διαφοράς. . 93

                     a. Προϊσχύσαν δίκαιο και προπαρασκευαστικές εργασίες. . 93

                     b. Περιεχόμενο της εξουσίας διάθεσης του αντικειμένου της διαφοράς    96

                     c.. Έλλειψη της εξουσίας διάθεσης του αντικειμενου της δια­φοράς (901 περ. β΄) 102

                            aa.. Αντικειμενική έλλειψη της εξουσίας διάθεσης: Ειδικό­τερα το συναινετικό διαζύγιο      102

                            bb. Υποκειμενική έλλειψη της εξουσίας διάθεσης: Ειδι­κότερα η πτώχευση      105

              γγ. Ανεπίδεκτο υπαγωγής μιας διαφοράς στη διαιτησία εξ άλλων λόγων ratione materiae      113

                     a. Διοικητικού δικαίου και ιδιαίτερα φορολογικές διαφορές. . 113.

                     b. Ειδικές κατηγορίες διαφορών μη υπαγόμενες στη διαι­τησία.. .. 118

                            aa. (Ατομικές) Εργατικές διαφορές. . 118

                            bb. Διαφορές από την αναγκαστική εκτέλεση.. .. 119

                            cc.. Έκδοση διαταγής πληρωμής παρά την ύπαρξη διαι­τητικής συμφωνίας; 125

                                    i. Οι συνέπειες της διαιτητικής συμφωνίας ως προς τη δικαιοδοσία των πολιτειακών δικαστηρίων. . 126

                                    ii. Το ειδικότερο ζήτημα της έκδοσης διαταγής πλη­ρωμής επί αξίωσης ως προς την οποία υπάρχει διαιτητική συμφωνία.. .. 134

                            dd. Αστικές διαφορές από διαφθορά.. .. 136

                                    i.. Εισαγωγή.. .. 136

                                    ii. Η παράνομη ή ανήθικη σύμβαση και η διαιτησία.. .. 138

........................................................................................................ 1......................................................................................................... Το επί της διαιτητικής συμφωνίας εφαρμοστέο δίκαιο ................................................................................................................................................................................................................ 138

........................................................................................................ 2......................................................................................................... Το παράνομο ή ανήθικο της κύριας ουσιαστικής σύμβασης και η δημόσια τάξη ................................................................................................................................................................................................................ 140

........................................................................................................ 3......................................................................................................... Τι είναι κρίσιμο για τη δημόσια τάξη: το εμφιλοχωρήσαν ελάττωμα στη σύμβαση ή η τασσόμενη από τον νόμο έννομη συνέπεια; ........................................................................................................

........................................................................................................ 4. Η επίδραση της παρανομίας της κύριας ουσιαστικής σύμβασης επί της διαιτητικής συμφωνίας ή η αρχή της αυτοτέλειας της διαιτητικής συμφωνίας σε κρίση ................................................................................................................................................................................................................ 151

                                                                                                         α. Η αρχή της αυτοτέλειας ή του χωρισμού της διαιτητικής συμφωνίας ...........................      151

                                            β. Περιπτώσεις μη ισχύος της αρχής της αυτοτέλειας         156

                                            γ. Μπορεί πράγματι να επιβιώνει μία διαιτητική συμφωνία μίας παράνομης ή ανήθικης σύμβασης στην οποία περιέχεται; ........................      159

                                    iii. Τελικές παρατηρήσεις - Η ορθή άποψη ......................      160

                            ee. Διαφορές από το δίκαιο του ανταγωνισμού, τη βιο­μηχανική και πνευματική ιδιοκτησία και άλλες κατηγορίες διαφορών. . 164

          β. Ανυπαρξία διαιτητικής συμφωνίας (901 περ. α΄) 166

              αα. Μη ύπαρξη διαιτητικής συμφωνίας ή μη δέσμευση των δια­δίκων από διαιτητική συμφωνία      167

              ...... ββ. Οι κατά παραπομπή διαιτητικές συμφωνίες. . 170

                            aa. Νομολογιακές αφετηρίες. . 170

                            bb. Η ορθή αντιμετώπιση του ζητήματος. . 174

                                    i. Η ουσιαστική κατάρτιση της διαιτητικής συμφωνίας επί των κατά παραπομπή διαιτητικών συμφωνιών. . 174

                                    ii. Μεταξύ κατάρτισης και τύπου επί των κατά παρα­πο­μπή διαιτητικών συμφωνιών    178

                                    iii. Το ζήτημα του τύπου επί των κατά παραπομπή δι­αι­τητικών συμφωνιών    185

                                        α. Ο τύπος του εγγράφου.. .. 186

                                        β.. Το ζήτημα των μηχανικών απεικονίσεων, και ειδι­κότερα των ηλεκτρονικών εγγράφων    186 

                                        γ.. Η τήρηση του έγγραφου τύπου επί των κατά πα­ραπομπή διαιτητικών συμφωνιών    190

                                        δ. Η θεραπεία της έλλειψης του έγγραφου τύπου.. .. 192

                                        ε.. Η ανεπιφύλακτη συμμετοχή στη διαιτητική δια­δικασία θεραπεύει και άλλες ελλείψεις; 195

                                    iv. Συμπερασματικές παρατηρήσεις. . 200

          γ. Διαιτησία κατ’ ανυπάρκτου προσώπου (901 περ. γ΄) 200

          δ. Παύση της ισχύος της διαιτητικής συμφωνίας (897 αριθ. 2) 206

              αα. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . 206

              ββ. Οι λόγοι παύσης της ισχύος της διαιτητικής συμφωνίας. . 208

                     a. Θάνατος ή μη αποδοχή του διορισμού των διαιτητών. . 208

                     b. Παρέλευση προθεσμιών. . 214

                            aa. Η παύση της διαιτητικής συμφωνίας λόγω παρέλευσης προθεσμιών    214

                                    i. Τα διάφορα είδη προθεσμιών – Νομική φύση.. .. 214

                                    ii. Αφετηρία της προθεσμίας έκδοσης της διαιτητικής απόφασης    218

                                    iii. Υπολογισμός της προθεσμίας έκδοσης της διαι­τη­τι­κής απόφασης – Αναστολή της προθεσμίας; 222

                            bb. Παράταση της ισχύος διαιτητικής συμφωνίας. . 229

                                    i. Η έννοια της παράτασης της ισχύος διαιτητικής συμφωνίας    229

                                    ii. Οι προϋποθέσεις της παράτασης της ισχύος διαι­τητικής συμφωνίας    233

                                        α.. Η παράταση της ισχύος ως τροποποίηση της διαι­­τητικής συμφωνίας    234

                                            αα. Παράταση με τη μορφή παραίτησης  των με­ρών    234

                                            ββ. Παράταση με τη μορφή τροποποίησης της διαι­τητικής  συμφωνίας    237

                                        β.. Η παράταση της ισχύος ως εφαρμογή της διαι­τητικής συμφωνίας    240

                            cc. Συμπερασματικές παρατηρήσεις. . 243

                     c. Έγγραφη κατάργηση της διαιτητικής συμφωνίας. . 244

                     d. Παύση της διαιτητικής συμφωνίας για λόγους οφειλόμενους στο ουσιαστικό δίκαιο      247

                     e. Παύση της διαιτητικής συμφωνίας κατά τον ν. 2735/1999.. .. 249

          ε. Ακυρότητα της διαιτητικής συμφωνίας. . 251

              αα. Περιπτώσεις ακυρότητας (και ακυρωσίας) της διαιτητικής συμ­φωνίας    251

                     a. Οι κατ’ ιδίαν περιπτώσεις. . 251

                     b. Ελλείψεις περί την ικανότητα κατάρτισης. . 253

              ββ. Ειδικότερα το ζήτημα της εξουσιοδότησης των νομίμων αντι­προσώπων    255

                     a. Η διεξαχθείσα συζήτηση.. .. 255

                     b. Προπαρασκευαστικές εργασίες και ερμηνεία του άρθρου 65 § 2      259

                     c. Η συνέχιση της θεωρητικής συζήτησης. . 263

              γγ. Ειδικότερα το ζήτημα της πληρεξουσιότητας για κατάρτιση διαιτητικής συμφωνίας    270

    2. Ελλείψεις που αφορούν το διαιτητικό δικαστήριο.. .. 272

          α. Ελλείψεις ως προς τον διορισμό των διαιτητών. . 273

              αα. Ικανότητα διορισμού διαιτητών. . 273

                     a. Ειδικότερα οι δικαστικοί λειτουργοί ως διαιτητές. . 275

                     b. Η σχέση διαιτητών και διαδίκων. . 279

                            aa. Επί ορισμού των διαιτητών κατά τον ΚΠολΔ.. .. 281

                            bb. Επί ορισμού των διαιτητών κατά τη διαιτητική συμ­φω­νία      286

              ββ. Ο αριθμός των διαιτητών - Το ζήτημα της πολυμερούς διαι­τησίας    287

                     a. Η αρχή της ισότιμης συμμετοχής των μερών στη συγκρότηση του διαιτητικού δικαστηρίου      287

                     b. Η πολυμερής διαιτησία.. .. 290

                            aa. Η συμμετοχή τρίτων στη διαιτητική δίκη.. .. 290

                            bb. Η πολυμερής διαιτησία με στενή έννοια.. .. 291

                                    i. Βασική εννοιολογική αφετηρία: Η ύπαρξη ενιαίας ή όμοιων κατά το περιεχόμενο διαιτητικών συμφωνιών. . 291

                                    ii. Τα ζητήματα που τίθενται επί πολυμερούς διαι­τη­σίας    297

              γγ. Λοιπές ελλείψεις ως προς τον διορισμό των διαιτητών. . 301

          β. Ελλείψεις ενόψει ανάκλησης ή εξαίρεσης των διαιτητών. . 304

              αα. Ανάκληση διαιτητών. . 304

              ββ. Εξαίρεση διαιτητών. . 306

                     a. Εισαγωγή - Καθήκον αποκάλυψης των διαιτητών. . 306

                     b. Λόγοι εξαίρεσης. . 308

    3. Ελλείψεις ως προς τη διαιτητική διαδικασία.. .. 313

          α. Παράβαση των αρχών της ισότητας και της ακρόασης. . 314

          β. Ελαττώματα κατά τη λήψη, σύνταξη και υπογραφή της διαιτητικής απόφασης    318

    4.. Ελλείψεις ως προς την κατ’ αντικείμενο κρίση του διαιτητικού δι­κα­στηρίου      320

          α. Υπέρβαση της εξουσίας κρίσης των διαιτητών. . 320

              αα. Η εξουσία κρίσης των διαιτητών. . 320

              ββ. Η έννοια της υπέρβασης της εξουσίας κρίσης των διαιτητών. . 323

                     a. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. . 323

                     b. Η μη εξάντληση της εξουσίας κρίσης των διαιτητών. . 325

                     c. Οριοθέτηση της υπέρβασης εξουσίας έναντι άλλων λόγων ακύρωσης ή ανυπαρξίας    330

          β. Αντίθεση προς διατάξεις δημόσιας τάξης ή προς τα χρηστά ήθη.. .. 337

              αα. Η έννοια της δημόσιας τάξης κατά την αναγνώριση και εκτέ­λεση αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων    337

              ββ. Η έννοια της δημόσιας τάξης και των χρηστών ηθών κατά την ακύρωση διαιτητικών αποφάσεων    339

                     a. Δημόσια τάξη και χρηστά ήθη.. .. 339

                     b. Η έννοια της δημόσιας τάξης κατ’ άρθρο 897 αριθ. 6.. .. 340

          γ. Διαιτητική απόφαση ακατάληπτη ή με αντιφατικές διατάξεις. . 346

          δ. Διαιτητική απόφαση για την οποία συντρέχει λόγος αναψηλάφησης κατά το άρθρο 544      346

ΙΙ. Έκταση της εξουσίας κρίσης του δικαστηρίου επί αγωγής ακύρωσης και αγωγής αναγνώρισης της ανυπαρξίας. . 350

    1. Εισαγωγή.. .. 350

    2. Η εξουσία κρίσης του εφετείου.. .. 350

          α. Οι αφετηρίες του προβλήματος. . 350

          β. Η στάση της νομολογίας. . 355

          γ.. Η εφαρμοζόμενη διαδικασία κατά την εκδίκαση αγωγής ακύ­ρωσης ή αγωγής αναγνώρισης της ανυπαρξίας και η φύση των σχετικών αγωγών. . 356

          δ.. Η ιδιαίτερη φύση των λόγων ακύρωσης της διαιτητικής από­φασης    357

              αα. Ακυρότητα διαιτητικής συμφωνίας (897 αριθ. 1 ΚΠολΔ και 34 § 2 περ. α αα ν. 2735/1999) 358

              ββ. Παύση της ισχύος της διαιτητικής συμφωνίας (897 αριθ. 2 ΚΠολΔ) 359

              γγ. Διαιτητές ορισθέντες κατά παράβαση της διαιτητικής συμ­φωνίας ή του νόμου ή ύστερα από ανάκληση ή αφού είχε γίνει δεκτή αίτηση εξαίρεσης (897 αριθ. 3 ΚΠολΔ και 34 § 2 περ. α δδ ν. 2735/1999) 360

              δδ. Υπέρβαση της εξουσίας των διαιτητών (897 αριθ. 4 ΚΠολΔ και 34 § 2 περ. α γγ ν. 2735/1999) 360

              εε. Η παραβίαση των διατάξεων των άρθρων 886 § 2, 891 και 892 (897 αριθ. 5 ΚΠολΔ και 34 § 2 περ. α ββ, δδ ν. 2735/1999) 362

         στστ.. Αντίθεση της διαιτητικής απόφασης προς τις διατάξεις δη­μόσιας τάξης ή προς τα χρηστά ήθη (897 αριθ. 6 ΚΠολΔ και 34 § 2 περ. β ββ ν. 2735/1999) 362

                     a. Η νομολογιακή εξέλιξη.. .. 362

                     b. Εφαρμογή του άρθρου 561 § 2 επί δικαστικού ελέγχου διαιτητικών αποφάσεων; 370

                     c. Η αντίθετη άποψη στη θεωρία (και στη νομολογία) και η τελική επίλυση του ζητήματος από την Ολομέλεια του     Αρείου Πάγου.. .. 374

                     d. Συμπερασματικές παρατηρήσεις. . 382

              ζζ. Διαιτητική απόφαση ακατάληπτη ή με αντιφατικές διατάξεις (897 αριθ. 7 ΚΠολΔ) 383

              ηη. Διαιτητική απόφαση για την οποία συντρέχει λόγος ανα­ψη­λά­φησης κατά το άρθρο 544 (897 αριθ. 8 ΚΠολΔ) 383

          ε.. Οι λόγοι αναγνώρισης της ανυπαρξίας διαιτητικής απόφα­σης. . 385

              αα. Ανυπαρξία διαιτητικής συμφωνίας (901 § 1 περ. α΄ ΚΠολΔ και 34 § 2 περ. α αα ν. 2735/1999) 385

              ββ. Αντικείμενο που δεν μπορούσε να υπαχθεί σε διαιτησία (901 § 1 περ. β΄ ΚΠολΔ και άρθρο 34 § 2 περ. β αα ν. 2735/1999) 386

              γγ.. Διαιτητική απόφαση που εκδόθηκε κατά ανύπαρκτου φυσι­κού ή νομικού προσώπου (901 § 1 περ. γ΄ ΚΠολΔ) 387

          στ. Τελικές παρατηρήσεις. . 388

ΙΙΙ.  Αναβίωση της διαιτητικής συμφωνίας μετά την ακύρωση της διαιτητικής απόφασης    390

      1. Η έκδοση της διαιτητικής απόφασης αποτελεί λόγο παύσης της διαιτητικής συμφωνίας; 390

      2. Η φύση της διαιτητικής συμφωνίας (για μελλοντικές διαφορές) ως σύμβασης με αναβλητική αίρεση      393

      3. Ενεργοποίηση ή αναβίωση της διαιτητικής συμφωνίας σε κάθε περίπτωση ακύρωσης της διαιτητικής απόφασης; 396

      4. Τελικές παρατηρήσεις. . 401

IV. Η αυτεπάγγελτη λήψη υπόψη κωλυμάτων αναγνώρισης ή ακυ­ρω­­­τικών λόγων    403

      1. Στο πλαίσιο εφαρμογής της Σύμβασης της Νέας Υόρκης του 1958 και του ν. 2735/1999      403

      2.. Η αυτεπάγγελτη λήψη υπόψη κανόνων που άπτονται της κοινο­τικής δημόσιας τάξης    407

            α. Το κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού.. .. 407

            β. Το κοινοτικό δίκαιο προστασίας των καταναλωτών. . 413

            γ. Τελικές επισημάνσεις. . 414

V.  Η αλληλεπίδραση διαδικασίας ακύρωσης και διαδικασίας ανα­γνώ­­ρισης και κήρυξης εκτελεστότητας διαιτητικών αποφάσεων. . 416

      1. Εισαγωγή.. .. 416

      2. Δεδικασμένο και αποκλεισμός των κωλυμάτων αναγνώρισης ή κήρυξης της αλλοδαπής διαιτητικής απόφασης; 417

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ (§ 3)

Τελικες παρατηρήσεις

Τελικές παρατηρήσεις ..............................................................................................      429

Βιβλιογραφικός πίνακας .......................................................................................      431 

Αλφαβητικό ευρετήριο ..........................................................................................      457