ΤΟΜΟΣ Ι

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΧΧΧΙΙΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ
§1. Καταναλωτικοί ΓΟΣ 3
(Οδηγία 93/13/ΕΟΚ, Άρθρο 2 ν. 2251/1994)
Α. Θεωρητική αντιμετώπιση 8
Ι. Εισαγωγή 9
ΙΙ. Έννοια και καταχρηστικότητα ΓΟΣ 11
1. Κοινοτικό δίκαιο 11
2. Εθνικό δίκαιο 14
2.1. Άρθρο 2 ν. 2251/1994 15
2.2. ΓΟΣ και συλλογική αγωγή 29
IΙΙ. Εφαρμογή του άρθρου 2 ν. 2251/1994 στις τραπεζικές συναλλαγές 33
1. Η έννοια του καταναλωτή γενικά 34
2. Ο αποδέκτης τραπεζικών υπηρεσιών ως καταναλωτής 39
3. Προστασία του εγγυητή 44
4. Η τράπεζα ως προμηθευτής 48
5. Η τράπεζα ως παρέχων υπηρεσίες 49
6. Έννομη προστασία μη καταναλωτών από τραπεζικούς ΓΟΣ 51
ΙV. Περιπτωσιολογία 57
1. Στεγαστικά δάνεια 58
2. Σύμβαση καταθέσεως 61
3. Λοιπές συμβάσεις 62

Β. Νομολογιακή αντιμετώπιση 67
Ι. Εισαγωγή 69
II. Οι θέσεις του ΔΕΚ 71
III. Έννοια καταναλωτικών ΓΟΣ άρθρου 2 ν. 2251/1994 77
IV. Δικαστικός έλεγχος καταναλωτικών ΓΟΣ 83
1. Έλεγχος ένταξης καταναλωτικών ΓΟΣ στη σύμβαση - Προϋποθέσεις
εφαρμογής άρθρου 2 ν. 2251/1994 84
2. Έλεγχος καταναλωτικών ΓΟΣ μέσω ερμηνείας τους - Εφαρμοστέοι
ερμηνευτικοί κανόνες 85
3. Άμεσος έλεγχος κύρους του περιεχομένου καταναλωτικών ΓΟΣ 87
V. Εφαρμογή άρθρου 8 ν. 2251/1994 για τον παρέχοντα υπηρεσίες 100
VI. Η συλλογική αγωγή ενώσεων καταναλωτών του άρθρου 10 ν. 2251/
1994 102
VII. Οι τραπεζικοί ΓΟΣ ειδικότερα 107
1. Γενικά 107
2. Επαγγελματικές – εμπορικές χρηματοδοτήσεις 110
3. Καταθέσεις 115
4. Στεγαστικά δάνεια 118
5. Καταναλωτικά δάνεια 124
6. Πιστωτικές κάρτες 125
7. Εγγυήσεις 131
VIII. Οι ΓΟΣ τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών 137

Γ. Ασφαλιστικοί ΓΟΣ 147
Εισαγωγή 157
Ι. Η προβληματική 157
ΙΙ. Ο ασφαλιστής στην ενιαία ασφαλιστική αγορά 159
ΙΙΙ. Ο αντισυμβαλλόμενος του ασφαλιστή στην ενιαία ασφαλιστική αγορά…. 166
IV. Ο ασφαλιστικός διαμεσολαβητής στην ενιαία ασφαλιστική αγορά 169
V. Η οριοθέτηση του θέματος 173
Μέρος Α΄: Η καταναλωτική σύμβαση ασφάλισης 176
I. Η διάκριση των ασφαλίσεων σε καταναλωτικές και επαγγελματικές 176
1. Η προβληματική 176
1.1. Τα πρόσωπα στη σύμβαση ασφάλισης 176
1.2. Οι σχέσεις των προσώπων στη σύμβαση ασφάλισης 179
1.3. Ο αντισυμβαλλόμενος του ασφαλιστή ως καταναλωτής 181
2. Η ιδιότητα του λήπτη της ασφάλισης ως κριτήριο διάκρισης 187
2.1. Φυσικό πρόσωπο ως λήπτης της ασφάλισης 190
2.1.1. Ιδιώτης 190
2.1.2. Επαγγελματίας 190
2.2. Νομικό πρόσωπο ως λήπτης της ασφάλισης 193
3. Η φύση (το αντικείμενο) της ασφαλιστικής σύμβασης ως κριτήριο
διάκρισης 195 3.1. Επαγγελματικές 196
3.2. Καταναλωτικές 198
II. Οι έννομες συνέπειες της διάκρισης 199
1. Η εφαρμογή των προστατευτικών αρχών του ν. 2496/1997 σε όλες
τις ασφαλιστικές συμβάσεις 199
2. Η εφαρμογή των διατάξεων των ν. 2496/1997 και 2251/1994 στις
καταναλωτικές ασφαλιστικές συμβάσεις 202
3. Η εφαρμογή της αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων στις επαγ- γελματικές ασφαλιστικές συμβάσεις 206
Μέρος Β΄: Οι ΓΟΣ στη σύμβαση ασφάλισης 210
Ι. Έννοια, διακρίσεις και ένταξη των ΓΟΣ στην ασφαλιστική σύμβαση 211
1. Έννοια και διακρίσεις 211
2. Η ένταξη των ασφαλιστικών όρων στη σύμβαση 214
2.1. Η ένταξη των ΓΟΣ στη σύμβαση 214
2.2. Η ένταξη των ΓΟΑ στη σύμβαση 215
2.2.1. Η μνεία στο ασφαλιστήριο 216
2.2.2. Η παράδοση των ασφαλιστικών όρων στον ασφαλισμένο … 219
2.2.3. Η ενημέρωση του λήπτη της ασφάλισης 219
2.2.4. Νομική ισχύς 221
ΙΙ. Ο έλεγχος επί των ασφαλιστικών όρων 222
1. Ο δικαστικός έλεγχος των ΓΟΣ 222
1.1. Αντικείμενο του ελέγχου 222
1.2. Ο έλεγχος του περιεχομένου 227
1.3. Ο έλεγχος μέσω ερμηνείας 235
1.4. Η αρχή της διαφάνειας των γενικών συμβατικών όρων στη σύμ-
βαση ασφάλισης 240
2. Ο έλεγχος από την Εποπτική Αρχή 243
2.1. Σκοπός του ελέγχου 243
2.2. Αντικείμενο του ελέγχου 244
2.2.1. Κατά τις ασφαλιστικές οδηγίες της τρίτης γενιάς 245
2.2.2. Κατά το ν.δ. 400/1970 247
2.3. Υποκείμενα του ελέγχου 247
2.3.1. Η ελληνική ασφαλιστική επιχείρηση 248
2.3.2. Η κοινοτική ασφαλιστική επιχείρηση 249
3. Η προσβολή των ΓΟΣ ως καταχρηστικών και οι συνέπειες 250
3.1. Η νομιμοποίηση για την προσβολή 250
3.1.1. Σε ατομικό επίπεδο 250
3.1.2. Σε συλλογικό επίπεδο 251
3.2. Οι έννομες συνέπειες 254
3.2.1. Της καταχρηστικότητας των γενικών όρων ασφάλισης 254
3.2.2. Του ελέγχου από την εποπτική αρχή 255
ΙΙΙ. Οι νομολογιακές εφαρμογές 256
1. Μονομερής αύξηση των ασφαλίστρων 257
2. Μονομερής αναπροσαρμογή του ασφαλίσματος 262
3. Μετάθεση του χρόνου οφειλής τόκων υπερημερίας επί του ασφα-
λίσματος 264
4. Μη καταβολή του ασφαλίσματος, λόγω μη έγκαιρης ειδοποίησης
του ασφαλιστή 273
5. Μη παρουσίαση της ζημίας μεγαλύτερης της πραγματικής 277
6. Μη κάλυψη από τον ασφαλιστή υποχρεωτικά καλυπτόμενου κινδύ-
νου 278
7. Αναστροφή του βάρους απόδειξης 280
8. Απαλλαγή του ασφαλιστή στην ασφάλιση αστικής αυτοκινητικής
ευθύνης (ΥΑ ΚΗ/585/8-4-1978) 283
9. Παρέκταση τοπικής αρμοδιότητας 289
Συμπέρασμα 294
Ι. Ως προς την καταναλωτική σύμβαση ασφάλισης 294
ΙΙ. Ως προς τους γενικούς όρους ασφάλισης 295

§2. Συμβάσεις εκτός εμπορικού καταστήματος 305
(Οδηγία 85/577/ΕΟΚ, Άρθρο 3 ν. 2251/1994)
Ι. Εισαγωγή 309
ΙI. Το κοινοτικό δίκαιο - Η οδηγία 85/577/ΕΟΚ 311
1. Σκοπός 311
2. Έννοια του καταναλωτή 312
3. Έννοια του εμπόρου 317
4. Πεδίο εφαρμογής 319
5. Υπαγωγή του εγγυητή 321
6. Εξαιρέσεις 324
7. Τόπος και τρόπος σύναψης της σύμβασης 328
8. Τύπος σύμβασης 330
9. Δικαίωμα υπαναχώρησης 331
ΙΙΙ. Το ελληνικό δίκαιο - Το άρθρο 3 ν. 2251/1994 334
1. Εθνικές πράξεις εναρμόνισης 334
2. Έννοια του καταναλωτή 335
3. Ο εγγυητής ως καταναλωτής 337
4. Έννοια του προμηθευτή 338
5. Πεδίο εφαρμογής 339
6. Τόπος σύναψης της σύμβασης 343
7. Συναλλακτική πρωτοβουλία 345
8. Τύπος σύμβασης 346
9. Δικαίωμα υπαναχώρησης 347
ΙV. Προοπτικές 353

§3. Συμβάσεις από απόσταση 359
(Οδηγία 97/7/ΕΚ, Άρθρο 4 ν. 2251/1994)
Ι. Εισαγωγή 362
ΙΙ. Οι συμβάσεις εμπορίας από απόσταση 364
1. Τα στοιχεία των συμβάσεων εμπορίας από απόσταση 365
1.1. Οι συμβαλλόμενοι - κατάρτιση των συμβάσεων 365
1.2. Το οργανωτικό πλαίσιο 370
1.3. Τα χρησιμοποιούμενα τεχνικά μέσα επικοινωνίας 371
1.4. Το περιεχόμενο 373
1.5. Η εκπλήρωση των αμοιβαίων υποχρεώσεων 373
2. Εξαιρούμενες κατηγορίες συμβάσεων 377
ΙΙΙ. Οι υποχρεώσεις του προμηθευτή για πληροφόρηση 379
1. Πριν την κατάρτιση της σύμβασης 379
2. Μετά την κατάρτιση της σύμβασης 381
IV. Το δικαίωμα υπαναχώρησης του καταναλωτή 384
V. Εφαρμοστέο δίκαιο – Δικονομικά 390

§4. Καταναλωτική πώληση 395
(Οδηγία 99/44/ΕΚ, ν. 3043/2002)
Ι. Εισαγωγή 398
ΙΙ. Η οδηγία 1999/44/ΕΚ 401
1. Σκοπός 401
2. Περιεχόμενο 401
2.1. Πεδίο εφαρμογής από πλευράς υποκειμένων 401
2.2. Πεδίο εφαρμογής από πλευράς αντικειμένου 402
2.3. Καινοτομίες της οδηγίας 404
2.4. Η έννοια της συμμόρφωσης του καταναλωτικού αγαθού προς το
περιεχόμενο της σύμβασης 406
2.5. Τα δικαιώματα του καταναλωτή 410
2.6. Οι προθεσμίες ασκήσεως των δικαιωμάτων 418
2.7. Οι εγγυήσεις 423
ΙΙΙ. Ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο 426
1. Οι τροποποιήσεις στον ΑΚ και στον ν. 2251/1994 426
2. Η ευθύνη του πωλητή 437
3. Η έννοια της μη ανταπόκρισης του αγαθού στη σύμβαση 447
4. Το δικαίωμα διόρθωσης ή αντικατάστασης 452
5. Το δικαίωμα μείωσης του τιμήματος 465
6. Το δικαίωμα υπαναχώρησης από τη σύμβαση 468
7. Το δικαίωμα αποζημίωσης 476
8. Παραγραφή των αξιώσεων του αγοραστή - Αναγωγικό δικαίωμα πω-
λητή 479
9. Αστική και καταναλωτική εγγύηση 484
10. Οι καινοτομίες του ν. 3587/2007 487

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΔΙΑΚΙΝΗΣΗ, ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ ΚΑΙ
ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ - ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ
§5. Ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων 499
(Οδηγία 85/374/ΕΟΚ, Άρθρο 6 ν. 2251/1994)
Ι. Εισαγωγή 502
1. Το πρόβλημα 502
2. Η νομική θεμελίωση της ευθύνης του παραγωγού μέχρι την ειδική
νομοθετική ρύθμιση 504
ΙΙ. Η Οδηγία 85/374/ΕΟΚ 508

1. Γενικά 508
2. Σκοπός 509
3. Το εναρμονιστικό αποτέλεσμα 510
ΙΙΙ. Η εναρμόνιση του ελληνικού δικαίου 514
ΙV. Βασικές διατάξεις της Οδηγίας και των εθνικών πράξεων
προσαρμογής 516
1. Η ευθύνη 516
2. Η έννοια του προϊόντος 518
3. Η έννοια του παραγωγού 521
4. Η ελαττωματικότητα του προϊόντος 525
5. Ζημία και αποζημίωση 528
6. Βάρος απόδειξης και λόγοι απαλλαγής από την ευθύνη 534
V. Αντί επιλόγου 538

§6. Γενική ασφάλεια προϊόντων 543
(Οδηγίες 92/59/ΕΟΚ, 2001/95/ΕΚ, Άρθρο 7 ν. 2251/1994, ΚΥΑ Ζ3-2810/
14.12.2004)
Ι. Εισαγωγή 545
ΙΙ. Η Οδηγία 92/59/ΕΟΚ 547
ΙΙΙ. Η Οδηγία 2001/95/ΕΚ 551
1. Γενικά 551
2. Η έννοια του παραγωγού 553
3. Η έννοια του ασφαλούς προϊόντος 553
4. Κριτήρια αξιολόγησης της συμμόρφωσης προς τη γενική επιταγή
ασφάλειας & ευρωπαϊκά πρότυπα 555
5. Λοιπές υποχρεώσεις των παραγωγών 557
6. Υποχρεώσεις των διανομέων 558
7. Ειδικές υποχρεώσεις των κρατών-μελών 559
8. RAPEX 560
ΙV. Οι εθνικές πράξεις προσαρμογής 561
1. Γενικά 561
2. Το άρθρο 7 του ν. 2251/1994 563
3. Οι τροποποιήσεις που επέφερε ο ν. 3587/2007 564
V. Η ψυχική υγεία των ανηλίκων 567
VI. Αντί επιλόγου 569

§7. Εμπορικοί αντιπρόσωποι 573
(Οδηγία 86/653/ΕΟΚ, π.δ. 219/1991)
Ι. Εισαγωγή 576
ΙΙ. Κοινοτικό δίκαιο 577
1. Έννοια εμπορικού αντιπροσώπου 577
2. Σχέση εμπορικού αντιπροσώπου - αντιπροσωπευόμενου 580
3. Κριτική 583
IΙΙ. Εθνικό δίκαιο 583
1. Εναρμόνιση και έννοια εμπορικού αντιπροσώπου 583
2. Γενικές ρυθμίσεις 585
3. Κριτική 589
ΙV. Ευθύνη εμπορικού αντιπροσώπου έναντι του καταναλωτή 590
1. Γενικά 590
2. Σύμβαση πώλησης - Δικαιώματα αγοραστή 590
3. Νόμος 2251/1994 596
3.1. Πώληση καταναλωτικών αγαθών και εγγυήσεις 596
3.2. Ευθύνη παραγωγού για ελαττωματικά προϊόντα 598
3.3. Υγεία και ασφάλεια των καταναλωτών 601
3.4. Ευθύνη του παρέχοντος υπηρεσίες 604
V. Πορίσματα - Προοπτικές 605

§8. Συγκριτική διαφήμιση και αθέμιτες εμπορικές πρακτικές 611
(Οδηγίες 97/55/ΕΚ, 2005/29/ΕΚ, Άρθρο 9 και 9 α - θ ν. 2251/1994)
Ι. Εισαγωγή 613
ΙΙ. Κοινοτικό δίκαιο 614
1. Οδηγία 84/450/ΕΟΚ 614
2. Οδηγία 97/55/ΕΚ 614
3. Οδηγία 2005/29/ΕΚ 621
4. Οδηγία 2006/114/ΕΚ 630
ΙΙΙ. Εθνικό δίκαιο 631
1. Συγκριτική διαφήμιση 631
2. Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές 640
3. Κυρώσεις 642
4. Ελληνικός Κώδικας Διαφήμισης 646
IV. Πορίσματα - Προοπτικές 647

§9. Τιμή προϊόντων 651
(Οδηγία 98/6/ΕΚ,ΥΑ Ζ1-404/14.6.2001)
Ι. Εισαγωγή 652
ΙΙ. Κοινοτικό δίκαιο 653
1. Προισχύον καθεστώς 653
2. Ισχύον καθεστώς 654
ΙΙΙ. Εθνικό δίκαιο 662
1. ΥΑ Ζ1-404/2001 662
2. ΑΔ 1/2006 669
3. Λοιπές ρυθμίσεις 669
IV. Πορίσματα - Προοπτικές 670

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ
§10. Μέσα ηλεκτρονικών πληρωμών 677
(Συστάσεις 87/598/ΕΟΚ, 97/489/ΕΚ, ΥΑ Ζ1-178/9.3.2001)
Ι. Εισαγωγή 680
ΙΙ. Μέσα ηλεκτρονικών πληρωμών 682
1. Πιστωτική κάρτα 682
2. Χρεωστική κάρτα 684
3. Κάρτα αυτόματης ανάληψης 685
4. Έξυπνη κάρτα 685
5. Λοιπές κάρτες 686
6. Internet banking - Διαδικτυακή πληρωμή 687
ΙΙΙ. Κοινοτικό δίκαιο 688
1. Σύσταση 87/489/ΕΟΚ 688
2. Σύσταση 88/950/ΕΟΚ 692
3. Σύσταση 97/489/ΕΚ 695
ΙV. Εθνικό δίκαιο 701
1. Κώδικας Τραπεζικής Δεοντολογίας 701
2. Υπουργική Απόφαση Ζ1-178/2001 708
3. ΑΠ 1219/2001 711
V. Πορίσματα - Προοπτικές 712

§11. Ηλεκτρονική υπογραφή 717
(Οδηγία 99/39/ΕΚ, π.δ. 150/2001)
Ι. Εισαγωγή 720
ΙΙ. Η τεχνολογία της ηλεκτρονικής υπογραφής - Η ψηφιακή υπογραφή 721
ΙΙΙ. Κοινοτικό δίκαιο 724
1. Γενικά 724
2. Εξομοίωση ηλεκτρονικής υπογραφής με ιδιόχειρη 725
3. Πάροχοι υπηρεσιών πιστοποίησης 728
IV. Εθνικό δίκαιο 731
1. Δημόσιος τομέας 731
2. Ιδιωτικός τομέας 732
3. Ηλεκτρονική υπογραφή και ιδιωτικό δίκαιο 735
4. Εξομοίωση e-mail με ιδιόχειρη υπογραφή 737
V. Πορίσματα - Προοπτικές 742

§12. Ηλεκτρονικό εμπόριο 745
(Οδηγία 2000/31/ΕΚ, π.δ. 131/2003)
Ι. Εισαγωγή 748
ΙΙ. Το ηλεκτρονικό εμπόριο στην ευρωπαϊκή έννομη τάξη 752
ΙΙΙ. Πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας και του Προεδρικού Διατάγματος 754
1. Ορισμοί 758
2. Η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και η αρχή της χώρας
προέλευσης 760
3. Πεδία εφαρμογής της αρχής της χώρας προέλευσης 768
ΙV. Η Οδηγία 2000/31/ΕΚ και η Σύμβαση της Ρώμης για τις συμβατικές
ενοχές σε σχέση με το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικτυακές συναλ-
λαγές 769
V. Η διεξαγωγή του ηλεκτρονικού εμπορίου σύμφωνα με την Οδηγία
και το Προεδρικό Διάταγμα 777
1. Η ηλεκτρονική σύμβαση 782
2. Η ευθύνη των μεσαζόντων 783
3. Κώδικες δεοντολογίας 788
4. Εξώδικος Διακανονισμός 789
5. Συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών 789
VI. Η Οδηγία 2007/64/ΕΚ και το ηλεκτρονικό εμπόριο 790

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

§13. Το γενικό πλαίσιο προστασίας του αποδέκτη τουριστικών
υπηρεσιών στην κοινοτική έννομη τάξη 797
Ι. Εισαγωγή 799
ΙΙ. Το ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο του τουρισμού 800
1. Ο τουρισμός και η Ευρωπαϊκή Ένωση 800
2. Η γενική νομική πλαισίωση της τουριστικής δραστηριότητας της
Ευρωπαϊκής Ένωσης 802
3. Ειδικά νομοθετικά κείμενα του δευτερογενούς κοινοτικού δικαίου 809
ΙΙΙ. Συμπεράσματα 816

§14. Οργανωμένα ταξίδια 819
(Οδηγία 90/314/ΕΟΚ, π.δ. 339/1996)
Ι. Εισαγωγή 821
ΙΙ. Η οδηγία 90/314/ΕΟΚ 822
1. Η προϊστορία και οι στόχοι της οδηγίας 822
2. Πεδίο εφαρμογής 825
2.1. Το οργανωμένο ταξίδι 825
2.2. Η σύμβαση οργανωμένου ταξιδιού 828
2.3. Ο καταναλωτής 829
2.4. Διοργανωτής - πωλητής 830
3. Οι κατ’ ιδίαν ρυθμίσεις της οδηγίας 832
3.1. Πληροφόρηση 832
3.2. Κατάρτιση της σύμβασης οργανωμένου ταξιδιού 834
3.3. Καταγγελία της σύμβασης και υπαναχώρηση 835
3.4. Ευθύνη προς αποζημίωση 838
3.5. Προστασία σε περίπτωση αφερεγγυότητας ή πτώχευσης 843
4. Ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο 845
ΙΙΙ. Αναθεώρηση της οδηγίας 846

§15. Χρονομεριστική μίσθωση (TIME-SHARING) 851
(Ν. 1652/1986, Οδηγία 94/47/ΕΚ, π.δ. 182/1999)
Ι. Εισαγωγή 854
ΙΙ. Η ρύθμιση στο ελληνικό δίκαιο 857
1. Εισαγωγή - Νομική φύση 857
2. Περιεχόμενο 865
ΙΙΙ. Η οδηγία 94/47/ΕΚ 869
1. Υπόβαθρο 869
2. Στόχος 872
3. Πεδίο εφαρμογής 874
4. Περιεχόμενο 876
5. Ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο 885
IV. Η πρόταση οδηγίας της 7ης Ιουνίου 2007 888
1. Υπόβαθρο - Στόχος 888
2. Περιεχόμενο 890

§16. Ευθύνη αερομεταφορέα σε περίπτωση ατυχήματος 897
(Κανονισμοί 2027/97/ΕΚ, 889/2002/ΕΚ)
Ι. Εισαγωγή 899
ΙΙ. Ο Κανονισμός 2027/1997/ΕΚ 903
1. Υποκείμενα των ρυθμίσεων 903
2. Ευθύνη του Κοινοτικού αερομεταφορέα 907
3. Υποχρέωση προκαταβολής 908
4. Υποχρέωση διαφάνειας 910
ΙΙΙ. Η Σύμβαση του Μόντρεαλ 1999 911
1. Ευθύνη του μεταφορέα για το θάνατο και τραυματισμό επιβατών 911
2. Ευθύνη για τις αποσκευές 913
3. Ευθύνη για καθυστέρηση επιβάτη 916
IV. O Κανονισμός 889/2002/ΕΚ και η τροποποίηση του Κανονισμού 2027/
97/ΕΚ 916
1. Ευθύνη πραγματικού και συμβατικού μεταφορέα 920
2. Χρονικό όριο άσκησης της αγωγής 922
3. Δωσιδικία για την άσκηση της αγωγής 922
4. Έναρξη ισχύος του Κανονισμού 923
V. Αξιολόγηση του Κανονισμού 924

§17. Αποζημίωση επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχή
σχετικής βοήθειας 929

(Κανονισμός 261/2004/ΕΚ)
Ι. Εισαγωγή 932
ΙΙ. Ο Κανονισμός 295/1991/ΕΟΚ 932
ΙΙΙ. Ο Κανονισμός 261/2004/ΕΚ 933
1. Ισχύς 933
2. Σκοπός 933
3. Πεδίο εφαρμογής 934
3.1. Δικαιούχος των αντισταθμιστικών παροχών – Άσκηση των
δικαιωμάτων από τον δικαιούχο 939
3.2. Περιπτώσεις ανώμαλης εξέλιξης της σύμβασης αεροπορικής
μεταφοράς 942
3.3. Η έννοια της άρνησης επιβίβασης του επιβάτη 942
3.3.1. Η πρακτική των υπεράριθμων κρατήσεων 943
3.3.2. Η περίπτωση της μεταφοράς του επιβάτη σε άλλη πτήση 944
3.4. Η ματαίωση της πτήσης 946
3.4.1. Ανωτέρα βία 948
3.4.2. Τεχνικοί λόγοι 948
3.4.3. Απροσδόκητες ελλείψεις στην ασφάλεια των επιβατών 949
3.4.4. Οι άσχημες καιρικές συνθήκες 949
3.4.5. Απεργία 950
3.5. Η καθυστέρηση της πτήσης 951
3.6. Διάκριση μεταξύ της καθυστέρησης της πτήσης και της ακύ-
ρωσης αυτής 952
3.7. Τα δικαιώματα του επιβάτη 953
3.7.1. Το δικαίωμα αποζημιώσεως κατά το άρθρο 7 953
3.7.2. Το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων ή μεταφοράς με άλλη πτήση ή με άλλο μεταφορικό μέσο 954
3.7.3. Το δικαίωμα μέριμνας 955
3.7.4. Περαιτέρω υποχρεώσεις του αεροπορικού μεταφορέα 956
ΙV. Αξιολόγηση του Κανονισμού 957

ΤΟΜΟΣ ΙΙ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ
ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ
§18. Καταναλωτική πίστη 963
(Οδηγία 87/102/ΕΟΚ, ΚΥΑ Φ1-983/7.3.1991)
Ι. Εισαγωγή 965
ΙΙ. Η οδηγία 87/102/ΕΟΚ 967
1. Σκοπός 967
2. Περιεχόμενο 968
ΙΙΙ. Η οδηγία 90/88/ΕΟΚ 970
ΙV. Η οδηγία 98/7/ΕΚ 971
V. Ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο 972
1. Νομοθετικά κείμενα 972
2. Πεδίο εφαρμογής από πλευράς υποκειμένων 973
3. Πεδίο εφαρμογής από πλευράς αντικειμένου 978
4. Συνολικό Ετήσιο Πραγματικό Ποσοστό Επιβάρυνσης (ΣΕΠΠΕ) 994
5. Έγγραφος τύπος συμβάσεων 1000
6. Υπερημερία καταναλωτή 1005
7. Δικαίωμα προεκπλήρωσης και μείωσης του κόστους της πίστωσης 1010
8. Εκχώρηση πιστωτικής σύμβασης 1012
9. Δάνεια τριμερούς σχέσης 1014
VΙ. Σχέδια τροποποιήσεων και προοπτικές 1023
1. Προτάσεις οδηγιών 1023
2. Περιεχόμενο 1024

§19. Σύστημα εγγύησης καταθέσεων 1029
(Σύσταση 87/63/ΕΟΚ, Οδηγία 94/19/ΕΚ, ν. 2832/2000, π.δ. 329/2000)
Ι. Εισαγωγή 1034
ΙΙ. Η σύσταση 87/63/ΕΟΚ 1037
1. Σκοπός 1037
2. Περιεχόμενο 1037
ΙΙΙ. Η οδηγία 94/19/ΕΚ 1038
1. Πεδίο εφαρμογής 1038
2. Ρυθμίσεις 1041
3. Ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο 1045
IV. Μετέπειτα τροποποιήσεις και προοπτικές 1047

§20. Συστήματα πληρωμών 1053
(Σύσταση 88/590/ΕΟΚ)
Ι. Εισαγωγή 1055
ΙΙ. Το περιεχόμενο της Σύστασης 88/590/ΕΟΚ 1056
1. Γενικά 1056
2. Ο στόχος της Σύστασης 1058
3. Πεδίο εφαρμογής 1058
4. Οι ουσιαστικές διατάξεις της Σύστασης 1061
4.1. Διαφάνεια των συμβατικών όρων 1061
4.2. Υποχρεώσεις του κατόχου και του εκδότη 1062
4.3. Η ρύθμιση της ευθύνης του εκδότη 1065
4.4. Περιορισμός της ευθύνης του κατόχου 1066
ΙΙΙ. Η μεταφορά των ρυθμίσεων της Σύστασης στο ελληνικό δίκαιο 1067
IV. Η οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική
αγορά 1069

§21. Διαφάνεια τραπεζικών όρων στις διασυνοριακές χρηματοοικονο-
μικές συναλλαγές 1073
(Σύσταση 90/109/ΕΟΚ, ΠΔ/ΤΕ 1969/1991)
Ι. Κοινοτικό νομοθέτημα 1074
1. Η σύσταση 90/109/ΕΟΚ υπό το πρίσμα νέων νομοθετικών εξελίξεων 1074
2. Συνοπτική ανάλυση των αρχών 1076
ΙΙ. Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας 1078
1. Το κανονιστικό πλαίσιο της περιοδικής ενημέρωσης 1078
2. Συμβουλευτικές αρμοδιότητες στο πλαίσιο της προστασίας των
καταναλωτών 1080

§22. Διασυνοριακές μεταφορές πιστώσεων, συναλλαγές με μέσα
ηλεκτρονικής πληρωμής και διακανονισμός συστημάτων
πληρωμών καθώς και αξιογράφων 1085
(Σύσταση 97/489/ΕΚ, Οδηγίες 97/5/ΕΚ, 98/26/ΕΚ, ΚΥΑ Ζ1-178/13.2.2001,
π.δ. 33/2000, ν. 2789/2000)
Ι. Η σύσταση 97/489/ΕΚ 1089
ΙΙ. Η οδηγία 97/5/ΕΚ 1091
ΙΙΙ. Η οδηγία 98/26/ΕΚ 1095
ΙV. Προοπτικές 1098

§23. Στεγαστικά δάνεια 1103
(Σύσταση 2001/193/ΕΚ)
Ι. Εισαγωγή 1105
ΙΙ. Η Σύσταση 2001/193/ΕΚ 1106
1. Σκοπός 1106
2. Περιεχόμενο 1108
2.1. Πεδίο εφαρμογής από απόψεως αντικειμένου 1108
2.2. Πεδίο εφαρμογής από απόψεως υποκειμένων 1109
2.3. Έννομες συνέπειες 1110
2.4. Γενικές Πληροφορίες 1113
2.5. Τυποποιημένο Ευρωπαϊκό Δελτίο Πληροφοριών 1114
3. Συμπεράσματα - Κριτική θεώρηση 1118

§24. Διασυνοριακές πληρωμές σε Ευρώ 1121
(Κανονισμός 2560/2001/ΕΚ)
Ι. Εισαγωγή 1124
ΙΙ. Ο Κανονισμός 2560/2001 1129
1. Στοχοθεσία και πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού 1129
2. Ορισμοί 1132
3. Oυσιαστικές διατάξεις του Κανονισμού 1136
3.1. Η αρχή της ισότητας του κόστους 1136
3.2. Η αρχή της διαφάνειας των εξόδων 1138
3.3. Μέτρα για τη διευκόλυνση των διασυνοριακών μεταφορών
πίστωσης 1139
3.4. Υποχρεώσεις των κρατών μελών αναφορικά με τη διευκό-
λυνση της πραγματοποίησης διασυνοριακών πληρωμών 1141
3.5. Ρήτρα αναθεώρησης του Κανονισμού 1143
ΙΙΙ. Η εφαρμογή του Κανονισμού 2560/2001 από τα κράτη μέλη 1143
IV. Η οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική
αγορά και η σχέση της με τον Κανονισμό 2560/2001 1145

§25. Ενιαίος Χώρος Πληρωμών σε Ευρώ – SEPA 1149
(Οδηγία 2007/64/ΕΚ)
Ι. Εισαγωγή 1151
ΙΙ. Τα μέσα πληρωμών στην Ευρωπαϊκή Αγορά 1154
ΙΙΙ. Ιστορική εξέλιξη του Ενιαίου Νομισματικού Συστήματος 1155
ΙV. Δημιουργία ενός Ενιαίου Χώρου Πληρωμών σε Ευρώ 1158
V. Αρμόδια όργανα για την πραγματοποίηση του SEPA 1161
VI. H Οδηγία 2007/64/ΕΚ και το Ενιαίο Σύστημα Πληρωμών σε Ευρώ 1163
1. Ιδρύματα πληρωμών 1165
2. Κεφαλαιακές απαιτήσεις και διασφάλιση των χρηματικών ποσών
των χρηστών 1168
3. Δραστηριότητες ιδρύματων πληρωμών 1171
4. Εποπτεία ιδρυμάτων πληρωμών 1173
5. Διαφάνεια και ενημέρωση κατά την παροχή υπηρεσιών πληρωμών 1174
6. Σύμβαση - πλαίσιο 1176
7. Συγκατάθεση χρήστη 1180
8. Εκτέλεση και ανάκληση εντολών πληρωμής 1182
9. Προθεσμίες εκτέλεσης εντολών 1183
10. Ευθύνες από λάθη κατά την εκτέλεση εντολών 1184
11. Διαδικασίες υποβολής καταγγελιών 1185
12. Καταληκτικές διατάξεις 1186
VII. Πρόοδος στην εγκαθίδρυση του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Συστήματος
Πληρωμών σε Ευρώ 1186

§26. Ποινική προστασία των μέσων πληρωμής πλην των μετρητών 1189
(Απόφαση-πλαίσιο 2001/413/ΔΕΥ και ελληνικό ποινικό δίκαιο)
Ι. Εισαγωγή 1195
ΙΙ. Το ενωσιακό δίκαιο - Η απόφαση πλαίσιο 2001/413/ΔΕΥ 1197
1. Ποινικά αδικήματα σχετικά με τα μέσα πληρωμής πλην των μετρη-
τών 1198
1.1. Εισαγωγικές ορολογικές διευκρινήσεις 1198
1.1.1. Έννοια και μορφές του χρήματος 1199
1.1.2. Είδη καρτών πληρωμής και ηλεκτρονική τραπεζική 1200
1.2. Έννοια των μέσων πληρωμής 1202
1.3. Κλοπή ή άλλη παράνομη ιδιοποίηση μέσου πληρωμής 1205
1.4. Πλαστογραφία μέσου πληρωμής 1205
1.5. Κτήση, κατοχή ή μεταβίβαση παράνομα ιδιοποιημένου ή πλαστού
μέσου πληρωμής 1207
1.6. Δόλια χρήση παράνομα ιδιοποιημένου ή πλαστού μέσου πληρω-
μής 1209
2. Ποινικά αδικήματα σχετικά με υπολογιστές 1210
2.1. Ζημιογόνος ηλεκτρονική πράξη πληρωμής 1211
2.2. Παρέμβαση χωρίς δικαίωμα στα δεδομένα υπολογιστή 1212
2.3. Παρέμβαση χωρίς δικαίωμα σε πρόγραμμα ή σύστημα υπολο-
γιστή 1213
3. Αξιόποινες προπαρασκευαστικές πράξεις πλαστογραφίας μέσων
πληρωμής ή απάτης με υπολογιστή 1213
4. Ευθύνη νομικών προσώπων και κυρώσεις 1215
5. Ζητήματα ποινικής δικαιοδοσίας και συνεργασίας των κρατών
μελών 1216
III. Το ελληνικό ποινικό δίκαιο 1216
1. Κλοπή ή υπεξαίρεση μέσου πληρωμής 1217
2. Πλαστογραφία μέσου πληρωμής 1217
3. Χρήση κλεμμένου, παράνομα ιδιοποιημένου ή πλαστού μέσου πλη-
ρωμής 1219
4. Συνοδευτικές πράξεις 1221
5. Απάτη με υπολογιστή 1222
6. Προπαρασκευαστικές πράξεις 1223
7. Ευθύνη νομικών προσώπων 1224
ΙV. Ποινικοδογματικός προβληματισμός 1227
V. Προοπτικές de lege ferenda και de lege europeana lata 1230

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ
ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ
§27. Πληροφόρηση και προστασία των επενδυτών στην πρωτογενή
κεφαλαιαγορά 1239
(Οδηγία 2003/71/ΕΚ, Κανονισμός 809/2004/ΕΚ, ν. 3401/2005)
Ι. Βασικά συστατικά του ισχύοντος μοντέλου πληροφόρησης 1244
1. Το σύστημα ρύθμισης της ενημέρωσης του επενδυτή 1244
1.1. Πηγές 1244
1.2. Η σχέση των πηγών μεταξύ τους 1247
1.3. Κατάργηση παλαιότερων κανόνων 1248
2. Βασικές αξιολογήσεις 1250
2.1. Ιεράρχηση μεταξύ περισσοτέρων σκοπών 1250
2.2. Το κανονιστικό πρότυπο του προστατευτέου επενδυτή 1254
ΙΙ. Τα μέσα πληροφόρησης 1257
1. Η αρχή του υποχρεωτικού ενημερωτικού δελτίου 1257
2. Βασικές μορφές του ενημερωτικού δελτίου 1259
3. Αποκλίσεις από την υποχρέωση έκδοσης ενημερωτικού δελτίου 1262
3.1. Απαλλαγή από την υποχρέωση 1262
3.2. Μετριασμός της υποχρέωσης 1264
4. Αξιολογική αποτίμηση των μέσων πληροφόρησης 1269
ΙΙΙ. Το περιεχόμενο της οφειλόμενης ενημέρωσης 1270
1. Η αρχή της εμπεριστατωμένης αξιολόγησης της επένδυσης 1270
2. Γενικές ρήτρες και πρότυποι κατάλογοι δημοσιευτέων πληροφο-
ριών 1272
3. Συστηματική ερμηνεία για τη διάγνωση γενικών αρχών ενημέρωσης 1277
4. Η ενημέρωση των επενδυτών για μελλοντικές εξελίξεις 1281
ΙV. Η εξασφάλιση της ποιότητας της παρεχόμενης πληροφόρησης 1286
1. Ο διοικητικός μηχανισμός ελέγχου 1286
2. Κυρωτικά εργαλεία 1289
V. Τα δικαιώματα των επενδυτών 1291
1. Δικαίωμα ανάκλησης και υπαναχώρησης 1291
2. Αξίωση αποζημίωσης κατά των υπευθύνων του δελτίου 1294
2.1. Οι λειτουργίες της ευθύνης από ενημερωτικό δελτίο 1294
2.2. Η ιστορία του ειδικού κανόνα ευθύνης και η τροποποίησή του 1295
2.3. Η αστική ευθύνη των υπευθύνων του δελτίου και η Οδηγία
2003/71 1296
2.4. Οι γενεσιουργές ευθύνης ελλείψεις του δελτίου 1297
2.5. Παθητική νομιμοποίηση 1299
2.6. Ενεργητική νομιμοποίηση 1301
2.7. Υπαιτιότητα και συνυπαιτιότητα 1303
2.8. Έκταση της αποζημίωσης και αιτιώδης συνάφεια 1308
2.9. Διόρθωση του δελτίου και ευθύνη 1310
2.10. Παραγραφή της αξίωσης 1312
2.11. Αναγκαστικό δίκαιο και περιθώρια αποκλίσεων 1312
2.12. Αστική ευθύνη για έντυπα πέραν του δελτίου 1313
2.13. Αστική ευθύνη βάσει γενικών διατάξεων 1316
2.14. Αστική ευθύνη λόγω μη έκδοσης ενημερωτικού δελτίου 1325
3. Αξίωση αποζημίωσης κατά της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς 1326

§28. Προστασία των επενδυτών ως καταναλωτών 1333
(Οδηγία 2004/39/ΕΚ, ν. 3606/2007)
Ι. Το σύστημα προστασίας του επενδυτή και η συνάρθρωσή του με το
σύστημα προστασίας του καταναλωτή στο κοινοτικό δίκαιο 1337
II. Η δυνατότητα υπαγωγής του επενδυτή στον τύπο του καταναλωτή στο
κοινοτικό δίκαιο 1342
1. Η έννοια του καταναλωτή ως λειτουργική έννοια 1342
2. Ο τύπος του επενδυτή στο κοινοτικό δίκαιο 1343
3. Προϋποθέσεις υπαγωγής του επενδυτή στον τύπο του καταναλωτή 1345
ΙΙΙ. Ο επενδυτής ως καταναλωτής στο ελληνικό δίκαιο 1348
1. Η έννοια του καταναλωτή στο ελληνικό δίκαιο 1348
2. Έννοια και τυπολογία του επενδυτή 1351
3. Υπαγωγή του επενδυτή στον τύπο του καταναλωτή στο ελληνικό
δίκαιο 1352
4. Το περιεχόμενο της ενημερώσεως της ΕΠΕΥ ως προς τα χαρακτη-
ριστικά των πελατών ως ένδειξη για την υπαγωγή των πελατών της
στον τύπο του καταναλωτή 1356
ΙV. Η προστασία του επενδυτή - πελάτη ως καταναλωτή σε περίπτωση
πλημμελούς παροχής επενδυτικών υπηρεσιών 1357
1. Το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 8 του ν. 2251/1994 1358
2. Φύση της ευθύνης του παρόχου επενδυτικών υπηρεσιών κατά το
άρθρο 8 ν. 2251/1994 1363
3. Προϋποθέσεις συνδρομής του νόμιμου λόγου ευθύνης του άρθρου
8 του ν. 2251/1994 1364
3.1. Το παράνομο της συμπεριφοράς της ΕΠΕΥ 1365
3.2. Υπαιτιότητα της ΕΠΕΥ 1368
3.3. Ζημία του επενδυτή και αιτιώδης συνάφεια 1371
4. Ειδικότερα θέματα ευθύνης 1373
4.1. Συντρέχον πταίσμα του επενδυτή 1373
4.2. Απαλλακτικές ρήτρες 1374
4.3. Συνυπαιτιότητα περισσοτέρων προσώπων 1375
4.4. Παραγραφή και αποδυνάμωση των αξιώσεων αποζημίωσης του
άρθρου 8 ν. 2251/1994 1375
V. Συμπεράσματα και επισημάνσεις 1376

§29. Εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών 1381
(Οδηγία 2002/65/ΕΚ, Άρθρο 4α ν. 2251/1994)
Ι. Εισαγωγή 1383
ΙΙ. Εξ αποστάσεως εμπορία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σύμφωνα
με την ευρωπαϊκή έννομη τάξη 1387
1. Θεσμικό πλαίσιο των προμηθευτών χρηματοοικονομικών υπηρε-
σιών και εξ αποστάσεως διενεργούμενες συναλλαγές 1390
2. Η ειδική ρύθμιση για τις εξ αποστάσεως παρεχόμενες χρηματοοικο- νομικές υπηρεσίες 1392
ΙΙΙ. Πεδίο εφαρμογής 1394
1. Ορισμοί 1396
2. Πληροφόρηση του λήπτη χρηματοοικονομικών υπηρεσιών 1402
3. Ζητήματα εφαρμογής της Οδηγίας 1409
4. Η παροχή υπηρεσιών επί χρηματοπιστωτικών μέσων 1413
ΙV. Η εξ αποστάσεως παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών σύμφωνα
με το ελληνικό δίκαιο 1415
V. Η ΚΥΑ Ζ1-629/2005 και οι εισαγόμενες ρυθμίσεις 1417
1. Πληροφόρηση του καταναλωτή 1423
2. Ζητήματα εφαρμογής της ΚΥΑ 1427
VI. Εθνικές ρυθμίσεις οι οποίες συνέβαλαν στην διευκόλυνση της εξ αποστά-
σεως παροχής χρηματοοικονομικών υπηρεσιών 1431

§30. Συμφωνίες παροχής χρηματοοικονομικής ασφάλειας 1439
(Οδηγίες 98/26/ΕΚ, 2002/47/ΕΚ, ν. 2789/2000, ν. 3301/2004)
Ι. Σκοποί και συνοπτική παρουσίαση 1442
1. Χρηματοοικονομικές ασφάλειες και μείωση του κινδύνου 1442
2. Το ιστορικό υπόβαθρο της οδηγίας 1446
3. Εναρμόνιση κανόνων ουσιαστικού και ιδιωτικού διεθνούς δικαίου 1449
ΙΙ. Συνοπτική ανάλυση κομβικών διατάξεων 1452
1. Κατάργηση τυπικών προϋποθέσεων 1452
2. Δικαίωμα χρήσης σε συμφωνίες εγγυοδοσίας με παροχή χρηματο-
οικονομικής ασφάλειας 1453
3. Αποκλεισμός διατάξεων της διαδικασίας αφερεγγυότητας 1454
4. Διάταξη ιδιωτικού διεθνούς δικαίου για το εφαρμοστέο δίκαιο
στα δικαιώματα επί τίτλων 1455
5. Τα αποτελέσματα της οδηγίας μέχρι σήμερα 1456
6. Ανάγκη αναθεώρησης της οδηγίας λόγω εξελίξεων 1457
7. Η Σύμβαση της Χάγης και το Σχέδιο Σύμβασης της UNIDROIT 1459
ΙΙΙ. Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας 1463
1. Εναρμόνιση και συνοπτική αναφορά ρυθμίσεων 1463
2. Ανακύπτοντα ερμηνευτικά προβλήματα 1466
2.1. Εγκυρότητα εκκαθαριστικού συμψηφισμού στην πτώχευση 1466
2.2. Ενέχυρο 1468
2.3. Δικαίωμα χρήσης και κυμαινόμενη ασφάλεια 1474
2.4. Διαδικασία αφερεγγυότητας 1474
2.5. Ν.Δ. 17.7./13.8.1923 «Περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων
εταιρειών» 1475

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ
ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ
§31. Εξωδικαστική επίλυση καταναλωτικών διαφορών 1481
(Συστάσεις 98/257/ΕΚ, 2001/310/ΕΚ, ν. 3297/2004)
Ι. Εισαγωγή 1484
ΙΙ. Οι Συστάσεις 98/257/ΕΚ και 2001/310/ΕΚ 1488
ΙΙΙ. Το ελληνικό δίκαιο 1491
IV. Ο Συνήγορος του Καταναλωτή 1494
1. Αρμοδιότητες 1496
2. Διαδικασία 1500
3. Πρακτικό συμβιβασμού 1502
4. Έγγραφη σύσταση 1504
5. Κώδικας Καταναλωτικής Δεοντολογίας 1505
V. Ο Μεσολαβητής Τραπεζικών και Επενδυτικών Υπηρεσιών 1506
VI. Τα Ευρωπαϊκά Εξωδικαστικά Δίκτυα 1511
1. Το ευρωπαϊκό εξωδικαστικό δίκτυο (EEJ-Net) 1512
2. Το ευρωπαϊκό εξωδικαστικό δίκτυο στον τομέα των χρηματοπιστω-
τικών υπηρεσιών (FIN-Net) 1513
VII. Προοπτικές 1514

§32. Συλλογική Αγωγή 1521
(Άρθρο 10 ν. 2251/1994, Οδηγία 98/27/ΕΚ)
Ι. Εισαγωγή 1527
ΙΙ. Η προστασία των συλλογικών καταναλωτικών συμφερόντων στο
κοινοτικό δίκαιο 1531
1. Πρωτογενές κοινοτικό δίκαιο 1531
2. Παράγωγο κοινοτικό δίκαιο 1533
3. Ειδικά: Η οδηγία 98/27/ΕΚ για τις αγωγές παραλείψεως 1535
3.1. Πεδίο εφαρμογής 1535
3.2. Νομιμοποιούμενοι φορείς 1538
3.3. Διεθνής δικαιοδοσία 1540
3.4. Εφαρμοστέο δίκαιο 1543
3.5. Ενσωμάτωση της οδηγίας στο ελληνικό δίκαιο 1544
4. Συλλογική αγωγή και κοινοτικές εξελίξεις 1546
4.1. Δίκαιο ανταγωνισμού 1546
4.2. Δίκαιο προστασίας καταναλωτών 1549
ΙΙΙ. Το άρθρο 10 του ν. 2251/1994 1550
1. Η παράλειψη παράνομης συμπεριφοράς 1551
2. Η χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης 1554
2.1. Η νομική φύση της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής
βλάβης 1554
2.2. Τα κριτήρια υπολογισμού της χρηματικής ικανοποίησης 1559
2.3. Η άσκηση της σχετικής αποζημίωσης σε ατομική αγωγή κατανα-
λωτή 1564
3. Ασφαλιστικά μέτρα 1568
4. Αναγνώριση του δικαιώματος αποκατάστασης της ζημίας 1568
IV. Η συλλογική αγωγή ως μέσο ελέγχου των ΓΟΣ 1570
1. Το στάδιο του ελέγχου της ένταξης των ΓΟΣ 1571
2. Το στάδιο του ελέγχου της ερμηνείας των ΓΟΣ 1572 3. Το στάδιο του ελέγχου του περιεχομένου των ΓΟΣ 1574
V. Δικονομικά ζητήματα 1574
1. Προθεσμία άσκησης της συλλογικής αγωγής 1575
2. Ενεργητική νομιμοποίηση 1576
2.1. Ενώσεις καταναλωτών 1580
2.2. Επιμελητήρια 1583
2.3. Καταναλωτές 1584
3. Παθητική νομιμοποίηση 1585
4. Διαδικασία εκδίκασης 1586
5. Η δικαστική απόφαση επί συλλογικής αγωγής 1588
5.1. Η «ιδιότυπη δεσμευτικότητα» 1589
5.2. Η απόφαση επί συλλογικής αγωγής στο πλαίσιο της ατομικής
δίκης 1592
6. Ένδικα μέσα 1593
7. Η ρύθμιση του άρθρου 10 παρ. 21 ν. 2251/1994 1594
VΙ. Προοπτικές 1595

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1601
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1671
ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1712